Bekende Noord-Hollanders

Verhalen

Jaap de Carpentier – Naar de Zaan II (1976)

Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier heeft sinds het begin van de jaren zeventig een interessante bedrijfscollectie moderne kunst opgebouwd. Hiermee werd een start gemaakt na het aantreden van dijkgraaf Lo de Ruiter bij het oude Hoogheemraadschap van de Uitwaterende Sluizen. Hij was daarvoor geruime tijd burgemeester van Bergen. Onderwerpen verwant aan water en Noord-Hollandse kunstenaars hadden een streepje voor. Maar er is ook het nodige oudere werk, tot een portret van een dijkgraaf uit het begin van de zeventiende eeuw toe.

> 1 min

De vliegenier Claude Murray, alias Jan Smit

In 1944 werd de Amerikaanse piloot Claude Murray neergeschoten boven het IJsselmeer. Hij kwam met zijn parachute terecht in het water bij forteiland Pampus. Onder hachelijke omstandigheden wist hij Muiden te bereiken waar een verzetsgroep voor een onderduikadres zorgde. Tot het einde van de oorlog moest Murray een andere identiteit aannemen als Jan Smit.

> 3 min

Schaatskampioene koos voor hardhandige aanpak

Rie Schoute-Meijer (1934) uit Jisp herinnert zich haar treinreis van november 1959 naar Davos nog als de dag van gisteren. In Davos zou de nationale schaatskampioene proberen zich te kwalificeren voor de Olympische Winterspelen van 1960 in Squaw Valley (VS).

> 3 min

Cees Stam en Piet de Wit: Zaanse wereldkampioenen

In maart 2011 werden de wielerliefhebbers verwend met uitstekende prestaties van landgenoten op het WK baanwielrennen in Apeldoorn. Vijf plakken (één keer goud, één keer zilver en drie keer brons). De Brabantse Marianne Vos haalde de enige gouden plak binnen op het onderdeel scratch. Dat succes roept herinneringen op aan twee Zaankanters (Piet de Wit en Cees Stam) die in 1966 en 1970 de Zaanstreek in vervoering brachten met wereldtitels bij de stayers.

> 3 min

Café ’t Mandje

In 1927 nam de 25-jarige Bet van Beeren (1902-1967) het café van haar oom over en doopte het om tot Café ’t Mandje. Het café werd een plek waar men zichzelf kon zijn, in een tijd waarin homoseksualiteit nog taboe was.

> 2 min

25 april 1947: geboortedag Johan Cruijff

Op 25 april 1947 werd het grootste Amsterdamse voetbaltalent aller tijden geboren.

> 1 min

Wout Jonasse, een duif tussen de haviken

De luitenant Wout Jonasse (1916-2007) was na de Tweede Wereldoorlog als (adjunct)commandant werkzaam in het NSB-interneringskamp aan de Levantkade te Amsterdam. Duizenden NSB’ers werden hier vastgehouden in afwachting van hun proces. Er heerste op de Levantkade een regime dat gericht was op wraak en de ontkenning van menselijke waardigheid. Jonasse werd in augustus 1945 aangesteld met de taak hier verandering in te brengen.

> 3 min

Haarlemse Kenau stond haar mannetje

Bij de verkiezing van ‘Grootste Nederlander aller tijden’ haalde ze plaats 73. Op flinke afstand van Anne Frank en koningin Juliana, maar ruim vóór filmster Monique van de Ven en wereldkampioene kunstschaatsen Sjoukje Dijkstra. De Haarlemse Kenau Simonsdochter Hasselaer staat te boek als heldhaftige vrijheidsstrijdster uit de Tachtigjarige Oorlog. Haar naam is synoniem geworden voor een potige vrouw met haar op de tanden. Was de echte Kenau ook werkelijk een kenau?

> 3 min

Albert Neuhuys was wereldberoemd

Hij werd als een ware held in Amerika binnengehaald. De kranten stonden er vol van. Veel musea in binnen- en buitenland bezitten zijn schilderijen. Toch zijn de schilderijen van Albert Neuhuys nog maar weinig te zien. Wie was deze bekende schilder van de Larense School?

> 3 min

Betje Wolff: vrijzinnig schrijfster in de Beemster

Elizabeth Bekker (1738-1804) beter bekend als Betje Wolff, kwam uit een calvinistische koopmansfamilie in Vlissingen. Op haar zeventiende werd ze geschaakt door een militair, wat beide geliefden duur is komen te staan. Betje wordt ‘onder censuur’ gesteld, de vaandrig vlucht naar Oost-Indië. Geminacht door haar familie komt ze in een sociaal isolement terecht. Door haar huwelijk met een eenendertig jaar oudere dominee uit de Beemster ziet Elizabeth kans haar benauwde leefomgeving te ontvluchten. Vanuit haar schrijfkamer op zolder bestookt zij de bekrompen Hollandse samenleving van die tijd met progressieve teksten.

> 5 min

Mondriaan in ’t Gooi

In een houten hutje aan de Noolseweg in het Gooise Blaricum had schilder Piet Mondriaan tussen 1915 en 1919 zijn atelier. Het was in dat hutje dat hij zijn eerste abstracte werk schilderde.

> 4 min

Broodschilder Willem Jansen schilderde van alles

‘Groeten uit de Zaanstreek’ is de titel van deze serie die voert langs schilderijen van typisch Zaanse landschappen met weiden, molens, fabrieken, sloten en vaarten en Zaanse houtbouw. De productie van Willem Jansen (1892-1969) was gigantisch. Vele duizenden schilderijen heeft hij gemaakt over alle mogelijke onderwerpen en thema’s. De Westzaner was dan ook een echte broodschilder.

> 2 min

Willem Aten hield van lege landschappen

Willem Aten (1894-1973) hanteerde een grijs palet en schilderde bij voorkeur lege landschappen, gestoffeerd met enkele huizen, bootjes en grillige waterpartijen. ,,Van al die mooie frisse kleurtjes op mijn palet maak ik in een uur één grauwe massa”, zei hij eens met de nodige ironie over de grijsheid van zijn schilderstijl. Dat was andere koek dan de kleurrijke uitbundigheid en speelsheid van de expressionisten. Aten koos voor een sober realisme zonder tierlantijnen en volgde daarmee een trend in de Zaanse schilderkunst die in de jaren twintig en dertig in zwang was.

> 1 min

Klaas Landsman koesterde het Zaanse verleden

De Zaandijker Klaas Landsman (1914-1998) was een echte autodidact. Samen met zijn broer Floor exposeerde hij in de jaren tachtig diverse keren in het Molenmuseum in Koog aan de Zaan.

> 2 min

Jan Kruijver portretteerde geen mensen maar molens

Dat de in Koog aan de Zaan geboren Jan Kruijver (1869-1950) een grote voorliefde aan de dag legde voor het afbeelden van molens, is niet verwonderlijk. Kruijver kreeg het met de paplepel ingegoten als zoon van een molenaar.

> 2 min

Jan Kees Vergouw had weinig op met exposities

De Zaandammer Jan Kees Vergouw (1948) trad maar zelden met zijn werk naar buiten. Had-ie geen behoefte aan. Hij was liever in zijn atelier bezig met onderzoek naar diepte, scherpte en vlakverdeling.

> 2 min

Anton Heyboer, een levenskunstenaar in Den Ilp

Anton Heyboer (1924-2005) woonde vanaf begin jaren zestig in een oude loods in Den Ilp, midden in Waterland. Hier bouwde hij aan een indrukwekkend oeuvre dat geschat wordt op enkele tienduizenden kunstwerken. Verzamelaars en museumconservatoren waarderen voornamelijk zijn vroege werk uit de jaren vijftig en zestig, bestaande uit sobere etsen en gouaches. Bij het grote publiek stond Heyboer vooral bekend om zijn excentrieke levensstijl. Hoewel hij zelden zijn stek in Den Ilp verliet, vergaarde Heyboer door een aantal opmerkelijke tv-optredens de reputatie van knotsgekke kunstenaar, levend in een rovershol temidden van zijn ‘vijf bruiden’.

> 3 min

Jan de Boer zocht rust die hij in zijn leven niet vond

“Word maar geen schilder. Leer maar een vak.” Dat kreeg Jan de Boer als jongeling te horen van leermeester Willem Jansen. De Boer volgde die raad op. Hij werd huisschilder.

> 1 min

Hendrik Willebrord Jansen en het Zaanse landschap

Hendrik Willebrord Jansen (Nijmegen 1855 – Zeist 1908), de schilder van dit Zaanse landschap, werd wel omschreven als een ‘schilder van stand’ omdat hij niet om den brode het penseel en palet hoefde te hanteren. Dankzij zijn huwelijk met een rijke en voorname dame werd hij een bemiddeld man.

> 1 min

Fabrieksarbeider Gerrit de Jong koos voor de kunst

Gerrit de Jong (1905-1978) waagde in de crisisjaren de riskante stap om van de kunst te gaan leven. Dat was geen vetpot. In de oorlogsjaren ruilde hij zelfs zijn schilderijen voor etenswaren.

> 2 min