Gouden Eeuw

Handel, kunsten en wetenschap kwamen tot bloei in de zeventiende eeuw. Vele sporen uit deze tijd zijn nog terug te zien: de koopmanswoningen, grachten, kerken, stadswallen en havens brengen de geschiedenis tot leven. Ook in musea is kunst uit deze periode te bewonderen van de Hollandse Meesters: Rembrandt, Hals en Vermeer. Sommige plekken, zoals de Amsterdamse Grachtengordel, zijn wereldberoemd en worden in één adem genoemd met de zeventiende eeuw. Maar ook de West-Friese havensteden Hoorn, Enkhuizen en Medemblik waren van onmisbaar belang: schepen voeren af en aan en de visvangst maakte een belangrijk onderdeel uit van de handel. Niet iedereen profiteerde van deze welvaart. Voor arme stadsbewoners, migranten, bedienden, wezen en plantagearbeiders was de zeventiende eeuw allesbehalve een bloeitijd. In dit thema belichten we ook de keerzijde van deze ‘gouden’ medaille.

Verhalen

De corona-app van de zeventiende eeuw

Het leek iets uit een science fiction-rampenfilm, maar de pandemie is realiteit: we zitten er middenin. Besmettelijke ziekten zijn echter van alle tijden. Ook in de 17e eeuw werd minstens 1,5 meter afstand van je gehouden als je besmet was met lepra. En er werd toen ook al een oplossing voor bedacht: de leprozenklepper. Het Westfries Museum vertelt ons meer over deze voorloper van de corona-app.

>

Schepelingen in quarantaine op Wieringen

Besmettelijke ziektes indammen. Dat was ook vroeger de aanpak. Reizigers moesten bij twijfel eerst in quarantaine. Op Wieringen werd daar een speciaal kamp voor ingericht.

>

Spaanse kanonnen klinken vals in Monnickendam

Jan Haring was een onverschrokken geus. In Monnickendam zijn ze hem niet vergeten. De geuzen uit het stadje namen de Spaanse admiraal Bossu op de Zuiderzee gevangen. Buit gemaakte kanonnen werden omgegoten tot klokken. Dat het carillon uit 1595 wat vals klinkt, horen ze in Monnickendam niet meer.

>

De Reede van Texel: wekenlang wachten op de juiste wind

Vanaf de vijftiende eeuw is het een drukte van belang voor de kust van Texel. Schepen verzamelen zich daar in afwachting van de juiste wind om door te kunnen varen naar de Oostzee, één van de belangrijkste handelsroutes in die tijd.

>

VOC-pakhuizen Onder de Boompjes

De herkenbare bakstenen panden met glooiende trapgevels aan Onder de Boompjes zijn stille getuigen uit de bedrijvige periode van de Gouden Eeuw.

>

Het WIC-kantoor te Hoorn: een zwarte bladzijde

De Gouden Eeuw en de Verenigde Oost-Indische Compagnie worden vaak in één adem genoemd, maar minstens zo belangrijk en berucht was de West-Indische Compagnie (WIC). Beide compagnieën waren op een vergelijkbare manier ingericht en allebei bezaten ze een kantoor in Hoorn.

>

Wezen en weldoeners in Medemblik

Het Weeshuis van Medemblik was van oudsher ondergebracht in het voormalige Sint-Catharijneklooster. Na de Reformatie werden de kerkelijke eigendommen namelijk overgenomen door de Staat.

>

Het Wapen van Medemblik

Op de hoek van de Kaasmarkt en de Oosterhaven bevindt zich hotel en restaurant Het Wapen van Medemblik. De naam is een verwijzing naar het eeuwenoude stadswapen van de West-Friese plaats.

>

Vuurtoren de Ven: verlichting van de Zuiderzee

Aan de Oosterdijk ten noorden van Enkhuizen staat een bijzonder vormgegeven vuurtoren, uitkijkend over het IJsselmeer. In plaats van een ronde vorm is deze zeventiende-eeuwse vuurtoren vierkant, wit gepleisterd en uit baksteen opgebouwd. Het is een van de oudste kustlichten die Nederland rijk is.

>

Huis Bonck: bevroren in de tijd

In Huis Bonck lijkt de tijd te hebben stilgestaan: zowel van binnen als van buiten is het koopmanshuis uit 1624 een prachtig voorbeeld van de Hollandse Renaissancestijl. Een stijl die je terugvoert naar de Gouden Eeuw.

>

VOC-Pakhuis Het Peperhuis

In de zestiende eeuw, aan de vooravond van de Gouden Eeuw, werd Enkhuizen een zeer belangrijke havenstad in het gewest Holland. In de stad verrezen grote panden van rijke handelaren, waaronder het Peperhuis.

>

Westfries Museum: galerij van de Gouden Eeuw

In het statige huis met de trapgevel aan het marktplein vergaderden ooit de Gecommitteerde Raden van West-Friesland en het Noorderkwartier. Nu huist het Westfries museum in dit pand.

>

Medembliks bier van Stadsbrouwerij Radboud

Maar liefst vijf stadsbrouwerijen telde Medemblik in de Gouden Eeuw. Dat is niet veel als je je bedenkt dat het gouden gerstenat vaak mee ging als proviand aan boord van grote handelsschepen.

>

Het Statenlogement van Hoorn

Hoorn heeft aan de Tachtigjarige Oorlog een prachtig staaltje van bouwkunst uit de Hollandse Renaissance te danken: het Statenlogement. Dit pand uit 1613 werd gebouwd om onderdak te bieden aan de Gecommiteerde Raden van het Noorderkwartier en Westfriesland. 

>

Hollands classicisme in Enkhuizen

Griekse en Romeinse bouwkunst in Enkhuizen? Jazeker! Het stadhuis kenmerkt zich door de statige blik van het Hollands classicisme dat geïnspireerd was op de oudheid. Tijdens de late Gouden Eeuw was deze stijl erg populair voor panden voor bestuursfuncties.

>

Het Sint Pietershof: 17e-eeuwse liefdadigheid

Het Sint Pietershof in Hoorn is het resultaat van een staaltje Gouden Eeuwse liefdadigheid. In de zeventiende eeuw werd besloten om dit pand, dat oorspronkelijk werd gebouwd als klooster, in te richten als een tehuis voor ouden van dagen en een tucht- of werkhuis voor bedelaars en krankzinnigen. 

>

Klassiek én modern: het stadhuis van Medemblik

Het Stadhuis van Medemblik is klassiek en modern tegelijk. Gebouwd in 1940 heeft het de uitstraling van een zeventiende-eeuws grachtenpand. Het huidige stadhuis staat precies op de plek van het oude Raadhuis, dat stamde uit 1548.

>
NL | EN