Video

Het Noordzeekanaal #1: 150 jaar geleden begon hier een enorme verandering

Het Noordzeekanaal bestaat dit jaar 150 jaar. Een goede reden voor NH om stil te staan bij het kanaal dat Noord-Holland voorgoed veranderde, én nog altijd een belangrijke rol speelt in onze provincie. In deze driedelige serie kijkt NH naar het verleden, heden en de toekomst van het Noordzeekanaalgebied. Hoe zorgde het kanaal voor de groei van havens, industrie en werkgelegenheid? Hoe is het om vandaag de dag langs het kanaal te wonen en werken? En hoe houden we dit gebied in de toekomst veilig en leefbaar?

De drie oudste huizen van Amsterdam

De oudste vermelding van Amsterdam stamt uit 1275, maar huizen uit deze tijd vind je er niet meer. Door een aantal verwoestende stadsbranden zijn veel houten panden verloren gegaan.Toch zijn er nog een aantal bijzondere oude gebouwen in de stad overgebleven. We zetten de drie oudste huizen voor je op een rijtje. Het oudste huis van Amsterdam staat aan de Warmoesstraat nummer 90. Achter de stenen voorgevel bleek een houten muur te zitten, die rond 1485 is gebouwd. De Warmoesstraat is dan ook een van de oudste straten van Amsterdam. Het dankt zijn naam aan groentehandelaren, de zogenaamde ‘warmoezerijen’. Op plek twee staat het ‘Houten Huys’ aan het Begijnhof, een religieuze woongemeenschap voor alleenstaande vrouwen die nog uit de middeleeuwen stamt. Het pand is waarschijnlijk in 1528 gebouwd en meerdere malen grondig gerestaureerd. Het originele houtwerk is nog maar op een paar plaatsen te zien. De huidige houten voorgevel stamt uit de twintigste eeuw. Ben jij wel eens ‘in de aap gelogeerd’? Waarschijnlijk ligt de herkomst van dit bekende spreekwoord aan de Zeedijk. Hier staat het derde oudste huis van Amsterdam, gebouwd in 1544. In de middeleeuwen was hier waarschijnlijk een herberg gevestigd, waar zeelieden exotische aapjes mee naartoe brachten. Omdat hun vlooien nog wel eens op bezoekers oversprongen, was het verblijf er niet erg aangenaam. De houten gevel van In ‘t Aepjen is trapsgewijs gebouwd. Het gedeelte dat uitsteekt wordt ‘overstek’ genoemd en beschermt de kwetsbare onderkant tegen de regen. Meer weten? Lees het verhaal ‘De drie oudste huizen van Amsterdam’. 

Spaanse furie legt Naarden in de as

Op 1 december 1572 beleefde Naarden de grootste tragedie uit haar geschiedenis. Het was de tijd van de Tachtigjarige Oorlog en Spaanse troepen trokken door de Nederlanden om opstandige steden weer in het gareel te krijgen. Onder leiding van Willem van Oranje werd een groot geuzenleger gevormd tegen de Spanjaarden. Toen de Spanjaarden ontdekten dat een bende geuzen zich in Naarden ophield, kwamen ze in actie. Spaanse troepen verzamelden de inwoners in het oude stadhuis en richtten daar een bloedbad aan. Daarna staken ze de vestingstad in brand, om een voorbeeld te stellen voor andere opstandige steden. Er werden die dag 800 doden geteld. Het zou tientallen jaren duren voordat de schade hersteld was. Rond 1600 had Naarden een nieuwe vesting met vijf kleine bolwerken én een nieuw stadhuis aan de Marktstraat. Meer weten? Lees het verhaal ‘Spaanse furie legt Naarden in de as’.

De Afsluitdijk: Jan Lely, achterkleinzoon van ir. Cornelis Lely

Jan Lely (75) is de achterkleinzoon van ir. Cornelis Lely, de man die de Afsluitdijk ontwierp en als architect van de Zuiderzeewerken verantwoordelijk is voor het afsluiten en inpolderen van de Zuiderzee. De achterkleinzoon is vol lof over de manier waarop de versteviging van de Afsluitdijk wordt uitgevoerd. En volgens hem zou zijn overgrootvader dat ook zijn.

Wist je dat… stolpboerderijen ook wel de ‘Piramides van de Polder’ worden genoemd?

Stolpen komen alleen maar voor in Noord-Holland. Van Texel tot aan de Haarlemmermeer staan er bijna 5.000 stolpboerderijen. Hier in West-Friesland struikel je bijna over deze woonboerderijen. In Hoogwoud kun je er zelfs één bezoeken: de Museumboerderij West-Frisia. Hier heeft de tijd stilgestaan. In dit museum waan je je in een bewoonde stolpboerderij uit 1857. Er zijn persoonlijke spullen te zien van de vroegere bewoners: de familie Donker. De stolp heeft nog de originele indeling van het boerenbedrijf. Waaronder de stallen van de koeien, met de korte regel en de lange regel. De woning en de dars, waar de boerenwagens gestald werden, zijn rondom de hooiberg geplaatst.Het meest opvallende aan de stolpboerderij is toch wel het hoge, puntvormige dak: de kap. Deze is traditioneel met riet gedekt. Hieronder lag vroeger de hooiberg. De puntige kap steunt op slechts vier stijlen. Die vormen samen het vierkant, dat de stolpboerderij zijn karakteristieke vorm geeft. Aan deze vorm dankt de stolpboerderij de bijnaam ‘Piramide van de Polder’. Wil je meer weten over stolpboerderijen? Kijk dan op onze themapagina ‘Stolpboerderijen’.

Het Naardermeer laat zich niet temmen

Het Naardermeer is tegenwoordig een vredig en ongerept natuurgebied. Ook vroeger was dit natte moeras al een echt paradijs voor vogels en vissen. Totdat men er in de zeventiende eeuw vruchtbare landbouwgrond van wilde maken. Maar liefst drie pogingen zijn er gedaan om het Naardermeer droog te leggen, maar dit moerasgebied liet zich niet gemakkelijk temmen. Van wilde plannen in de zeventiende eeuw tot grootschalige pogingen in de negentiende eeuw: telkens won het water. Om het meer in te perken werden er poldermolens ingezet, zoals Molen de Onrust uit 1809. Deze molen regelt nog altijd het waterpeil in het Naardermeer – en dat volledig op windkracht. Aan het begin van de twintigste eeuw dreigde het gebied een vuilnisbelt te worden. Om dat te voorkomen, sloeg een groep natuurliefhebbers onder leiding van Jac. P. Thijsse de handen ineen. Ze kochten het meer aan en richtten in 1905 de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten op. Hiermee werd het Naardermeer het eerste natuurmonument van Nederland. Meer weten? Lees het verhaal ‘Het Naardermeer laat zich niet temmen’.

Andere Tijden: Pompen of slikken?

Bodybuilding en fitness zijn hot. Fitness is tegenwoordig zelfs volkssport nummer 1 in Nederland. Dat was heel lang anders. Het was een subcultuur. Vooral bodybuilders hadden een asociaal imago. En bovendien gebruikten ze volop doping: anabolen. Nog steeds stijgen de cijfers rond het gebruik van deze hulpmiddelen, maar er is ook een trend om juist compleet naturel spieren te kweken. Kan dat? Of grijpen we terug op oldschool anabole steroïden?

110 jaar Schiphol: dit herken je nog wél terug

Wat begon met een paar vliegtuigjes op een modderig grasveld, is uitgegroeid tot een stad van 4.500 voetbalvelden groot. Schiphol viert vandaag haar 110e verjaardag en is compleet veranderd in al die jaren. Toch zijn er nog wat sporen van vroeger zichtbaar. Archivaris Robert Lagendijk en medewerker Jos den Haan van Schiphol helpen ons zoeken.

Buitenpoorten: stap vanuit de trein direct in de natuur

Buitenpoorten zijn bestaande treinstations die direct aan natuur- en recreatiegebieden liggen. Deze stations vormen ideale toegangspoorten naar de natuur. Voor mensen die de drukte en het lawaai van de stad willen ontvluchten en dat op een duurzame manier willen doen, is een Buitenpoort het ideale startpunt om te genieten van het buitenleven. Meer informatie staat op www.noord-holland.nl/buitenpoorten.

De Geheimen van het Palmhoutwrak #9: Hoogtepunten uit de serie

In de serie De Geheimen van het Palmhoutwrak duiken we in de verhalen achter een van de meest bijzondere scheepsvondsten van Nederland. Het Palmhoutwrak is een uitzonderlijk goed bewaard zeventiende-eeuws scheepswrak, verborgen onder het zand van de Waddenzee voor de kust van Texel.

De Geheimen van het Palmhoutwrak #8: Topstuk uit Palmhoutwrak onder de loep

Na een maandenlang restauratie- en conserveringsproces is het astrolabium, dat in 2024 uit het Palmhoutwrak is opgedoken, eindelijk aangekomen in Huis van Hilde. Het zeldzame navigatie-instrument is een van de topstukken van de tentoonstelling Schip vol raadsels. Maar wat deed het aan boord van het 17e-eeuwse schip?

De Geheimen van het Palmhoutwrak #7: Nieuwe aanwijzing over herkomst mysterieuze gouden knopen

In de serie De Geheimen van het Palmhoutwrak duiken we in de verhalen achter een van de meest bijzondere scheepsvondsten van Nederland. De serie behandelt het mysterieuze verhaal van het Palmhoutwrak; een uitzonderlijk goed bewaard 17e-eeuws scheepswrak, verborgen onder het zand van de Waddenzee voor de kust van Texel. In aflevering 7 staat het onderzoek naar drakenbloed in de gouden knopen centraal. In het Rijkserfgoedlaboratorium van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in Amsterdam onderzoeken Ineke Joosten en Janneke van der Stok waaruit de rode versieringen bestaan. Hun onderzoek kan nieuwe aanwijzingen geven over de herkomst van de knopen en over de persoon die ze ooit droeg.

De Geheimen van het Palmhoutwrak #6: Wat vertellen de tapijten?

In Huis van Hilde ligt sinds kort een grote hoeveelheid tapijtfragmenten uit het Palmhoutwrak. Het zijn broze resten van wat ooit prachtige kleden waren, afkomstig uit Perzië en Anatolië. Archeoloog & materiaal specialist Marijn Stolk onderzocht ze en komt langs om Anouk Veldman te vertellen wat ze hebben onthuld.

In aflevering 6 van De Geheimen van het Palmhoutwrak bezoekt Stolk het Provinciaal Depot voor Archeologie van Noord-Holland. De fragmenten zijn in 2024 opgedoken tijdens de laatste duiksessie en hebben maanden van conservatie en onderzoek achter de rug. De tapijtfragmenten geven een zeldzaam inkijkje in de 17e-eeuwse maritieme handel. Straatvaarders als het Palmhoutwrak vervoerden vaak bulkgoederen zoals palmhout en anijs. De textielvondsten uit dit schip zijn veel exclusiever.

De Geheimen van het Palmhoutwrak #5: Race tegen de klok voor het schip vol raadsels

De klok tikt onbarmhartig door voor Anouk Veldman. Ze heeft nog vier maanden voor de opening van haar tentoonstelling Schip vol raadsels in Huis van Hilde. Maar een groot aantal vondsten ligt nog bij restauratieatelier Restaura in Heerlen. De vraag is of deze op tijd klaar zijn voor de vitrines. In aflevering 5 van de serie De Geheimen van het Palmhoutwrak reist een delegatie van het Castricumse archeologiemuseum naar Heerlen. Hier worden de voorwerpen geconserveerd en gerestaureerd die in 2024 uit het wrak zijn opgedoken. Het gaat onder andere om navigatie- en medische instrumenten en tinnen servies uit de officierskamer, zoals borden, kannen en kandelaars waar de resten kaarsvet nog op zitten.

De Geheimen van het Palmhoutwrak #4: Wetenschappers verbijsterd door inhoud van kruik

Onderzoekers van het Rijkserfgoedlaboratorium in Amsterdam staan voor een raadsel. In aflevering 4 van De Geheimen van het Palmhoutwrak is te zien hoe een verzegelde kruik na bijna vierhonderd jaar onder water zorgvuldig wordt geopend. Een speciale scan liet vooraf al een vreemde, ‘metaalachtige vloeistof’ zien. De werkelijke inhoud zorgt nu voor nóg meer vraagtekens.

De Geheimen van het Palmhoutwrak #3: Een homp anijs als sleutel tot het Palmhoutwrak

Wat kan een homp anijs, verpakt in geitenhaar, vertellen over de reis van een eeuwenoud handelsschip? In de derde aflevering van De Geheimen van het Palmhoutwrak duiken we in een bijzondere vondst uit het zeventiende-eeuwse wrak. Het geitenhaar waarin de anijs is verpakt, kan namelijk aanwijzingen geven over de route die het schip heeft afgelegd.

De Geheimen van het Palmhoutwrak #2: Waarom dit handelsschip zwaarbewapend was

Hoe zag het mysterieuze Palmhoutwrak eruit voordat het eeuwenlang onder het zand van de Waddenzee verdween? In de tweede aflevering van de NH-serie De Geheimen van het Palmhoutwrak neemt maritiem historicus en onderwaterarcheoloog Arent Vos de kijker mee aan boord van de reconstructie van het zeventiende-eeuwse VOC-schip Batavia in Lelystad.

De Geheimen van het Palmhoutwrak #1: Een eeuwenoud mysterie?!

Eeuwenlang lag het Palmhoutwrak verborgen op de bodem van de Waddenzee. De bijzondere vondsten uit het wrak vertellen ons meer over het leven en de handel van honderden jaren geleden. Maar wat maakt dit scheepswrak zo bijzonder? Ontdek de geheimen die onder water verborgen lagen.

De haven van IJmuiden

IJmuiden dankt zijn naam aan journalist en latere minister Simon Vissering. In 1848 schreef hij een artikel over een denkbeeldig uitstapje naar een plek die hij ‘Y-Muiden’ noemde. Dat was opvallend, want de plaats bestond toen nog niet. De Simon Visseringstraat, gelegen in het oudste deel van de stad, herinnert aan de man die de naam van de havenstad decennia voor de bouw al bedacht. De uiteindelijke aanleg van de stad was een direct gevolg van de bouw van het Noordzeekanaal. Omdat de bestaande vaarroutes richting Amsterdam onbruikbaar werden voor de steeds groter wordende schepen, werd vanaf 1865 de duinstrook doorgegraven. Dit zware werk werd grotendeels met de hand gedaan, met schoppen en kruiwagens. In 1876 opende koning Willem III het voltooide kanaal, waardoor de hoofdstad een directe verbinding met de zee kreeg. De vissershaven van IJmuiden stond oorspronkelijk niet in de plannen. Vissers uit nabijgelegen dorpen merkten dat de monding van het nieuwe kanaal een praktische plek was om aan te meren. Ze hoefden hun boten zo niet meer het strand op te slepen. Omdat ze de doorgang voor vrachtschepen blokkeerden, werd besloten een aparte haven aan te leggen. Na de opening van de eerste particuliere visafslag in 1880 en later de Rijksvisafslag, ontwikkelde IJmuiden zich tot de vissersplaats die we nu voor ons zien. Meer weten? Lees het verhaal ‘Simon Vissering: de ‘peetvader’ van IJmuiden’.

Museum ‘De Oude Bakkerij’ in Medemblik

Aan de buitenkant lijkt het een gewone bakkerswinkel, maar achter de mooie gevel zit sinds 1982 museum ‘De Oude Bakkerij’. Bezoekers kunnen hier alles leren over de rijke geschiedenis van brood, koek, suiker, chocolade en banket. Niet alleen door te kijken, maar ook door te luisteren, voelen, ruiken en zelfs proeven. Oneindig Noord-Holland bracht een bezoek aan het lekkerste museum van Nederland. ‘De Oude Bakkerij’ is een laagdrempelig museum waar de geschiedenis van het bakkersambacht centraal staat. Oude bakgereedschappen, machines en recepten illustreren hoe belangrijk de bakker vroeger was in het dagelijks leven. Bakkers en chocolatiers geven doorlopend demonstraties aan bezoekers en laten daarbij zien hoe traditionele lekkernijen worden gemaakt. Door deze multi-sensorische aanpak won het bakkerijmuseum vorig jaar de Museumprijs 2025. In het museum zijn drie verhaallijnen die je kan volgen: die van het brood, de koek en de banketbakkerij. In deze video lichten we de geschiedenis van het brood uit. Meer weten? Lees dan het verhaal ‘Museum ‘De Oude Bakkerij’ in Medemblik’.