Oostelijk van het dorp De Waal op Texel lag eeuwenlang een heuvel die in de volksmond Sommeltjesberg werd genoemd. De plaatselijke bevolking was ervan overtuigd dat er in de heuvel Sommeltjes woonden, een soort geesten of aardmannetjes. Deze Sommeltjes dansten in het maanlicht op de berg. Daar maakte men elkaar graag bang mee. De Sommeltjes stalen ook metalen voorwerpen en verstopten die in de berg.
>Tussen Den Helder en Texel drijft een onbewoond eiland. Geen tropisch strand, waar je onder een palmboom van de zonsondergang kunt genieten, maar een bijzonder natuurgebied en broedplaats voor vogels en zeehonden. Noorderhaaks, in de volksmond bekend als de Razende Bol, is al eeuwenlang voortdurend in beweging.
>Elke maand presenteert Huis van Hilde, het archeologiecentrum van de provincie Noord-Holland, de vondst van de maand. Daar krijgen deze bijzondere bodemvondsten een eigen vitrine, op Oneindig Noord-Holland worden ze met een verhaal in het zonnetje gezet. Deze maand staat een schildpad centraal.
>Deze zomer neemt Jan Feith je mee op reis door onze provincie. Zijn historische teksten uit het album ‘Zwerftochten door ons land: Noord-Holland’ (1933) geven een beeld van zonnige duinen, drukke pleinen en pittoreske polders. Deze week: ‘Tusschen het wad en de groote zee’.
>Vanaf de vijftiende eeuw is het een drukte van belang voor de kust van Texel. Schepen verzamelen zich daar in afwachting van de juiste wind om door te kunnen varen naar de Oostzee, één van de belangrijkste handelsroutes in die tijd.
>Waar vindt je de typische groene Zaanse huisjes, een West-Friese stolpboerderij en een 130 jaar oude scheepswerf uit Marken op één locatie? In het Nederlands Openluchtmuseum!
>Vikingen zijn naar Wieringen komen zeilen. Dit eiland was een tussenstop op hun (roof)tochten. De zilverschat van een Viking is op Wieringen opgegraven. Meer weten? Kom naar het Viking Informatiecentrum in Den Oever.
>In 1998 vindt Ed Vermeulen in een kringloopwinkel in Baarn een mysterieus aquarel. Hij herkent het tafereel meteen: het witte kerkje van Den Hoorn op zijn geliefde eiland Texel. Het kunstwerk is gesigneerd met ‘Zwanenburg’ en lijkt meer waard te zijn dan zes gulden vijftig.
>Op 5 mei wordt elk jaar uitbundig de bevrijding van Nederland gevierd. Maar wat gebeurde er eigenlijk in 1945, op de dag waarop we ieder jaar onze vrijheid herdenken? Voor veel plaatsen in Noord-Holland betekende de bevrijding allerminst het einde van de oorlog.
>Midden tussen de uitgestrekte groene weilanden, onder de onmetelijk hoge waddenlucht, aan de rand van natuurgebied ‘De Hoge Berg’ staat de voormalige zuivelfabriek van Oudeschild. Waar vroeger kaas werd gemaakt, glanzen nu koperen brouwketels.
>Duidelijk zichtbaar in het landschap vormt de Hoge Berg een markant aandenken aan de ijstijd. Deze tot 15 meter hoge glooiing is geen zandduin, maar een stuwwal van keileem. De glooiing strekt van Oost tot Den Hoorn. Door ingrijpen van de mens is een bijzonder cultuurlandschap ontstaan: schapenweiden omzoomd door tuinwallen, schapenboeten en drinkkolken.
>De Schans is een vestingwerk dat in 1575 in opdracht van Willem van Oranje werd aangelegd. Het werk werd uitgevoerd onder leiding van zijn luitenant Diederik Sonoy. Met het geschut dat hier stond opgesteld, kon de Rede van Texel worden beschermd. Tijdens de zeventiende eeuw was Texel namelijk een belangrijk knooppunt voor de scheepvaart. Op de Rede lagen vaak honderden koopvaardijschepen van de VOC voor anker tot de wind gunstig was om uit te varen.
>In het voorjaar van 2012 heropende het Tesselse Kaap Skil (voormalig Maritiem en Juttersmuseum) haar deuren. Aan het plafond van het nieuwe gebouw hangt een heel bijzonder kunstwerk. Kunstenares Erna van Sambeek heeft samen met zo’n dertig Tesselaars een kleed van de kaart van Texel gemaakt. Deze kaart is negen bij vier meter en is volledig van Texelse producten gemaakt.
>Onderaan de Hoge Berg tussen Den Burg en Oudeschild ligt Brakestein: de enige overgebleven buitenplaats van Texel. Het is ook een markante blikvanger waarvan de geschiedenis teruggaat tot de zeventiende eeuw. Het huidige laat negentiende-eeuwse huis bevat een wandbetimmering uit 1787. Naast het huis ligt een bosrijke maar vervallen tuin, waarin de sporen van de zeventiende- en achttiende-eeuwse aanleg nog aanwezig zijn.
>Huize Brakestein op Texel, nabij Oudeschild, is sterk verbonden met het maritieme verleden van het eiland. Huize Brakestein dateert uit de 17e eeuw. Volgens de overlevering vertoefden in dit huis de admiraals Michiel de Ruyter en Maarten Tromp tijdens hun bezoeken aan Texel.
>In oktober 1811 bracht keizer Napoleon een bezoek aan zijn nieuwe, Hollandse grondgebied. Een jaar daarvoor had hij zijn broer koning Lodewijk Napoleon weggestuurd en Holland ingelijfd bij het Franse keizerrijk. De belangrijkste reden voor Napoleon om Holland te bezoeken was het versterken van de kustlijn om zo sterker te staan tegenover zijn aartsvijand Engeland. Texel speelde daarbij een belangrijke rol. Napoleon had grootste plannen met Texel. Waren deze projecten uitgevoerd, dan zou Texel er heel anders hebben uitgezien.
>Op 1 maart 1827 stormde het op de Zeeuwse kust. Dat werd de Java-Packet noodlottig. Het schip was onderweg van Batavia (Jakarta) in Nederlands-Indië naar Antwerpen. Daar kwam het nooit aan. De Java-Packet sloeg op een bank bij Westkapelle. De 36 opvarenden verdronken jammerlijk. Onder de slachtoffers bevond zich mr. H.J. van de Graaff. Hij was in de jaren 1812-1816 dijkgraaf van het grote Noord-Hollandse Hoogheemraadschap van de Uitwaterende Sluizen. Wie was Van de Graaff? Wat zocht hij in Indië? En hoe kwam hij aan boord van het rampschip?
>De biografie van schrijver, beeldhouwer en schilder Jan Wolkers verscheen in 2012. Texel neemt daarin een belangrijke plaats in. De eigenzinnige Wolkers (1925-2007) was zijn leven lang verliefd op het eiland.
>