De geschiedenis van onze provincie is gevormd door vele bekende en minder bekende mannen en vrouwen. Op Oneindig Noord-Holland zetten wij hun levens en verhalen in de spotlight.
De klap was hard aangekomen. Maar een eeuw geleden, in 1926, krabbelde Amstelveen weer langzaam overeind. Met één pennenstreek waren in mei 1896 maar liefst 28 duizend Amstelveners ongevraagd Amsterdammer geworden. Burgemeester Arie Colijn kwam in actie. Met aantrekkelijke huizen, parken, plantsoenen. Als er iemand is die Amstelveen een groen gezicht heeft gegeven, dan is dat Chris Broerse (1902-1995).
>
7 min
Het Paleis op de Dam in Amsterdam en de Nieuwe Kerk in Haarlem zou je niet zo snel aan elkaar linken, maar ze zijn wel door dezelfde man gebouwd: Jacob van Campen (1596-1657). Ook het Mauritshuis in Den Haag is van zijn hand. Jan Niessen uit Amersfoort schreef een toegankelijk boek over de man die als schilder begon, maar als architect naam zou maken.
> 12 min
Wat betekende musicus Frieda Belinfante (1904-1995) voor haar tijdgenoten – en voor ons vandaag? Het antwoord hangt af van wie je het vraagt. Voor de één was zij een gevierd celliste en pionierende dirigent, voor de ander een moedige verzetsstrijder tijdens de Tweede Wereldoorlog. Maar ze was ook een rolmodel, als openlijk lesbische vrouw in een tijd waarin dat allerminst vanzelfsprekend was.
> 4 min
Huis Bartolotti in Amsterdam is één van de pronkstukken van Hendrick de Keyser Monumenten. Dit opvallende dubbele woonhuis, uit het begin van de zeventiende eeuw, werd gebouwd door de rijke koopman Willem Bartolotti van den Heuvel (1560-1634). Het grachtenpand valt meteen op door zijn ligging in de ‘kleine bocht’ van de Herengracht. Door de eeuwen heen breidden voorname bewoners, waaronder walvisreder Jan van Tarelink (1723–1791), het huis verder uit. De weelderige kamers, zoals de rijk versierde zaal met mahoniehouten houtsnijwerk en plafondschilderingen, zijn nog altijd te bewonderen.
> 8 min
Maria van Nesse (1588-1650) was een zelfstandige, ongehuwde vrouw in zeventiende-eeuws Alkmaar. Haar naam was bijna vergeten door de tand des tijds, totdat in 2019 haar unieke memorieboek werd teruggevonden in het Belgisch Rijksarchief. Dankzij haar nauwgezette aantekeningen behoort Maria nu tot een van de best gedocumenteerde personen van de zeventiende eeuw. In het kasboek beschreef ze niet alleen haar uitgaven, maar ook recepten, huishoudtips en andere aspecten van het dagelijks leven.
> 6 min
Andreas van Braam (1739–1801) was een VOC-man, maar geen gewone handelaar. Hij reisde naar China en de Verenigde Staten, leerde talen, respecteerde rituelen en begreep dat echte uitwisseling begint bij gelijkwaardigheid. Van Braam verbond Oost en West, niet door te overheersen, maar door te luisteren en te leren. Hij zag mensen, niet markten. Vandaag zouden we hem een echte wereldreiziger én een vroeg voorbeeld van culturele sensitiviteit noemen.
> 6 min
Wat is een koning zonder een kroon? Dat moet Willem I (1772-1843) hebben gedacht toen hij op 21 september 1815 werd ingehuldigd tot koning van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. Zelfs de eerste koning van Holland – Lodewijk Napoleon – had geen kroon. Maar hoe zag de eerste kroon van het huis Oranje-Nassau er eigenlijk uit?
> 5 min
Sinds 1899 wordt Bachs beroemde Matthäus Passion jaarlijks in het Concertgebouw uitgevoerd door het Amsterdamse Toonkunstkoor. Die traditie begon bij de beroemde – en beruchte – dirigent Willem Mengelberg.
> 7 min
Wilhelmina van Pruisen (1751-1820) was een Pruisische prinses, de echtgenote van stadhouder prins Willem V van Oranje-Nassau en de moeder van koning Willem I. Tijdens de Bataafse Revolutie speelde ze een belangrijke rol. De Bataafse Revolutie is een ondergewaardeerd stukje Nederlandse geschiedenis, de rol die vrouwen speelden een nóg minder gewaardeerde. De naam van Wilhelmina van Pruisen, wellicht de belangrijkste vrouw binnen het conflict, wordt dan ook maar weinig genoemd. Daarom hier een portret en biografie.
> 3 min
Een wat droevig ogend straatje is genoemd naar ‘de peetvader’ van IJmuiden. Het komt uit bij het Noordzeekanaal, waar deze peetvader al over schreef tientallen jaren voordat het kanaal werd gegraven. Wie was deze man met een vooruitziende blik, deze journalist die hoogleraar en minister werd?
> 9 min
Het verhaal van Violette Cornelius (Batavia, 1919) en Gustave (Guusje) Rübsaam (Amsterdam, 1917) begint vlak voor de oorlog in Amsterdam. Violette is fotograaf en Guusje studeert geneeskunde. Beiden zijn onderdeel van een bevriende kunstenaarsgroep, waar onder andere ook Gerrit van der Veen en Walter Brandligt deel van uit maken. Als de oorlog in 1940 uitbreekt, besluit een groot deel van deze vriendengroep zich te storten op het vervalsen van persoonsbewijzen: De Persoonsbewijzencentrale (PBC) is geboren.
> 4 min
Trijntje Zwagerman (Trien) wordt geboren in 1891 in Hauwert, West-Friesland. Ze groeit op als jongste van zes kinderen in een arm boerenarbeidersgezin. Net als haar broer en zussen kan Trien wegens geldgebrek alleen de basisschool afmaken, maar ze is leergierig en krijgt nog een aantal jaar bijles van de plaatselijke dominee. Trien is monter en vrolijk, en raakt bevangen door het socialisme, mede vanwege haar socialistische verloofde Bart. Eenmaal getrouwd worden Trien en Bart lid van de Revolutionair Socialistische Partij (RSP), een door Henk Sneevliet opgerichte afsplitsing van de Communistische Partij Nederland (CPN). Door de internationale strijd tussen deze groepen kunnen de socialisten en de communisten elkaar niet luchten of zien.
> 5 min
Maarten van Heemskerck (1498-1574) was een echte pionier. Hij maakte niet alleen schilderijen en tekeningen, maar ook honderden ontwerpen voor etsen en gravures. Zijn voorstellingen waren creatief en vernieuwend, maar zijn manier van werken was dat ook. Om op grote schaal prenten te kunnen maken, liet hij zijn ontwerpen door professionele graveurs in prent brengen. In zijn prentenserie ‘De vier seizoenen’ toonde Van Heemskerck zijn kennis van de klassieke literatuur. Hij beeldde de seizoenen af als personen, net als Ovidius deed in zijn beroemde Metamorfosen.
> 4 min
Hanna Jacoba (Annie) Averink wordt in 1913 geboren in Enschede. Annie’s ouders scheiden als Annie nog jong is en Annie blijft bij haar moeder, die snel hertrouwt. Annie groeit op in een samengesteld gezin, waar ze zich niet altijd thuisvoelt. Als het gezin in 1926 naar Amsterdam verhuist gaat de jonge Annie – ze is dan pas dertien jaar – aan het werk. Annie’s moeder stelt voor dat Annie wat afleiding van haar vele werk kan vinden bij de Arbeiders Jeugd Centrale, de jongerenorganisatie van de socialisten. Maar Annie voelt zich meer aangetrokken tot de Zaaier, de communistische jongerenbeweging. Annie sluit zich aan en werkt jarenlang onvermoeibaar voor haar ideaal: het communisme inzetten om een beter leven te bieden aan lagere klassen.
> 3 min
Je zal maar de zoon van een Zaanse zeilmaker zijn en een tropische vis naar je vernoemd krijgen. Het overkwam Pieter Bleeker (1819-1878). Zijn levensverhaal leest als een spannend boek. Hoe kwam deze Zaanse jongen in het Indische leger terecht? Waarom kreeg hij meermalen een eredoctoraat? En waarom noemden apothekers een drankje naar hem?
> 10 min
Iedereen in Haarlem kent wel Pieter Teyler van der Hulst (1702-1778) ofwel Teylers Museum. Als succesvolle zijdefabrikant en koopman liet hij bij zijn overlijden 2 miljoen gulden na. Voor die tijd was dat een godsvermogen, omgerekend naar nu is dat ongeveer 80 miljoen euro. In zijn befaamde testament stelde hij vijf directeuren aan, die het geld volgens zijn richtlijnen moesten besteden. Zo werd onder andere Teylers Museum en het Teylers hofje opgericht. Toch heeft niemand het nog over de vrouw die hem financieel heeft geholpen. Wie was de liefde van zijn leven?
> 9 min
Hendriek Verburg wordt in 1905 geboren in het Noord-Hollandse dorpje Noord-Scharwoude. Ze is de dochter van Peter Verburg, de eigenaar van de conservenfabriek in het dorp. Als haar vader op jonge leeftijd sterft in 1924 neemt zij samen met een andere vrouw, mevrouw Edel, het roer over. Dat twee vrouwen een dergelijk bedrijf runnen is voor die tijd vrij uniek, en het zorgt ervoor dat Hendriek al op jonge leeftijd weet hoe ze een organisatie moet leiden. Als haar zus Grieke in 1930 overlijdt, trouwt Hendriek met Grieke’s weduwe, Harry, zoals wel vaker gebeurt in die tijd. Zo komt Hendriek in Haarlem terecht.
> 3 min
Annick (Germaine Mathilde) van Hardeveld wordt in 1923 geboren in Amsterdam. Ze is het eerste kind van haar vader Jan van Hardeveld en haar Franse moeder Germaine Bertin. Een paar jaar later wordt nog een jongetje geboren: Yann Emile. Als de oorlog in mei 1940 uitbreekt is Annick zestien jaar en net begonnen aan de opleiding tot verpleegster bij het Rode Kruis.
> 5 min
Cornelis Krayenhoff (1758-1840) staat bekend als de architect van de Stelling van Amsterdam en als initiatiefnemer van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Slechts weinig mensen weten dat hij ook geneeskunde gestudeerd heeft en vanaf 1785 als arts in Amsterdam werkte. Tot zijn medische instrumenten behoorde een set voor aderlatingen. Maar werd deze middeleeuwse methode nog wel toegepast in Krayenhoffs tijd?
> 6 min
Commissaris van de Koning Arthur van Dijk neemt het verleden graag mee in het vormgeven van de toekomst. Als topstuk uit de collectie van het Noord-Hollands Archief koos hij een kleurenlitho van Johan Conrad Greive uit 1872, waarop de aanleg van het Noordzeekanaal is afgebeeld. In de complexiteit en omvang van het project ziet hij parallellen met de uitdagingen van nu – waarbij een stukje historische durf soms best welkom is.
> 4 min