Handel, kunsten en wetenschap kwamen tot bloei in de zeventiende eeuw. Vele sporen uit deze tijd zijn nog terug te zien: de koopmanswoningen, grachten, kerken, stadswallen en havens brengen de geschiedenis tot leven. Ook in musea is kunst uit deze periode te bewonderen van de Hollandse Meesters: Rembrandt, Hals en Vermeer. Sommige plekken, zoals de Amsterdamse Grachtengordel, zijn wereldberoemd en worden in één adem genoemd met de zeventiende eeuw. Maar ook de West-Friese havensteden Hoorn, Enkhuizen en Medemblik waren van onmisbaar belang: schepen voeren af en aan en de visvangst maakte een belangrijk onderdeel uit van de handel. Niet iedereen profiteerde van deze welvaart. Voor arme stadsbewoners, migranten, bedienden, wezen en plantagearbeiders was de zeventiende eeuw allesbehalve een bloeitijd. In dit thema belichten we ook de keerzijde van deze ‘gouden’ medaille.
Amsterdam kreeg in de 16de en 17de eeuw twee golven Franstalige (en calvinistische) immigranten binnen. De grootste kwam eind 16de eeuw uit de Zuidelijke Nederlanden, waar de Spanjaarden stevig huishielden. De tweede kwam in 1685 op gang, toen koning Lodewijk XIV de harde vervolging van de Franse protestanten (‘hugenoten’) hervatte en velen van hen naar het noorden vluchtten.
>
1 min
De Armeniërs zijn een oud volk met een eigen taal en (christelijke) religie, vooral wonend in de gebieden die we nu kennen als Turkije, Iran en Rusland. Soms hadden en hebben ze daarbinnen hun eigen staatjes. Naar hun Iraanse wortels werden ze in Amsterdam vaak als ‘Persianen’ aangeduid.
> 1 min
In de 17de eeuw kon Amsterdam met enig recht claimen dat het beleidsbepalend was in de Nederlandse Republiek en vooral dat zij het centrum was van wereldhandel – voor zover die wereld vanuit Amsterdam viel te overzien.
> 1 min
Het 17de-eeuwse Amsterdamse stadhuis (‘Het Achtste Wereldwonder’, voltooid in 1665) verbeeldde de centrale rol van Amsterdam in de wereldhandel en zo ook de internationale grandeur van de Republiek der Verenigde Nederlanden.
> 1 min
Het Spaanse Huis heeft heel wat oorlogen meegemaakt. Met het rampjaar 1572 waarbij honderden Naarders door Spaanse soldaten werden gedood als dieptepunt. Een van de gevelstenen herinnert daar nog aan.
> 1 min
Hoorn laat zich graag zien als dé VOC-stad uit de Gouden Eeuw. Bekende en beruchte VOC-figuren kwamen hier vandaan. Daarnaast bezit de stad ook het mooiste pakhuis van de VOC: het pakhuis op Onder de Boompjes.
> 3 min
Het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier heeft een olieverfschilderij uit 1583 waarop Dirck van Oss staat afgebeeld. Hij is een stamvader van de geroemde en verguisde VOC-mentaliteit. Zijn grootste faam dankt hij aan de droogmaking van de Beemster in de jaren 1607-1612. Wie was Van Oss precies?
> 4 min
Frans Hals geldt als een van de grootste schilders van de Nederlandse zeventiende eeuw. Bijna zijn hele leven woonde en werkte hij in Haarlem waar hij zijn beroemde schuttersstukken en portretten schilderde.
> 3 min
Deze achttiende-eeuwse kinderprent toont in 24 afbeeldingen de lotgevallen van het meisje Geesje uit Westfalen, dat naar Amsterdam trekt om daar voor negen daalders als dienstmeid te gaan werken: “Siet hier, o Jonge Jeugt, hoe ’t Westfaals Geesje haar in Amsterdam heeft gedragen.”
> 1 min
Amsterdam was in het midden van de zeventiende eeuw het toonbeeld van een multiculturele samenleving. De stad groeide vooral dankzij de massale immigratie. Dat kon voor moeilijkheden zorgen, bewijst het voorbeeld van Elsje Christiaens…
> 2 min
Reizigers in de zeventiende eeuw stonden versteld van de vrijmoedigheid en zelfstandigheid van de Amsterdamse vrouwen. In herbergen zaten ze tussen de mannen te kletsen, te lachen en grappen te maken. Tegelijkertijd hadden ze grote zakelijke verantwoordelijkheden.
> 2 min
De hedendaagse reiziger kan op verschillende manieren tussen Amsterdam en Haarlem reizen. De auto, trein of bus brengt ons snel en gemakkelijk naar de gewenste bestemming. In de 15e eeuw bestonden deze keuzemogelijkheden nog niet. De weg naar Haarlem was toen een waterweg voor scheepvaart.
> 3 min
In de strenge winter van 1667 bracht de voorname Cosimo de’ Medici een paar weken door in Amsterdam. De jonge Italiaanse edelman hoopte er incognito te kunnen verblijven, maar zijn bezoek bleef niet bepaald onopgemerkt.
> 2 min
Het Hoger Einde in Ouderkerk aan de Amstel is het laatste stukje van een droge, smalle landrug in wat heel vroeger een moerasgebied was. Op deze landrug is Ouderkerk gebouwd. Dit was een mooie plek voor rijke kooplieden uit Amsterdam om een buitenplaats te stichten.
> 2 min
“Er werd dan weer een veroordeelde uit de kelder van wat nu de Vrije Handel is gesleurd om tot vermaak van het gepeupel te worden opgeknoopt aan de galg – daar waar nu vrolijk de vlag wappert voor het stadhuis.”
> 2 min
Pal naast de dorpskern van Ouderkerk ligt een unieke en internationaal beroemde begraafplaats. Nergens ter wereld vind je zo’n oude Portugees-Joodse begraafplaats en nergens zijn zoveel prachtig gebeeldhouwde en eeuwenoude grafstenen te bewonderen.
> 3 min
Aan de Kerkstraat 46, hartje Ouderkerk aan de Amstel, staat een opvallend pand met gepleisterde gekoppelde topgevels. In het midden prijkt een gevelsteen: D’ Corendrager. Het gebouw doet denken aan een pakhuis. D’Corendrager is inderdaad een van de zeventiende-eeuwse pakhuizen in het dorp.
> 2 min
Wie kent hem niet: Jan Adriaensz. Leeghwater uit De Rijp. Hij werkte mee aan de droogmaking van de Beemster, Purmer, Wijde Wormer en diverse andere grote meren. In 1634 was hij in het buitenland aan de slag.
> 3 min
Vierhonderd jaar geleden waren Nederlandse zeerovers de schrik van de zee. Alleen al de naam van Simon de Danser, Claes Compaen of Cornelis Jol, alias kapitein Houtebeen deed de koopvaardijkapiteins sidderen. Ook zeerovers uit Hoorn bliezen hun partijtje mee.
> 10 min
Zeeroof, gevangenschap en slavernij. Dat lot overkwam menige zeeman die in de zeventiende of achttiende eeuw naar de Middellandse Zee voer. Vanuit Marokkaanse en Algerijnse havens opereerden namelijk de vele Barbarijse zeerovers die het op koopvaardijschepen gemunt hadden. De gekaapte koopvaarders brachten veel geld op en hetzelfde gold voor hun bemanningsleden, die als slaven verkocht werden op de markten van Algiers, Tanger of Saleh.
> 5 min