Zaandam

Siervuurwerk was altijd een grote bron van vermaak Forten Stelling van Amsterdam zijn eldorado voor vogels en wijnverkopers Met Jan Feith door de Zaanstreek (1933) Gebouw 8 krijgt een nieuw leven Kerken door Zuiderzeewater verwoest Vijf bijzondere objecten uit het Zaans Museum Zaans Industrieel Erfgoed: Top vijf stukken uit het gemeentearchief Het Juffertje: De eerste houtzaagmolen van Cornelis Corneliszoon van Uitgeest Hembrugterrein niet langer verborgen De Zaan als levensader voor de industrie Zaans Museum wil verhalen aan de samenleving teruggeven 7 redenen om naar de Zaanse Schans te gaan De koekjes van Verkade zijn van oudsher een begrip Verfmolen De Kat Stoommeelfabriek ‘Vrede’ Bruynzeel in Zaandam Fuif’es met Duyvis Anna Paulowna in Zaandam: afstammelinge van Czaar Peter wordt koningin van Nederland Wilhelminasluis Zaandam: eerste moderne oeververbinding over de Zaan Het bezoek aan de Zaanse ambachtsvrouwen De Zaanstreek, provisiekast van Nederland Czaar Peterhuisje in Zaandam Houten arbeiderswoning Houten woonhuis uit Zaandijk buitenbeentje qua bouwstijl Bakkerijmuseum ‘In de Gecroonde Duyvekater’ Burgemeesterswoning uit Westzaan, gebouwd in 1734 De ‘Hanepadsluis’ in Zaandam houten huisje waar Czaar Peter in 1697 slecht een handvol dagen logeerde, door de eeuwen heen zo'n ">Czaar Peterhuisje in Zaandam bedevaartsoord voor Russen Hembrug grootste draaibrug van Europa Geschiedenis Zaanstreek plaatjesalbums en de legendarische meisjes van Verkade. Het Zaandamse bedrijf kent een rij">Verkade bestaat al vele jaren Lompen als importartikel Zaandams oorlogsmonument in Verzetsplantsoen op 4 mei 1948 onthuld De Zaanse mosterdindustrie Verkade in Zaandam ziet er van buiten nog uit als een oude fabriek, maar herbergt nu onder andere een café-restaurant en het hoofdkantoor van spelletjesmaker Zaanstreek: strijd met woorden De meisjes van Verkade Trotse doorzager Bliksembezoek Napoleon aan Zaandam in 1811 Zaanse schans

Tsaar Peter bekogeld door Zaanse knapen

Het is inmiddels woensdag 21 augustus. Peter heeft verschillende mensen bezocht, maar heeft vooral interesse getoond in diverse Zaanse ambachten en nijverheden. Hij bezocht niet alleen olie-, zaag-, en papiermolens maar ook de lijnbanen, de zeilmakerijen en ijzer- en kompasmakerswinkels.

n

Het lukt Peter steeds minder goed incognito te blijven, het ‘geheim’ begint uit te lekken. Als eenmaal bij een barbier het verhaal de ronde is gegaan dat de lange man in het gezelschap buitenlanders de keizer van Rusland is. Maar dan is er een incident dat de zaken verder aan het rollen brengt. Peter komt in aanvaring met een aantal Zaanse jongens, waardoor hij genoodzaakt is de Zaanse autoriteiten om hulp te vragen. Over de exacte plek waar het incident zich zou afspelen is de tekst van Nomen niet heel duidelijk, hij noemt de sluis in de Horn als de plek. Maar de sluis in de Horn ligt in de Hogendijk, niet in de Zuiddijk waar het bekogelen begonnen zou zijn. In de Zuiddijk ligt ook een sluisje, wellicht dat beiden sluizen hier door elkaar zijn gehaald.

>

Het bezoek aan de Zaanse ambachtsvrouwen

Nadat Peter de Grote onderdak heeft geregeld voor hemzelf – bij smid Gerrit Kist – en voor zijn gevolg – in een burgerwoonhuis op het Zilverpad – hij gereedschap heeft gekocht en zich aangemeld op de scheepswerf, haast hij zich op de tweede dag van zijn verblijf om op bezoek te gaan bij familieleden van Zaanse ambachtslieden.

>

De gereedschapswinkel van weduwe Jacob Oomes

Na zijn aankomst op zondag, gaat Peter de Grote op maandag direct aan de slag. Maar om als timmerman te kunnen werken heeft hij gereedschap nodig. Waarschijnlijk is hij goed op de hoogte van de benodigdheden van een scheepstimmerman uit het standaardboek over dit onderwerp uit die tijd van de Amsterdamse burgemeester en cartograaf Nicolaes Witsen (1641-1717). Zijn Aeloude en hedendaegse scheepsbouw en bestier uit 1671 is het handboek waarlangs Peter de Grote het vak van scheepstimmerman wil leren.

n

Nomen geeft enkele details over Peters gedrag als hij de winkel bezoekt: hij loopt voortdurend heen en weer, bekijkt al het gereedschap en zet twee vrijpostige Jannen de deur uit. Nomen vertelt verder dat de tsaar wegliep met de steelvan een bijl in elke hand en dat een kruiwagen nodig was om al het overige weg te brengen naar zijn schip. Hij heeft dus flink wat ingeslagen. Waarom die twee stelen niet op de grote hoop in de kruiwagen mochten, is onbekend. Misschien wilde hij het inmiddels toegestroomde Zaanse publiek op afstand houden.

n

Op de afbeelding zien we voorbeelden van het timmermansgereedschap als een trekzaag, enkele boren, een bijl of dissel. De winkel van de weduwe Jacob Oomes lag aan de Hoogendijk vlakbij het Krimp waar Peter logeerde.

>

Het huisje van smid Gerrit Kist in Zaandam

Van 18 tot en met 25 augustus 1697 verbleef de Russische tsaar Peter de Grote in het achterhuis van smid Gerrit Kist aan het Krimp in Zaandam. Het Krimp was als tweede straat achter de Hogendijk in de 17e eeuw ontstaan als gevolg van de bevolkingstoename in die periode. In grote huizen aan de hoge en droge Hogendijk woonden de rijke scheepsbouwers. In de huisjes langs het laaggelegen, vochtige Krimp woonden en werkten werfarbeiders. Na zijn 8-daags verblijf schijnt Peter ook bij zijn bezoek in 1717 het huisje van Gerrit Kist te hebben bezocht. Dit tegen de zin van Kist, die zei dat nooit huur betaald was voor die week twintig jaar eerder.

>

Aankomst Peter de Grote in Zaandam

In Zaandam maakte Peter de Grote kennis met Nederland. In Rusland had hij in Voronezj in het zuiden van centraal Rusland zo’n 500 km van Moskou verwijderd, Hollandse scheepstimmerlieden leren kennen. De tsaar was ook onder de indruk van de Hollandse schepen in Archangelsk en liet daar vanaf 1693 een dok bouwen. Enkele van de Hollandse scheepstimmerlieden waren Zaankanters geweest die hem over de scheepswerven langs de Zaan hadden verteld.

n

Van maart 1697 tot augustus 1698 maakt Peter deelt uit van het zogenaamde Grote Gezantschap: een Russische diplomatieke vertegenwoordiging naar West-Europa. Peter reist incognito mee onder de naam Pjotr Michailov. Toen het gezantschap in augustus in Amsterdam arriveerde, haastte Peter zich naar Zaandam, om daar met eigen ogen de scheepswerven te aanschouwen. Volgens het verhaal arriveert hij per aak aan via het Kerkerak in Zaandam. Het Kerkerak is de naam van een deel van de Voorzaan aan de kant van de Hogendijk. Op de afbeelding zien we hem aan land gaan aan de oostzijde van de Dam in Oost-Zaandam, met op de achtergrond de Oostzijderkerk.

>

De winkel van lakenkoopman Jan Cornelisz Nomen

De belangrijkste ooggetuige van Peter de Grotes verblijf in Zaandam was Jan Cornelisz Nomen (1646-1724). Hij was lakenkoopman in Zaandam, lid van de vroedschap van West-Zaandam, burgemeester en schepen. Nomens aantekeningen waren voor hemzelf en zijn familie bedoeld en hebben verder geen literaire waarde. Het manuscript bevindt zich tegenwoordig in de universiteitsbibliotheek van Utrecht.

n

Zijn stoffenwinkel was waarschijnlijk gevestigd aan het begin van Hogendijk, ter hoogte waar zich nu het begin van de Czaar Peterstraat bevindt. Op deze afbeelding van zijn stoffenwinkel is het opvallend te zien hoeveel verschillende soorten stoffen hij in zijn manufacturenzaak op voorraad heeft. Het geeft aan dat er een markt en dus klanten waren voor dergelijke luxegoederen in het 17de eeuwse Zaandam. Lang is gedacht dat de afgebeelde klant Peter de Grote voorstelde.

>

De Zaanstreek, provisiekast van Nederland

De Zaanstreek werd in de 20e eeuw ook wel de provisiekast van Nederland genoemd. Talrijke grote ondernemingen produceerden juist hier vooral veel levensmiddelen.

>

Verkade en Cees Dekker: dat klikte

Als vormgever in dienst van Verkade bepaalde hij tientallen jaren mee het gezicht van het bedrijf. Kunstenaar Cees Dekker (1900 – 1990) ontwierp honderden affiches, verpakkingen, trommels en blikken en nog veel meer. In zijn sollicitatiegesprek bedong hij meteen een vrije zaterdag om zo tijd te hebben voor zijn eigen kunstwerken.

>

Czaar Peterhuisje in Zaandam

‘Waar is nou dat oude scheefgezakte houten huisje? Ik zie niks.’ Menig kind op schoolreisje naar Zaandam (eerst per boot en later met de bus) zal ter plekke deze vraag aan meester of juf hebben gesteld. En inderdaad, op het eerste gezicht is het zeventiende-eeuwse Czaar Peterhuisje niet te zien. Het kleine werkmanshuisje – het oudste in zijn soort in Nederland – is in 1895 stevig verpakt in een stenen omhulsel, naar een ontwerp van het Amsterdamse architectenbureau Salm. Hun schepping is inmiddels ook tot monument verklaard, net zoals het naar tsaar Peter de Grote vernoemde huisje dat zich in haar binnenste bevindt.

>

Houten woonhuis met twee verdiepingen

Woerdeman dreef in het pand een manufacturenzaak, Krijt verkocht er galanterieën en Servaas had er een groentehandel. Het huis aan de  Noorderkerkstraat 7 in de eeuwenoude Klauwershoek in Zaandam kent een bedrijvig verleden. Thans doet het pand dienst als woonhuis.

>

Rozengracht 1

Het woonhuis Rozengracht 1 in Zaandam stamt uit circa 1630 en werd in de jaren zestig overgebracht naar de Kalverringdijk op de Zaanse Schans. Het maakt samen met een langgerekt luchthuis deel uit van het pand Galerie aan ’t Glop. Sinds 2010 wordt in de winkel modern Hollands design verkocht. Daarbij werd de naam Galerie aan ’t Glop gewijzigd in Hip aan ’t Glop. Lees meer

>

Westzijde 10

De bouw van de Beatrixbrug eind jaren vijftig zorgde voor een flinke kaalslag in het centrum van Zaandam. Diverse panden moesten het veld ruimen, waaronder ook de apotheek Van Sante. Het pand werd eind jaren vijftig overgebracht naar de Zaanse Schans waar het opnieuw werd opgebouwd aan Kalverringdijk 11. Lees meer

>

Houten arbeiderswoning

Het tweebeukige woonhuis stond eeuwenlang aan het Ezelspad te Zaandijk voor het werd overgeplaatst naar de Zaanse Schans. Er kwam veel geduld en vakmanschap aan te pas om het bouwvallige pand weer zijn oude glorie terug te geven.

>

Houten woonhuis uit Zaandijk buitenbeentje qua bouwstijl

Neeltje Mulder schreef in haar jeugdherinneringen, opgetekend in het boek ‘Uit den goeden ouden Tijd’ met liefde over het pand waar zij in 1833 werd geboren. Het is dan ook een bijzonder woonhuis dat gekenmerkt wordt door twee bouwstijlen.

>

Houten huisje met alles erop en eraan

Wiegend tussen twee kraanwagens verhuisde het 17-eeuwse pandje, verpakt in een stalen frame, op 13 december 1963 van het Meester Cornelispad 73 in Zaandam naar de Zaanse Schans.

>

Bakkerijmuseum ‘In de Gecroonde Duyvekater’

Het bakkerijmuseum aan het Zeilenmakerspad is gevestigd in een 17e-eeuws pand. Het stamt uit 1658, was aanvankelijk een woonhuis maar werd in 1758 verbouwd tot bakkerij. Bijna twee eeuwen, tot 1956, zijn de ovens in gebruik geweest.

>

Middenstandswoning uit circa 1700 van Sint Catharijnepad

De watersnood van 1916 had diepe sporen achtergelaten op het Sint Catharijnepad, gelegen achter de Zuiddijk. Het in 1965 naar de Zaanse Schans overgebrachte pand verkeerde in slechte staat, was ernstig verzakt en de houtconstructie was bepaald gammel te noemen.

>

Houten koopmanshuis ‘Het Jagershuis’ uit Zaandam

Het Jagershuis dateert uit 1623 en is afkomstig van het Jagerspad, een niet meer bestaand pad te Zaandam, gelegen iets ten noorden van het Dr. Roggertspad. Het huis, en mogelijk ook het pad, dankt zijn naam aan de eerste bewoner Claes de Jager, een gefortuneerd man, eigenaar van drie houtzaagmolens.

>

Burgemeesterswoning uit Westzaan, gebouwd in 1734

Het was de woonstee van burgemeester Teunis Slagter. Maar ook die van Aris de Jager, kastelein in café-restaurant De Prins. En ook Hendrikus Adrianus van Dijk woonde er, de grondlegger van drukkerij Van Dijk & Allan. Een gemêleerd gezelschap.

>