Archeologie

De bodem van Noord-Holland geeft regelmatig schatten prijs: een 800 jaar oude sarcofaag, een zwaard uit de 1e eeuw, de resten van een oud kasteel, maar ook kleinere zaken als potten, pannen, munten. De provincie heeft de taak deze archeologische vondsten goed te bewaren en te beheren, en wil de inwoners van Noord-Holland graag betrekken bij de historie. Alle vondsten worden opgeslagen en tentoongesteld in archeologiecentrum Huis van Hilde te Castricum.

Verhalen

De Slag bij Vronen en de rol van Vronen-Oudorp

In een tuin aan de Benedenweg in Sint Pancras vond men in 1991 bij toeval menselijke resten. Na onderzoek bleek dat op die plek vroeger het kerkhof van het dorp Vronen heeft gelegen.

>

Neanderthaler in het Gooi

Meer dan 100.000 jaar geleden woonden er Neanderthalers in wat nu het Gooi is. Dit kan worden afgeleid uit archeologische vondsten, waaronder bewerkte (vuur)stenen. Het zijn meteen de oudste vondsten in Noord-Holland. De vuurstenen werktuigen zullen een ereplaats krijgen in het nieuwe Archeologisch Informatiecentrum dat voorjaar 2015 zijn deuren opent.

>

Bijzondere bodemvondsten uit ‘s-Graveland

Op de 's-Gravelandse buitenplaatsen worden geregeld kralen, pijpenkoppen en andere zeventiende-eeuwse objecten opgegraven uit Amsterdam. Hoe is dit historisch 'afval' uit de hoofdstad in het Gooi terecht gekomen? En waarom vertonen de vondsten zoveel overeenkomsten met archeologische vondsten uit New York?

>

Een nederzetting uit de ijzertijd bij Schagen

In Schagen vindt veel woningbouw plaats. Zo is ten noorden van de oude Nesdijk een nieuwe wijk gebouwd die de praktische naam Nes-Noord heeft gekregen. Eerder is daar bij archeologisch vooronderzoek een aantal plekken gevonden waar sporen in de bodem te verwachten waren. Op een van die plekken werd een proefsleuvenonderzoek gedaan. Dit leverde zo veel archeologische structuren en vondstmateriaal op dat het noodzakelijk bleek het terrein in zijn geheel op te graven. Voorafgaand aan het bouwrijp maken van het gebied heeft in september 2011 de opgraving plaatsgevonden.

>

Strandwallen zijn de oergrond van Noord-Holland

Op 27 oktober 2011 werd in het gebouw van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) een symposium gehouden met als thema ‘strandwallen’. Ruim vijftig archeologen en geologen waren naar Amersfoort gekomen om te luisteren naar de voordrachten die op het programma stonden. Maar wat zijn eigenlijk strandwallen? En waarom zijn archeologen daarin geïnteresseerd?

>

Vikingen in Nederland

Wie tot de oudere generaties behoort, herinnert zich de kleurrijke schoolplaten waarop een woeste Viking met geheven hoofd staat te kijken naar de brand die zojuist is gesticht na de plundering van Dorestad in 834. In oude bronnen staat immers vermeld dat ‘Dorestatus’ in dat jaar en in 863 wordt ‘bezocht’ door een horde Vikingen. Maar zijn de Vikingen echt in Nederland geweest?

>

Vronen: omstreden gebied tussen Holland en West-Friesland

In november 2011 werden de resultaten bekendgemaakt van het onderzoek naar de menselijke resten die in 1991 waren gevonden op het oude kerkhof van het verdwenen plaatsje Vronen. En daarbij kwamen oorlogsmisdaden aan het licht...

>

Blokhuizen

Blokhuizen waren in de late middeleeuwen kleine kasteeltjes van de lagere adel. Het is ook de naam van een nu vrijwel verdwenen buurtschap ten zuiden van Schagen. Een historisch-geografisch onderzoek onthult het verband.

>

Barsingerhorn en zijn oude kerk

Barsingerhorn is een provinciaal beschermd dorpsgezicht en niet zonder reden. Het dorp in de buurt van Schagen heeft een lange geschiedenis die weinig bekend is en meer aandacht verdient. Dat geldt ook voor de oude dorpskerk die nu verdwenen is.

>

De slag bij Velsen

Het is al tegen zonsondergang als de komst wordt gemeld van een klein schip met daarin een hoge ambtenaar en enkele zwaar bewapende mannen. De Romeinse legionairs die de wacht houden bij de haven van het Castellum Flevum brengen hun superieuren op de hoogte. Niemand weet dan nog welke verstrekkende gevolgen de aankomst van deze hoge ambtenaar voor het fort en zijn bewoners zal hebben.

>

Fries aardewerk uit de Romeinse tijd in Noord-Holland

Met de komst van de Romeinen in Noord-Holland (15 n. Chr.) veranderde het door de inheemse bevolking gemaakte aardewerk definitief in dat van een Friese herkomst. Daarbij moeten we niet denken aan hordes noordelijke Friezen die onze provincie overspoelden, maar meer aan het door alle bevolkingsgroepen accepteren en gebruiken van het Friese vormenscala. Dit bestond uit bolle potten die over het algemeen even breed waren als hoog en waarvan de grootste breedte niet ver onder de rand lag.

>

Friesland en Friezen: wie zit waar?

De eerste vermelding van de ‘Frisii’ vinden we in de eerste eeuw van de jaartelling bij Romeinse geschiedschrijvers. Helaas staat er bij hen geen woongebied aangeduid omdat dat voor de Romeinen onbekend was.

>

Rituele gewoonten van de Friezen in Noord-Holland

Wij weten nog steeds niet wat de Friezen in de prehistorie hebben gedacht of waarin ze geloofden; bestond er voor hen een ‘hiernamaals’ of was er slechts dit leven nu? Geloofden zij in goden of in krachten van de natuur? Zoals de archeologen Linda Therkorn en Arjen Bosman hebben aangetoond, was het voor de Friezen belangrijk om rituele vormen te geven aan de inrichting van de natuurlijke omgeving bij hun woonplaatsen.

>

Friezen in de tweede en derde eeuw

De Friese en Noord-Hollandse Friezen leefden in twee verschillende leefgebieden; in het noorden op de steeds aanslibbende kweldergronden en in Noord-Holland op de zandige gronden van Texel en de kust, maar ook in het veenmoeras. De noordelijke Friezen werden door het natter worden van de oudste kwelders min of meer gedwongen de jongere gronden bij de aanwassende kust op te zoeken, maar werden al vanaf de eerste eeuw westwaarts ‘geduwd’ door hun buren, de Chauken. Zo was Groningen een soort tussengebied waar invloeden van de Friese cultuur en die van de Chauken al vrij vroeg door elkaar liepen.

>

Knorrebotten, bikkelen en knikkeren

Kinderspel was onderdeel van het dagelijks leven in de zeventiende eeuw. Onze voorouders vonden het vanzelfsprekend dat er veel kinderen buiten diverse spelletjes speelden. De kindersterfte was erg hoog en pas als je een jaar of twintig was, had je uitzicht op een langer leven. Kinderen waren tevens symbolisch voor de onschuld en onbedorvenheid die je op latere leeftijd verloor, hoewel ze ook werden gezien als miniatuur volwassenen. Hun kleding week bijvoorbeeld nauwelijks af van die van de ouders.

>

Friezen in de eerste eeuw

Belangrijk voor de Friezen was de komst van Romeinen in 16 n. Chr. De Romeinen bouwden een legerplaats met haven aan het Oer-IJ nabij het huidige Velsen. De keuze voor Velsen was een natuurlijke: het Oer-IJ stond in verbinding met de Vecht en daarmee met de Rijn en er bestond waarschijnlijk een verbinding naar het Flevomeer en daarmee naar het noorden. Bovendien is het heel waarschijnlijk dat het Oer-IJ-gebied de grens vormde tussen het gebied van de Frisii en de bewoners van Zuid-Holland, mogelijk de Cananefaten. Het grensgebied werd bovendien op vele plaatsen gebruikt voor rituelen die inhielden dat het bestaande landschap vorm werd gegeven anders dan om in te wonen en te werken. Dergelijke cultusplaatsen zijn gevonden in de Velserbroekpolder en de Broekpolder bij Beverwijk/Heemskerk.

>

Hoe oud zijn de dijken rond Schagen?

De Westfriese Omringdijk krijgt veel belangstelling omdat hij zo lang is en getuigt van enorme doorzettingskracht van onze voorouders uit de dertiende eeuw. Maar het is niet de oudste dijk. Dijkenbouw in West-Friesland werd pas nodig toen het niveau van het zeewater steeg en het land begon te dalen; dan komt er een moment waarop het mis gaat. De zeespiegel steeg door een klimaatschommeling, zoals wij die nu ook meemaken, en het land daalde omdat dat bestond uit veen – plantenresten die aan de oppervlakte vergaan en uitdrogen. Welke dijken zijn wel het oudst?

>

Hoe dateert een archeoloog zijn vondsten?

Een van de meest voorkomende vragen uit het publiek tijdens een archeologisch onderzoek is steevast: "Hoe weten jullie nou hoe oud dat is?" Hierop wordt meestal geantwoord dat je daar veel ervaring voor moet hebben. Dat is natuurlijk wel zo, maar het is ook een sterke versimpeling van een veel gecompliceerder geheel.

>

“I walk in the valley of death …”

Laten we hem maar even 'George' noemen, naar koning George de Derde, wie hij diende. Een van de 32.000 (!) Engelse soldaten die bij de Engels-Russische invasie op 27 augustus 1799 aan land waren gezet door een armada van ruim 150 vaartuigen. Daar stond hij dan op het strand bij Groote Keeten op een zonovergoten dag, niet wetend hoe snel het eind zou komen.

>