Napoleon in Noord-Holland

In oktober van 1811 is de Franse keizer Napoleon Bonaparte in Nederland. Hij verblijft in Amsterdam en onderneemt van hieruit diverse inspectietochten door Noord-Holland. De belangrijkste reden voor het bezoek van Napoleon aan zijn nieuwe, Hollandse grondgebied was de inspectie van de verdedigingswerken waarmee hij aartsvijand Engeland buiten de deur hoopte te houden. Daarom bezocht hij de kust en gaf opdracht voor versterkingen van forten en andere verdedigingswerken in onder andere Den Helder en op Texel. Naast de kustverdediging inspecteerde hij in Muiden en Naarden ook ‘de linie van Amsterdam’.

Tussen de inspectiereizen door was er tijd voor het nodige vertier. Het keizerlijk paar ging ’s avonds stappen in Felix Meritis en de Hollandse Schouwburg (nu Stadsschouwburg). Ook werden er uitstapjes gemaakt, bijvoorbeeld naar het Teylers Museum in Haarlem. Hier legde Napoleon vooral veel belangstelling aan de dag voor de reusachtige ‘elektriseermachine’. Met het bezoek aan het Teylers Museum op 24 oktober 1811 sloot Napoleon zijn tweeweekse verblijf in Noord-Holland af. Nog diezelfde dag vertrok hij naar Den Haag.

Verhalen

De Landswerf: Napoleon in Medemblik

De Landswerf ligt aan de haven van Medemblik en stamt uit 1798 en heeft in de afgelopen eeuwen vele verschillende functies gehad. Het is een langgerekt drielaags pand, gebouwd in sober neoclassisistische stijl naar een plan van Pieter Glavimans.

>

Napoleontische vestingtoren bij Halfweg

Tijdens voorbereidende werkzaamheden bij het nieuwe NS-station Halfweg-Zwanenburg in 2012 zijn bakstenen funderingen in de bodem gevonden. Het bleken resten te zijn van een Napoleontische vestingtoren uit 1812. Voorlopig worden de torenresten in de bodem behouden. De archeologische vondst bevindt zich op het westelijk sluiseiland in Zijkanaal F op de plaats waar de laatste dertig meter van het zuidelijk perron is aangelegd. De sluizen bij Halfweg dateren uit de zestiende eeuw en ze dienden om bij hoogwater het water vanuit het IJ naar de Haarlemmermeer tegen te houden.

>

De patriotten- en de Franse tijd

Nadat de Franse legers Europa smeulend en in puin hadden achtergelaten, begon met het Congres van Wenen in 1815 de restauratie van de ‘oude wereld’. Voor de meeste Europese landen betekende dit een terugkeer naar eerder afgezette koningen en bestaande vorstenhuizen. Voor Nederland lag dit anders.

>

De Oranje-Nassaukazerne, onderdeel van de Stelling

Amsterdam is omringd door een 135 kilometer lange verdedigingslinie: de Stelling van Amsterdam. Vanaf 1880 verdedigde deze kring van 46 forten en batterijen de stad tegen vijandelijke aanvallen. De eerste forten waren van baksteen, de latere van beton tegen het zwaardere geschut. Een onderdeel van deze verdedigingslinie is de Oranje-Nassaukazerne. Deze kazerne, het grootste gebouw van de linie, ligt aan de Singelgracht en is gebouwd in opdracht van Napoleon.

>

Erebogen voor de keizer

Tijdens het verblijf van keizer Napoleon Bonaparte in Noord-Holland in oktober 1811 maakten ook de steden en dorpen in Kennemerland kennis met hun nieuwe heerser. Al was het maar kort, want Napoleon hield van opschieten. Meestal was hij in een flits voorbij.

Een echte keizer op bezoek, dat gebeurt niet elke dag. Op doortocht van Den Helder naar Amsterdam passeerde Napoleon  op 17 oktober 1811 Beverwijk. Met zijn gevolg reed hij over de Grote Houtweg de stad binnen. Volgens voorschrift van de nieuwe Franse autoriteiten waren de straten feestelijk versierd. Vlaggen wapperden van de openbare gebouwen. Onder gebeier van de kerkklokken trok de stoet onder de erebogen door die het stadsbestuur had laten oprichten n het begin en einde van de route door de stad.

Burgemeester Pieter Stelt stond met een deel van zijn gemeenteraad aan de Grote Houtweg paraat om het hoge bezoek met een toespraak in zijn beste Frans te ontvangen. Een ander deel van de bestuurders had zich geposteerd aan het zuideinde van Koningstraat bij de Breestraat. Daar zou de keizer van paarden wisselen. Zo was niets aan het toeval overgelaten.

>

Napoleon inspecteert de linie van Amsterdam

In de maand oktober van 1811 maakten keizer Napoleon en keizerin Marie Louise een rondreis door Nederland. Ze verbleven twee weken in Noord-Holland. De reis was vooral een inspectiereis van de verdedigingswerken die de Engelsen buiten de deur moesten houden.

>

De Fransen trekken Amsterdam binnen

Op 19 januari 1795 trokken Franse troepen een besneeuwd Amsterdam binnen om ook hier de geest van de revolutie te vestigen. Kunstenaar Jacob Cats legde de intocht van de verkleumde en armzalig ogende Fransen vast.

>

Keizer Napoleon in Hoogkarspel

In 1811 komt keizer Napoleon op doorreis door ons gebied. Op 5 september krijgen de gemeentes een brief met de aankondiging daarvan en wordt aan alle maires (burgemeesters) een zorgvuldige voorbereiding gevraagd. Onder de brief een PS: "Gij zult wel zorgen dat u van een behoorlijke Costume voorzien zijt".

>

De mooiste ereboog voor Napoleon stond op de Koepoortsbrug

De mooiste ereboog van Napoleons rondreis stond misschien wel op de Koepoortsbrug in Enkhuizen. De maire (burgemeester) van Enkhuizen, de heer Van der Willigen, wilde de stad van haar allerbeste kant laten zien. Keizer Napoleon zou veel plaatsen aandoen en veel verschillende erebogen aanschouwen. Van der Willigen wilde iets bedenken waardoor Napoleon de stad niet zou vergeten: maar liefst acht feestelijk versierde erebogen moesten de keizer verwelkomen.

>

Napoleon gebruikt een verversing in Aartswoud

In de maand oktober 1811 reisde keizer Napoleon een maand lang door Nederland. Hij verbleef twee weken in Noord-Holland, en reisde helemaal tot aan Texel. Nederland maakte sinds 1810 deel uit van het Franse keizerrijk. Napoleons reis was een inspectie- en kennismakingsreis.

>

Napoleon maakt van Medemblik een oorlogshaven

In 1797 besloot de Nationale Vergadering om in Medemblik een Landswerf aan te leggen. Gekozen werd voor het terrein aan de Westerhaven dat al eerder voor scheepsbouw was gebruikt. In 1798 verrijst hier een groot magazijn, dat een jaar later door Britse troepen in brand werd gestoken. Snel werd tot herbouw overgegaan. Een jaar later, in 1800, stond het magazijn er weer in oorspronkelijke staat. Het diende als hoofdgebouw bij de tot dok verbouwde Westerhaven.

>