De Hoop op d’Swarte Walvis

Het harmonieus ogende gebouwencomplex bestaat uit niet minder dan drie afzonderlijke delen die in de jaren zestig op de Zaanse Schans zijn samengevoegd. Het betreft het herbouwde weeshuis van Westzaan uit 1717, een replica van een eind 17e-eeuws vleethuis uit Koog aan de Zaan en een 19e-eeuws pand uit de Oostzijde te Zaandam.

In 1843 stortte de kerktoren van Westzaan in. Met acht doden tot gevolg

afbeelding Zaans Museum/Gemeentearchief Zaanstad

In 1843 stortte de kerktoren van Westzaan in. Met acht doden tot gevolgIn 1843 stortte de kerktoren van Westzaan in. Met acht doden tot gevolg

Ramptoerisme

Op nieuwjaarsdag 1843 werd in Westzaan een treurig dieptepunt bereikt met hetinstorten van de kerktoren. Daarbij werd een naastgelegen woning onder het puinverpletterd. Bij de ramp kwamen acht mensen, waaronder vijf kinderen, om hetleven. De ‘torenval’ kreeg landelijke aandacht en confronteerde Westzaan voorhet eerst in haar geschiedenis met het verschijnsel ramptoerisme. Naar schatting kwamen zo’n 20.000 nieuwsgierigen van elders een kijkje nemen op de plek des onheils.

Het Wees- en Armenhuis aan de Lambert Meliszstraat te Westzaan, 1900

afbeelding Zaans Museum/Gemeentearchief Zaanstad

Het Wees- en Armenhuis aan de Lambert Meliszstraat te Westzaan, 1900Het Wees- en Armenhuis aan de Lambert Meliszstraat te Westzaan, 1900

Het Wees- en Armenhuis in Westzaan, circa 1900

afbeelding Zaans Museum/Gemeentearchief Zaanstad

Het Wees- en Armenhuis in Westzaan, circa 1900Het Wees- en Armenhuis in Westzaan, circa 1900

Het Wees- en Armenhuis in Westzaan, circa 1900

afbeelding Zaans Museum/Gemeentearchief Zaanstad

Het Wees- en Armenhuis in Westzaan, circa 1900Het Wees- en Armenhuis in Westzaan, circa 1900

Wees- en Armenhuis te Westzaan

Ook het nabijgelegen Wees- en Armenhuis aan de Lambert Meliszstraat liep door de klap flinke schade op. Er viel een muur aan puin en een andere muur scheurde geheel open. Met het wees- en armenhuis, gebouwd in 1717, is later alles nog dik in orde gekomen. Het pand werd in 1955 afgebroken om plaats te maken voor het nieuwe verzorgingshuis Lambert Melisz. De restanten van het oude weeshuis werden jarenlang opgeslagen. In de jaren zestig verrees het weeshuis in volle glorie op de Zaanse Schans waar het sindsdien dienst doet als restaurant De Hoop op d’Swarte Walvis.

De sloop van het Wees- en Armenhuis van Westzaan in 1955

afbeelding Zaans Museum/Gemeentearchief Zaanstad

De sloop van het Wees- en Armenhuis van Westzaan in 1955De sloop van het Wees- en Armenhuis van Westzaan in 1955

Vele onderdelen van elders

Bij de herbouw van het weeshuis onder leiding van architect Jaap Schipper bleken veel van de oorspronkelijke onderdelen niet meer bruikbaar. Ze werden nauwkeurig opgemeten en nagemaakt. Origineel zijn de gevelstenen, een aantal skeletbalken en de binnendeuren. De overige delen van het houtskelet, zoals de stijlen, zijn vernieuwd, evenals de kozijnen in de buitengevels. Ook het getoogde plafond en de smuiger in de regentenkamer zijn reconstructies. In het weeshuis zijn zeer veel onderdelen en materialen verwerkt die afkomstig zijn uit andere gesloopte Zaanse panden, zoals de 18e-eeuwse wandtegels in de verschillende vertrekken en de diverse tegeltableaus.

Het vervallen vleethuis aan Hoogstraat 46 in Koog aan de Zaan, ca. 1950

afbeelding Zaans Museum/Gemeentearchief Zaanstad

Het vervallen vleethuis aan Hoogstraat 46 in Koog aan de Zaan, ca. 1950Het vervallen vleethuis aan Hoogstraat 46 in Koog aan de Zaan, ca. 1950

Het zwaar vervallen vleethuis in Koog aan de Zaan, Hoogstraat 46

afbeelding Zaans Museum/Gemeentearchief Zaanstad

Het zwaar vervallen vleethuis in Koog aan de Zaan, Hoogstraat 46Het zwaar vervallen vleethuis in Koog aan de Zaan, Hoogstraat 46

Vleethuis

Het vleethuis aan de Zaanzijde is een replica van het enige nog in de Zaanstreekovergebleven exemplaar dat aan de Hoogstraat in Koog aan de Zaan stond. In een vleethuis werden ten tijde van de walvisvaart buiten het jachtseizoen het gereedschap en het materiaal van walvisvaarders opgeborgen. Wegens de zeer slechte staat werd het destijds niet raadzaam geacht om het naar de Schans over te brengen. Toch is het oorspronkelijke eind 17e-eeuwse houten pand niet verlorengegaan. Het werd door Nico Claasen in 1933-1994 van de ondergang gered enbevindt zich thans aan het einde van de Kalverringdijk, nummer 40.

De opbouw van de replica van het vleethuis op de Zaanse Schans

afbeelding Zaans Museum/Gemeentearchief Zaanstad

De opbouw van de replica van het vleethuis op de Zaanse SchansDe opbouw van de replica van het vleethuis op de Zaanse Schans

Het interieur van het vleethuis op de Zaanse Schans

afbeelding Zaans Museum/Gemeentearchief Zaanstad

Het interieur van het vleethuis op de Zaanse SchansHet interieur van het vleethuis op de Zaanse Schans

Voormalig koopmanshuis uit de Oostzijde

In het voormalige koopmanshuis uit de Oostzijde is de keuken ondergebracht. De plaats waar eens de wezen verbleven is ingericht als restaurant, terwijl het vleethuisde bar en de Commandeurskamer herbergt, geheel ingericht in de stijl van dewalvisvaarders. Het restaurant werd op 7 oktober 1966 met veel feestelijkvertoon geopend.

Oostzijde 10 te Zaandam, jaren vijftig

afbeelding Zaans Museum/Gemeentearchief Zaanstad

Oostzijde 10 te Zaandam, jaren vijftigOostzijde 10 te Zaandam, jaren vijftig

Oostzijde 10 te Zaandam, jaren vijftig

afbeelding Zaans Museum/Gemeentearchief Zaanstad

Oostzijde 10 te Zaandam, jaren vijftigOostzijde 10 te Zaandam, jaren vijftig

Het transport van Oostzijde 10 naar de Zaanse Schans

afbeelding Zaans Museum/Gemeentearchief Zaanstad

Het transport van Oostzijde 10 naar de Zaanse SchansHet transport van Oostzijde 10 naar de Zaanse Schans

Oostzijde 10 op weg naar zijn plek op de Zaanse Schans

afbeelding Zaans Museum/Gemeentearchief Zaanstad

Oostzijde 10 op weg naar zijn plek op de Zaanse SchansOostzijde 10 op weg naar zijn plek op de Zaanse Schans

Van Juliana en Beatrix tot Maxima en Gorbatsjov

Bij de brand op 1 januari 1994 werd het pand flink beschadigd door rook- en waterschade. Met name de Weesmeester, de vroegere slaapzaal van de wezen, liep grote averij op. Het herstel nam negen maanden in beslag. Het restaurant heeft sinds de opening tal van hooggeplaatste personen over de vloer gehad, zoals koningin Juliana, koningin Beatrix, prins Willem-Alexander, echtgenote prinses Maxima en Michael Gorbatsjov, de oud-president van de Sovjet-Unie. Sinds juni 2011 is De Hoop op d’Swarte Walvis de nieuwste trouwlocatie in Zaanstad. Het restaurant werd als vaste trouwlocatie aangewezen door burgemeester en wethouders.

Kalverringdijk 13-15. Rijksmonument sinds 29 mei 1969

Kalverringdijk 13-15, 2011

foto Jolanda Hoogendoorn

Kalverringdijk 13-15, 2011Kalverringdijk 13-15, 2011

Kalverringdijk 13-15, anno 2011

foto Jolanda Hoogendoorn

Kalverringdijk 13-15, anno 2011Kalverringdijk 13-15, anno 2011

Kalverrindijk 13-15, anno 2011

foto Jolanda Hoogendoorn

Kalverrindijk 13-15, anno 2011Kalverrindijk 13-15, anno 2011

Publicatiedatum: 27/04/2012

Aanvullingen

Vul deze informatie aan of geef een reactie.

Plaats een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Vereiste velden zijn gemarkeerd met *. Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.