Archeologie

De bodem van Noord-Holland geeft regelmatig schatten prijs: een 800 jaar oude sarcofaag, een zwaard uit de 1e eeuw, de resten van een oud kasteel, maar ook kleinere zaken als potten, pannen, munten. De provincie heeft de taak deze archeologische vondsten goed te bewaren en te beheren, en wil de inwoners van Noord-Holland graag betrekken bij de historie. Alle vondsten worden opgeslagen en tentoongesteld in archeologiecentrum Huis van Hilde te Castricum.

Verhalen

Terra sigillata: Romeins aardewerk in Friese nederzettingen

Fijn versierde terracotta komt oorspronkelijk uit het oostelijk deel van de Middellandse Zee en met name de ‘Megarische bekers’ waren geliefd bij de Romeinen. In de eerste eeuw v. Chr. haalden zij Griekse pottenbakkers naar Italië, waar in Arezzo een beroemd pottenbakkerscentrum ontstond. Het oranjerode geglazuurde fijne aardewerk 'terra sigillata' (Latijn voor 'gestempeld aardewerk') werd al snel razend populair in het Romeinse Rijk. Het is zelfs daarbuiten aangetroffen in de nederzettingen van de Friezen.

>

Opgraven in Noord-Holland: Wat zijn de spelregels?

De wet is duidelijk: er mag niet worden gezocht naar archeologische plaatsen en voorwerpen, maar het vinden ervan is natuurlijk niet verboden. Het lijkt wat krom, maar toch is dit de beste bescherming voor wat er in de bodem zit; anders zou iedereen overal gaten kunnen spitten en daarmee schade toebrengen aan mogelijke belangrijke vondsten. De wet gaat natuurlijk nog veel verder en regelt dat de overheid (meestal een gemeente) verantwoordelijk is voor het juist en zorgvuldig omgaan met de archeologie binnen een bepaald gebied. Dat betekent dat iedere gemeente een eigen archeologiebeleid moet hebben ontwikkeld.

>

Kogelpotten

"Kogelpotten, zijn die gevaarlijk?" Het was misschien een wat naïeve vraag van de bezorgde mevrouw met kinderwagen op de rand van de opgravingput. De verzekering dat het hier uitsluitend ging om middeleeuws aardewerk stelde haar zichtbaar gerust. De naam van de vrijwel volledig ronde potten stamt, zoals gewoonlijk, niet uit de tijd waarin ze werden gebruikt, maar van veel later. Vanwege de kogelronde vorm werden de potten door sommigen 'kogelpotten' genoemd, maar in Friesland, misschien wat minder krijgslustig, worden ze aangeduid met 'bolpotten'.

>

Bronstijd in het Gooi

Het Gooi was de eerste plek in Noord-Holland waar sporen van bewoning uit de bronstijd (2.200-800 v. Chr.) werden gevonden. Daar hoefde niet voor gegraven te worden, omdat op verscheidene plaatsen in het landschap dat gevormd was in de voorlaatste ijstijd, grafheuvels duidelijk zichtbaar waren.

>

Sporen waterramp onder de Markt in Schagen

Archeologen van Hollandia Archeologen hebben in 2011 onderzoek gedaan naar de aanwezigheid van middeleeuwse sporen op de markt in Schagen, vlak ten noorden van de kerk. Er was grote kans op waardevolle archeologische resten. Zo konden fundamenten worden verwacht van een ruim tweehonderd jaar geleden al verdwenen vishal, evenals de dertiende-eeuwse voormalige kerkhofmuur. Omdat er op veel plekken in en om Schagen in de Romeinse tijd nederzettingen zijn geweest, viel ook niet uit te sluiten dat daar sporen van zouden kunnen worden aangetroffen. Wat de archeologen echter aantroffen, waren de sporten van een ongekend grote waterramp.

>

Verder dan Friesland

Het idee dat de Friezen alleen in Friesland woonden en wonen, berust op een misvatting. 'Friezen' was een algemene aanduiding voor bewoners van het Noordwestelijke Nederlandse kustgebied. Hun leefgebied was sterk wisselend in grootte en belang. Ook in Noord-Holland is er antiek Fries aardewerk gevonden.

>

Bronstijd in Heiloo definitief vastgesteld

In het uitbreidingsgebied Zuiderloo werden in het voorjaar van 2011, voorafgaand aan de bouw, archeologische onderzoekingen gedaan door Diachron die een nieuw beeld geven van de bewoningsgeschiedenis van de strandwal waarop Heiloo is gelegen.

>

’t Huys te Nuwendore: verdwenen burcht van Floris V

Wie bij Krabbendam over de Westfriese Zeedijk naar Eenigenburg rijdt, zal een paar dingen opvallen. Bij de scherpe knik in de dijk verrijst een hoge toren op uit het lage West-Friese land. Deze toren staat op de plaats van de dertiende-eeuwse toren die deel uitmaakt van de dwangburcht van graaf Floris V met de naam ’t Huys te Nuwendore. Provincie Noord-Holland liet een deel van het kasteel weer opbouwen, waardoor het iets van zijn grandeur terugkreeg. Het terrein is nu te bezoeken en de toren te beklimmen. Zo kan het landschap vanaf dit punt na eeuwen weer overzien worden.

>

Archeologie aan de Velserdijk: Kleiputten en steenovens

Bij opgravingen in Velsen in 1990 kwamen verschillende kleiputten en steenovens aan het licht. Vanaf de middeleeuwen werd hier steen gebakken, aanvankelijk in het grote formaat dat kloostermoppen wordt genoemd. De klei die hiervoor nodig is wordt uit kleiwinputten gehaald.

>

Sint-Olofspoort en Sint-Olofskapel

Wie zeshonderd jaar geleden over de Zeedijk richting Amsterdam liep, vond op de plek waar nu nog de steeg genaamd Sint-Olofspoort op de dijk uitkomt de grens van de stad. Want dit straatje liep door de Sint-Olofspoort, een van de drie toegangspoorten die Amsterdam rond 1400 had.

>

Een kasteel in Amsterdam

Toen in 1994 opgravingen begonnen op de Nieuwezijds Kolk, verwachtte men resten van middeleeuwse houten huizen te vinden. De verbazing was groot toen onder die huizen ook stenen muren van meer dan een meter dik bleken te liggen. Uit de archieven was niets bekend over een groot gebouw op deze plek. Dit maakte de archeologische ontdekking des te belangwekkender.

>

Archeologische vondsten op de Aardjesberg

De Aardjesberg is een vijftien meter hoge heuvel op de Westerheide (Goois Natuurreservaat) bij Hilversum. De berg maakt deel uit van de stuwwal, ontstaan in de voorlaatste ijstijd zo'n 150.000 jaar geleden. De Aardjesberg is altijd al een bijzondere plek geweest. Al voor de laatste ijstijd die ongeveer 10.000 jaar geleden eindigde, heeft de prehistorische mens hier sporen achtergelaten.

>

Grafheuvels met archeologische vondsten op de Westerheide

Het blijft een apart gevoel om te wandelen op grond waar 5000 jaar geleden mensen werden begraven. Op de Westerheide bij Hilversum (Goois Natuurreservaat) zijn zeventien grafheuvels gevonden, waar bijzondere archeologische vondsten zijn gedaan.

>

Buitendijkse boerderij uit Gouden Eeuw opgegraven

In het voorland bij het West-Friese dorp Schellinkhout, nabij Hoorn, is in opdracht van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier door Archeologie West-Friesland een grote boerderij uit de zestiende-zeventiende eeuw opgegraven. De boerderij is bijzonder omdat deze buiten de Westfriese Omringdijk stond, slechts gescheiden van de Zuiderzee door een lage zomerdijk. De funderingen van de boerderij waren nog redelijk gaaf aanwezig. Rondom de boerderij is fraai huishoudelijk afval zoals versierde borden, maar ook een Sint-Jakobsschelp en fraai glaswerk gevonden.

>

Beleef het verleden in een bronstijdboerderij

In het Buitenmuseum van het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen staat een replica van een boerderij uit de bronstijd. Bij het bouwen van de boerderij is gebruikgemaakt van gegevens uit opgravingen in West-Friesland. Tijdens de open dagen van de bronstijdboerderij kunnen bezoekers een indruk krijgen van het leven op een boerderij in de bronstijd.

>

Opgraving ‘De Krocht’ in Limmen

In de periode 2003-2004 werd in opdracht van de provincie Noord-Holland een grote en zeer succesvolle opgraving uitgevoerd, door archeologen van de Universiteit van Amsterdam, op het terrein 'De Krocht' in Limmen.

>

De kano van de Wieringermeer

In 2007 werd bij een natuurontwikkelingsproject in de Wieringermeer, vlakbij de IJssselmeerdijk, de resten van een prehistorische kano gevonden. Minder compleet dan die van Uitgeest, wat platgedrukt en met een recente drainagepijp er doorheen, maar wel twee keer zou oud, dat wil zeggen, niet 2600 jaar oud, maar 5300 jaar oud. Dat is ouder dan de piramiden van Cheops... Zo blijkt dat het vrij jonge cultuurgebied in de Wieringermeer een wel heel oude voorgeschiedenis heeft.

>

Westfriese bewoning in de prehistorie

Onderzoekers van de universiteiten in Leiden en Groningen zijn in 2009 een groot onderzoek begonnen naar opgravingen in West-Friesland en ‘De Gouw’, die unieke kennis opleveren over de prehistorische mens. De regio werd al vele duizenden jaren geleden bewoond. Er zijn vele menselijke sporen teruggevonden, waaronder het skelet van 'Mies'.

>