Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1913 boekte de Sociaal-Democratische Arbeiders Partij (SDAP) een grote overwinning. Met tien van de negentien zetels kreeg de partij een meerderheid in de gemeenteraad. Op 5 februari 1914 werd Klaas ter Laan geïnstalleerd als burgemeester van Zaandam, de eerste ‘rooie’ burgemeester van Nederland. Een primeur. Of toch niet?
>
2 min
In 1697 bracht Tsaar Peter de Grote een bezoek aan Zaandam. Over dit bezoek zijn inmiddels talloze boeken, prenten, schilderijen en verhalen verschenen, maar in de oude archieven van de gemeente Zaandam is maar weinig over het bezoek te vinden. Op zich is dat ook niet zo verwonderlijk, want het was geen officieel staatsbezoek. Nederland was in die tijd een republiek en had de (Spaanse) koning afgezworen en werd daarom door Rusland niet erkend. Toch was Nederland wel interessant als handelspartner, met name voor wapens. Het bezoek van Peter de Grote aan Zaandam was vooral gericht op het leren van de scheepsbouwtechnieken.
> 2 min
In 1816 trouwde kroonprins Willem, de latere koning Willem II, met Anna Paulowna, de dochter van de Russische Tsaar. Ter gelegenheid van de geboorte van haar tweede kind, prins Alexander, kreeg zij het Czaar Peterhuisje in Zaandam cadeau van haar schoonvader. Koning Willem I schonk dit aan Anna Paulowna omdat zij een afstammelinge was van Czaar Peter.
> 2 min
Op 24 oktober 1903 opende de toen 23-jarige koningin Wilhelmina officieus de gloednieuwe naar haar vernoemde sluizen in het centrum van Zaandam. Het jonge staatshoofd was te gast op de salonboot Zaandam I, de eerste boot die door de Wilhelminasluis werd geschut. Op de boot werd zij aangesproken door de oude sluiswachter die trots vermelde haar vader ook geschut te hebben.
> 2 min
Koninklijk bezoek aan de Zaanstreek ging opvallend vaak gepaard met een opening van belangrijke infrastructurele projecten. De belangrijkste sluis en bruggen over de Zaan zijn allen vernoemd naar leden van het Koninklijk Huis. Deze ‘traditie’ begon bij de 23-jarige koningin Wilhelmina die op 24 oktober 1903 de officieuse opening bijwoonde van de naar haar vernoemde Wilhelminasluis. Na haar zouden nog meer vorstinnen – vaak in gezelschap van (kroon)prinsen en prinsessen – de naar hun vernoemde bruggen over de Zaan openen.
> 2 min
De Prins Bernhardbrug is de meest noordelijk gelegen brug van Zaandam en kende een lange aanloopfase. Dat is op zich niet zo uitzonderlijk voor grote infrastructurele bouwwerken. Opmerkelijker is echter de totstandkoming van de naamgeving ervan. Hoewel men in 1938 was begonnen met de aanleg, kon de brug pas in 1941, midden in de Tweede Wereldoorlog, geopend worden. Hierdoor kwam de geplande naamgeving te vervallen, omdat de Duitsers weinig op hadden met het Koninklijk Huis. Een situatie die zich tijdens de oorlogsjaren overigens op meer plaatsen in het Koninkrijk voordeed.
> 3 min
Tsaar Peter moet tijdens zijn tochtjes langs de Zaan zijn ogen hebben uitgekeken toen hij zag dat er voor allerlei producten specifieke molens waren ontwikkeld. Hout, olie, papier, meel, gepelde gerst, snuif en verf, alles werd bewerkt door evenzoveel soorten molens. En met succes, want aan het einde van de 17e eeuw werd de ene na de andere industriemolen gebouwd.
> 2 min
De Russische tsaar Peter (1672-1725) kreeg op zeventienjarige leeftijd de macht overhandigd. De jonge tsaar bleek een leergierige en bevlogen leider die het land wilde moderniseren. De handelsvloot van de Republiek stond destijds bekend als een van de beste ter wereld. Dat ontging de tsaar niet. Tweemaal bezocht de leergierige Peter de Grote Noord-Holland: in 1697 en in 1717. Tijdens beide bezoeken deed de tsaar Zaandam aan om de fijne kneepjes van de scheepsbouw te leren.
> 19 min
De Zaanstreek werd in de 20e eeuw ook wel de provisiekast van Nederland genoemd. Talrijke grote ondernemingen produceerden juist hier vooral veel levensmiddelen.
> 2 min
Als vormgever in dienst van Verkade bepaalde hij tientallen jaren mee het gezicht van het bedrijf. Kunstenaar Cees Dekker (1900 – 1990) ontwierp honderden affiches, verpakkingen, trommels en blikken en nog veel meer. In zijn sollicitatiegesprek bedong hij meteen een vrije zaterdag om zo tijd te hebben voor zijn eigen kunstwerken.
> 3 min
‘Waar is nou dat oude scheefgezakte houten huisje? Ik zie niks.’ Menig kind op schoolreisje naar Zaandam (eerst per boot en later met de bus) zal ter plekke deze vraag aan meester of juf hebben gesteld. En inderdaad, op het eerste gezicht is het zeventiende-eeuwse Czaar Peterhuisje niet te zien. Het kleine werkmanshuisje – het oudste in zijn soort in Nederland – is in 1895 stevig verpakt in een stenen omhulsel, naar een ontwerp van het Amsterdamse architectenbureau Salm. Hun schepping is inmiddels ook tot monument verklaard, net zoals het naar tsaar Peter de Grote vernoemde huisje dat zich in haar binnenste bevindt.
> 7 min
Woerdeman dreef in het pand een manufacturenzaak, Krijt verkocht er galanterieën en Servaas had er een groentehandel. Het huis aan de Noorderkerkstraat 7 in de eeuwenoude Klauwershoek in Zaandam kent een bedrijvig verleden. Thans doet het pand dienst als woonhuis.
> 2 min
Het tweebeukige woonhuis stond eeuwenlang aan het Ezelspad te Zaandijk voor het werd overgeplaatst naar de Zaanse Schans. Er kwam veel geduld en vakmanschap aan te pas om het bouwvallige pand weer zijn oude glorie terug te geven.
> 1 min
Een bakstenen onderpui, voorzien van een houten topgevel met uitgeschulpte windveren. Het pandje is een fraai voorbeeld van een arbeiderswoning uit het begin van de 18e eeuw, bouwjaar 1704/1705. Het stond aan de Lagedijk, ten noorden van de doopsgezinde kerk in Koog aan de Zaan.
> 1 min
Neeltje Mulder schreef in haar jeugdherinneringen, opgetekend in het boek ‘Uit den goeden ouden Tijd’ met liefde over het pand waar zij in 1833 werd geboren. Het is dan ook een bijzonder woonhuis dat gekenmerkt wordt door twee bouwstijlen.
> 2 min
Wiegend tussen twee kraanwagens verhuisde het 17-eeuwse pandje, verpakt in een stalen frame, op 13 december 1963 van het Meester Cornelispad 73 in Zaandam naar de Zaanse Schans.
> 1 min
Het bakkerijmuseum aan het Zeilenmakerspad is gevestigd in een 17e-eeuws pand. Het stamt uit 1658, was aanvankelijk een woonhuis maar werd in 1758 verbouwd tot bakkerij. Bijna twee eeuwen, tot 1956, zijn de ovens in gebruik geweest.
> 1 min
De watersnood van 1916 had diepe sporen achtergelaten op het Sint Catharijnepad, gelegen achter de Zuiddijk. Het in 1965 naar de Zaanse Schans overgebrachte pand verkeerde in slechte staat, was ernstig verzakt en de houtconstructie was bepaald gammel te noemen.
> 1 min
Het Jagershuis dateert uit 1623 en is afkomstig van het Jagerspad, een niet meer bestaand pad te Zaandam, gelegen iets ten noorden van het Dr. Roggertspad. Het huis, en mogelijk ook het pad, dankt zijn naam aan de eerste bewoner Claes de Jager, een gefortuneerd man, eigenaar van drie houtzaagmolens.
> 2 min
Het was de woonstee van burgemeester Teunis Slagter. Maar ook die van Aris de Jager, kastelein in café-restaurant De Prins. En ook Hendrikus Adrianus van Dijk woonde er, de grondlegger van drukkerij Van Dijk & Allan. Een gemêleerd gezelschap.
> 2 min