Werk en industrie

Noord-Holland kent een schat aan industrieel erfgoed. Oneindig Noord-Holland bundelt de verhalen over de historie van fabrieken, scheepsbouw, gemalen, bedrijven en hun personeel – met een nadruk op het Noordzeekanaalgebied en de Zaanstreek.

Verhalen

Zou het er dan toch van komen: met de trein over de Afsluitdijk?

Of het een ‘serieuze optie is of een luchtkasteel’, zoals het Haarlems Dagblad schreef, dat moet nog maar blijken, maar de projectgroep die in opdracht van het Rijk onderzoek gaat doen naar de Lely-spoorlijn (Lelystad-Emmeloord-Groningen/Leeuwarden), kijkt ook naar de mogelijkheid om Amsterdam via Alkmaar en de Afsluitdijk met het noorden van het land te verbinden.

>

In het spoor van de ‘Moordenaar’

‘Rammeldebammeldebammeldebam, Daar komt de Gooische stoomtram!’ klonk het in 1902. Deze tram kreeg al gauw de bijnaam ‘Gooische Moordenaar’. We volgen zijn spoor van Amsterdam via Diemen, Muiden en Naarden naar Laren.

>

Déze medische uitvindingen redden gewonde soldaten het leven

Op het slagveld is het mistig van de kruitdampen. In de verte buldert een kanon, maar dichterbij knallen de musketten om je heen. Omdat je door de mist niet veel ziet, ga je op gehoor af om de kogels te ontwijken. Dan boort zich iets in je schouder. Als je naar de pijn grijpt, ziet je hand rood van het bloed. Geen fataal schot, maar vechten gaat niet meer. Op naar de ziekenboeg!

>

De lotgevallen van de christelijke school voor de werkende stand in de Barteljorisstraat

Van 1875 tot en met 1903 was er een lagere school voor christelijk onderwijs in de Barteljorisstraat in Haarlem gevestigd. Deze school was een van de vele scholen die in de tweede helft van de 19de eeuw werden opgericht, toen de schoolstrijd nog in volle gang was. Het oprichten van een bijzondere school was niet eenvoudig want bijzondere scholen kregen voor 1889 geen cent subsidie. Besturen moesten zelf maar zien hoe zij de financiële eindjes aan elkaar knoopten. Dick van Gijlswijk dook in de geschiedenis van deze Haarlemse christelijke school voor de werkende stand.

>

De redding van Pampus liep niet van een leien dakje

Het redden van het voormalige forteiland Pampus, dat 3,5 kilometer noordelijk van Muiden ligt, is niet vanzelf gegaan, zo blijkt uit het pas verschenen boek ‘Pampus Pioniers’ met als ondertitel ‘Zij die het forteiland van de ondergang hebben gered’.

>

Op verkoopcursus bij modehuis Gerzon

Stel, je bent een jonge vrouw en gaat aan de slag als verkoopster bij het chique modehuis Gerzon. Voor je in de winkel mocht staan, kreeg je in de jaren 1920 eerst een spoedcursus verkopen. Het boekje ‘Lessen voor de verkoopster’ geeft een kleurrijke indruk van het leven achter de toonbank, honderd jaar geleden.

>

Schrijven voor Oneindig Noord-Holland: Arnoud van Soest vertelt

Onze vaste vrijwilliger Arnoud van Soest schrijft sinds 2014 voor Oneindig Noord-Holland. Interviews, verhalen, historisch nieuws: trouwe bezoekers hebben al vele berichten van zijn hand kunnen lezen. Voor Erfgoedvrijwilliger.nl maakten we hém eens onderwerp van een verhaal. Hoe is het om voor Oneindig Noord-Holland te schrijven?

>

Nieuwe lichtbron tovert de stad om in een sprankelend spektakel

De donkere nacht is bijna verdreven. Loop op een vrijdagavond door het centrum en zie hoe de Nieuwendijk wordt verlicht door etalages, hoe cafés het Leidseplein beschijnen. Publieke straatverlichting is amper nodig. Andere lichtbronnen bepalen de sfeer. Zo kennen we de stad. Voor de negentiende-eeuwse Amsterdammers was het een ommekeer, dankzij de ‘gaz-illuminatie’.

>

De Kalkovens: haard van de Huizer haven

De Gooise havenstad Huizen telt één provinciaal monument: de Kalkovens. Als oudste industrie van Huizen vormen de vier torens nog altijd een karakteristiek gezicht aan de haven. Niet voor niets is de voormalige schelpkalkfabriek nu een gewilde evenementenlocatie. Maar wat werd hier vroeger precies gemaakt en waarom was deze industrie zo belangrijk voor Huizen?

>

‘Graaf Willem II’ opent droomfiliaal HEMA

Behalve met Vroom & Dreesmann en KOFA Spruyt zijn veel mensen in Alkmaar zeker bekend met het warenhuis dat de tand des tijds wél heeft doorstaan: de HEMA. Oftewel de ‘Hollandsche Eenheidsprijzen Maatschappij Amsterdam’. Volgens de website van de HEMA was de winkelformule vanaf het begin bedoeld voor de ‘gewone man’. Het bedrijf werd opgericht door directieleden van de Bijenkorf met de succesvolle Woolworth-winkels in Amerika als voorbeeld. Hoewel de eerste HEMA al in 1926 in Amsterdam opende, duurde het nog tot 1959 voordat Alkmaar een vestiging kreeg. Dit had er voornamelijk mee te maken dat Alkmaar als een te kleine stad voor een vestiging werd gezien.

>

Hoe maakte Verkade zijn beroemde koekjes en chocola?

Toen Ericus Verkade in 1886 de Verkadefabriek oprichtte, wist hij niet dat zijn familiebedrijf ooit bekend zou komen te staan om de heerlijke koekjes en chocolade. De fabriek maakte aanvankelijk slechts brood, beschuit en ontbijtkoek, maar daar zou gauw verandering in komen. Hoe konden de biscuitjes en chocoladerepen van Verkade tot zo’n begrip uitgroeien? En misschien nog wel belangrijker: hoe werden ze eigenlijk gemaakt? Om dat uit te vinden, brachten we een bezoekje aan de Verkade Experience in het Zaans Museum.

>

De eerste trein van Nederland

De twee stoomlocomotieven ‘De Snelheid’ en ‘De Arend’ schrijven geschiedenis als ze op 20 september 1839 over de eerste spoorlijn van Nederland rijden. In slechts 28 minuten trekken ze de eerste officiële openingstrein van de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HIJSM) van Amsterdam naar Haarlem. Beide stations waren prachtig versierd en een grote menigte kwam kijken naar de feestelijke trein. Het markeert het begin van een nieuw tijdperk. Deze 'nieuwe' manier van reizen kunnen we vandaag de dag niet meer wegdenken. Maar waarom werd ‘De Arend’ enkele jaren later dan toch gesloopt?

>

Steenfabriek Huizen graaft geschiedenis

Kalkzandsteenfabriek Rijsbergen is sinds 1925 een begrip in het Gooi. Tot voor kort werd hier kalkzandsteen geproduceerd voor de bouw van woningen, eerst met zand uit de Groeve Oostermeent en later uit het Gooimeer. Nu de fabriek definitief de deuren sluit, wordt het hoog tijd voor een terugblik op dit stukje industrieel verleden van Huizen.

>

De Hollandiabron: Spa in de polder

Slechts weinig mensen weten dat er in de Haarlemmermeer een bron bestond, die voortdurend een grote hoeveelheid water opbracht met bijzondere geneeskrachtige eigenschappen. Als tafelwater hoefde het voor Spa niet onder te doen.

>

Het Hofje van Staats en de Haarlemse textielindustrie

In de Haarlemse textielindustrie viel in de zeventiende eeuw veel geld te verdienen. Koopman IJsbrand Staats bouwde een enorm vermogen op met de handel in stoffen en garen. Hiermee kon hij in 1730 een hofje voor oudere vrouwen stichten aan de Jansweg.

>

Amsterdamse witwerkers: de Ikea van de 18e eeuw

In menig Hollands interieur was in de zeventiende en achttiende eeuw een keur aan beschilderd meubilair in gebruik. Van kasten met gedetailleerde Bijbelse voorstellingen tot theeblaadjes met fleurige bloemmotieven, vervaardigd door Amsterdamse witwerkers. De meubels werden gemaakt van betaalbaar naaldhout en waren daarom zeer populair bij een groot deel van de bevolking.

>

De Echte Zaanse Mosterd

Mosterdmolen De Huisman maakt sinds hele lange tijd de echte Zaanse mosterd. De mosterd wordt in emmers met verschillende inhoudsmaten – natuurlijk mét de iconische molen van de Zaanse Schans erop – geleverd aan fabrikanten, horeca en groothandel.

>

I00 jaar IBM in Nederland

ICT-bedrijf International Business Machines (IBM) werd in 1911 in Amerika opgericht en is vanaf 1920 officieel vertegenwoordigd in ons land. Toen verwierf Maurice Boas een agentschap, dat in 1940 omgezet werd in een volle dochteronderneming. In eerste instantie onder de naam Watson Bedrijfsmachine Maatschappij N.V. en na de Tweede Wereldoorlog als Internationale Bedrijfsmachine Maatschappij N.V. Momenteel heet het bedrijf simpelweg IBM Nederland B.V. Het boek '100 jaar IBM in Nederland' geeft, zonder technisch te worden, een mooi overzicht van de ontwikkeling van de ICT: van ponskaart en radiobuis tot USB-stick.

>

Drie families verbonden door graan

Op het Schermereiland kreeg in de zeventiende eeuw de welvaart een voet aan de grond. Het nieuwe boek ‘Koopman in De Rijp’ van Leo den Engelse neemt ons mee in het leven van drie opeenvolgende koopmanfamilies in de Rijp, die door graanhandel en persoonlijke relaties met elkaar verbonden waren. De bedrijvigheid van De Rijp krijgt in zijn boek een gezicht.

>
NL | EN