Bekende Noord-Hollanders

Verhalen

De verborgen betekenis van familiewapens

Het familiewapen dateert weliswaar uit de twaalfde eeuw, maar nog steeds gebruiken mensen hem met gepaste trots op een zegelring of briefpapier. En je hoeft maar een oude stad door te lopen of menig wapenschild prijkt als gevelsteen boven de deur. De opbouw is vaak hetzelfde: het schild is verdeeld in verschillende vlakken die zijn gevuld met figuren, dieren of andere symbolen. Maar wat betekenen die eigenlijk? En welke familiewapens kom je alleen in Noord-Holland tegen?

> 10 min

Joodse journalist Paul Sanders had Duitse nazi’s al snel door

Amsterdammer Paul Sanders was in de jaren dertig muziekredacteur bij arbeiderskrant Het Volk en roerde zich als één van de eersten tegen de oprukkende nazi’s in Duitsland. Cultuurhistoricus Claartje Wesselink vertelt zijn verhaal.

> 11 min

Jac. P. Burger: oud-onderwijzer in Wieringermeer

Vroeger keek je op tegen een meester op de lagere school. Je sprak hem aan met ‘meester’ en ‘u’. Wee je gebeente als je dat niet deed. De hoek van de klas was dan de plaats waar je voor korte of lange tijd mocht vertoeven. De meesters en juffen van weleer zijn er niet meer. Maar van sommige onderwijzers van vroeger hoor je de namen nog wel eens voorbijkomen. Naar de bekende meester Burger, die vanaf 1943 les gaf op de toenmalige Wieringermeerschool in Slootdorp, is nu zelfs een straat vernoemd.

> 8 min

Lou de Palingboer: de Christus van Muiden

In de jaren vijftig en zestig kreeg een eenvoudige palingboer uit Muiden landelijke bekendheid als de vleesgeworden God. Louwrens Voorthuijzen, beter bekend als Lou de Palingboer, woonde met zijn schare volgelingen in een villa in Muiderberg. Hij predikte in Frascati, of gewoon vanuit zijn luie stoel met een sigaar in de hand, over het redden van de mensheid uit de klauwen van Satan. Overtuigd van zijn eigen Opstanding beweerde hij zelfs dat hij niet kon sterven, totdat het ondenkbare gebeurde.

> 8 min

Radboud: koning van West-Friesland

De verhalen over Koning Radboud (670-719) spreken nog steeds tot de verbeelding. Zijn bijna bekering tot het christendom en de dramatische Slag bij Dorestad (697) vormen de inspiratie voor talloze boeken. Na een even dramatische film is er nu ook een tentoonstelling aan Radboud gewijd. In het West-Friese kasteel dat zijn naam draagt, maak je kennis met de man achter de legende. Wat weten we eigenlijk over deze koning in de kantlijn van de geschiedenis?

> 8 min

Chris Broerse maakte groene rijksmonumenten

De klap was hard aangekomen. Maar een eeuw geleden, in 1926, krabbelde Amstelveen weer langzaam overeind. Met één pennenstreek waren in mei 1896 maar liefst 28 duizend Amstelveners ongevraagd Amsterdammer geworden. Burgemeester Arie Colijn kwam in actie. Met aantrekkelijke huizen, parken, plantsoenen. Als er iemand is die Amstelveen een groen gezicht heeft gegeven, dan is dat Chris Broerse (1902-1995).

> 7 min

Architect Jacob van Campen ontwierp in Amsterdam én Haarlem

Het Paleis op de Dam in Amsterdam en de Nieuwe Kerk in Haarlem zou je niet zo snel aan elkaar linken, maar ze zijn wel door dezelfde man gebouwd: Jacob van Campen (1596-1657). Ook het Mauritshuis in Den Haag is van zijn hand. Jan Niessen uit Amersfoort schreef een toegankelijk boek over de man die als schilder begon, maar als architect naam zou maken.

> 12 min

Frieda Belinfante: van onverschrokken verzetsvrouw tot dirigent

Wat betekende musicus Frieda Belinfante (1904-1995) voor haar tijdgenoten – en voor ons vandaag? Het antwoord hangt af van wie je het vraagt. Voor de één was zij een gevierd celliste en pionierende dirigent, voor de ander een moedige verzetsstrijder tijdens de Tweede Wereldoorlog. Maar ze was ook een rolmodel, als openlijk lesbische vrouw in een tijd waarin dat allerminst vanzelfsprekend was.

> 4 min

De illustere bewoners van Huis Bartolotti

Huis Bartolotti in Amsterdam is één van de pronkstukken van Hendrick de Keyser Monumenten. Dit opvallende dubbele woonhuis, uit het begin van de zeventiende eeuw, werd gebouwd door de rijke koopman Willem Bartolotti van den Heuvel (1560-1634). Het grachtenpand valt meteen op door zijn ligging in de ‘kleine bocht’ van de Herengracht. Door de eeuwen heen breidden voorname bewoners, waaronder walvisreder Jan van Tarelink (1723–1791), het huis verder uit. De weelderige kamers, zoals de rijk versierde zaal met mahoniehouten houtsnijwerk en plafondschilderingen, zijn nog altijd te bewonderen.

> 8 min

Single in de 17e eeuw: het memorieboek van Maria van Nesse

Maria van Nesse (1588-1650) was een zelfstandige, ongehuwde vrouw in zeventiende-eeuws Alkmaar. Haar naam was bijna vergeten door de tand des tijds, totdat in 2019 haar unieke memorieboek werd teruggevonden in het Belgisch Rijksarchief. Dankzij haar nauwgezette aantekeningen behoort Maria nu tot een van de best gedocumenteerde personen van de zeventiende eeuw. In het kasboek beschreef ze niet alleen haar uitgaven, maar ook recepten, huishoudtips en andere aspecten van het dagelijks leven.

> 6 min

Andreas van Braam Houckgeest: wereldburger avant la lettre

Andreas van Braam (1739–1801) was een VOC-man, maar geen gewone handelaar. Hij reisde naar China en de Verenigde Staten, leerde talen, respecteerde rituelen en begreep dat echte uitwisseling begint bij gelijkwaardigheid. Van Braam verbond Oost en West, niet door te overheersen, maar door te luisteren en te leren. Hij zag mensen, niet markten. Vandaag zouden we hem een echte wereldreiziger én een vroeg voorbeeld van culturele sensitiviteit noemen.

> 6 min

De eerste kroon van Nederland

Wat is een koning zonder een kroon? Dat moet Willem I (1772-1843) hebben gedacht toen hij op 21 september 1815 werd ingehuldigd tot koning van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. Zelfs de eerste koning van Holland – Lodewijk Napoleon – had geen kroon. Maar hoe zag de eerste kroon van het huis Oranje-Nassau er eigenlijk uit?

> 5 min

Een Matthäus voor metropolis Amsterdam

Sinds 1899 wordt Bachs beroemde Matthäus Passion jaarlijks in het Concertgebouw uitgevoerd door het Amsterdamse Toonkunstkoor. Die traditie begon bij de beroemde – en beruchte – dirigent Willem Mengelberg.

> 7 min

De onbezongen heldin van de Bataafse Revolutie: Wilhelmina van Pruisen

Wilhelmina van Pruisen (1751-1820) was een Pruisische prinses, de echtgenote van stadhouder prins Willem V van Oranje-Nassau en de moeder van koning Willem I. Tijdens de Bataafse Revolutie speelde ze een belangrijke rol. De Bataafse Revolutie is een ondergewaardeerd stukje Nederlandse geschiedenis, de rol die vrouwen speelden een nóg minder gewaardeerde. De naam van Wilhelmina van Pruisen, wellicht de belangrijkste vrouw binnen het conflict, wordt dan ook maar weinig genoemd. Daarom hier een portret en biografie.

> 3 min

Simon Vissering: de ‘peetvader’ van IJmuiden

Een wat droevig ogend straatje is genoemd naar ‘de peetvader’ van IJmuiden. Het komt uit bij het Noordzeekanaal, waar deze peetvader al over schreef tientallen jaren voordat het kanaal werd gegraven. Wie was deze man met een vooruitziende blik, deze journalist die hoogleraar en minister werd?

> 9 min

Vrouwen in Verzet: Violette Cornelius en Gustave (Guusje) Rübsaam

Het verhaal van Violette Cornelius (Batavia, 1919) en Gustave (Guusje) Rübsaam (Amsterdam, 1917) begint vlak voor de oorlog in Amsterdam. Violette is fotograaf en Guusje studeert geneeskunde. Beiden zijn onderdeel van een bevriende kunstenaarsgroep, waar onder andere ook Gerrit van der Veen en Walter Brandligt deel van uit maken. Als de oorlog in 1940 uitbreekt, besluit een groot deel van deze vriendengroep zich te storten op het vervalsen van persoonsbewijzen: De Persoonsbewijzencentrale (PBC) is geboren.

> 4 min

Vrouwen in Verzet: Trien de Haan-Zwagerman

Trijntje Zwagerman (Trien) wordt geboren in 1891 in Hauwert, West-Friesland. Ze groeit op als jongste van zes kinderen in een arm boerenarbeidersgezin. Net als haar broer en zussen kan Trien wegens geldgebrek alleen de basisschool afmaken, maar ze is leergierig en krijgt nog een aantal jaar bijles van de plaatselijke dominee. Trien is monter en vrolijk, en raakt bevangen door het socialisme, mede vanwege haar socialistische verloofde Bart. Eenmaal getrouwd worden Trien en Bart lid van de Revolutionair Socialistische Partij (RSP), een door Henk Sneevliet opgerichte afsplitsing van de Communistische Partij Nederland (CPN). Door de internationale strijd tussen deze groepen kunnen de socialisten en de communisten elkaar niet luchten of zien.

> 5 min

De vier seizoenen volgens Maarten van Heemskerck

Maarten van Heemskerck (1498-1574) was een echte pionier. Hij maakte niet alleen schilderijen en tekeningen, maar ook honderden ontwerpen voor etsen en gravures. Zijn voorstellingen waren creatief en vernieuwend, maar zijn manier van werken was dat ook. Om op grote schaal prenten te kunnen maken, liet hij zijn ontwerpen door professionele graveurs in prent brengen. In zijn prentenserie ‘De vier seizoenen’ toonde Van Heemskerck zijn kennis van de klassieke literatuur. Hij beeldde de seizoenen af als personen, net als Ovidius deed in zijn beroemde Metamorfosen.

> 4 min

Vrouwen in Verzet: Hanna Jacoba (Annie) Averink

Hanna Jacoba (Annie) Averink wordt in 1913 geboren in Enschede. Annie’s ouders scheiden als Annie nog jong is en Annie blijft bij haar moeder, die snel hertrouwt. Annie groeit op in een samengesteld gezin, waar ze zich niet altijd thuisvoelt. Als het gezin in 1926 naar Amsterdam verhuist gaat de jonge Annie – ze is dan pas dertien jaar – aan het werk. Annie’s moeder stelt voor dat Annie wat afleiding van haar vele werk kan vinden bij de Arbeiders Jeugd Centrale, de jongerenorganisatie van de socialisten. Maar Annie voelt zich meer aangetrokken tot de Zaaier, de communistische jongerenbeweging. Annie sluit zich aan en werkt jarenlang onvermoeibaar voor haar ideaal: het communisme inzetten om een beter leven te bieden aan lagere klassen.

> 3 min

Zaanse Pieter kreeg een vis naar zich vernoemd

Je zal maar de zoon van een Zaanse zeilmaker zijn en een tropische vis naar je vernoemd krijgen. Het overkwam Pieter Bleeker (1819-1878). Zijn levensverhaal leest als een spannend boek. Hoe kwam deze Zaanse jongen in het Indische leger terecht? Waarom kreeg hij meermalen een eredoctoraat? En waarom noemden apothekers een drankje naar hem?

> 10 min