Fort de Schans is een van de eerste echte kustbatterijen in Holland. Bovendien is het het enige overgebleven vrijstaande fort in Nederland én een van de weinige aarden forten die bewaard zijn gebleven.

Fort de Schans in Oudeschild. Foto: Dietmar Rabich, via Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).

Napoleon

In de Franse tijd was De Schans opgenomen in de Stelling van Den Helder. De Franse keizer Napoleon Bonaparte bracht op 16 oktober 1811 persoonlijk een inspectiebezoek aan het fort, waarna hij het fort liet vergroten en twee steunforten liet aanleggen: Redoute en Lunette.

De belangrijkste reden voor Napoleon om Holland te bezoeken was het versterken van de kustlijn, om zo sterker te staan tegenover zijn aartsvijand Engeland. Texel speelde daarbij een belangrijke rol. Om die reden had de Franse keizer grootse plannen voor Texel. De meeste van zijn plannen zijn echter nooit uitgevoerd vanwege de hoge kosten en het feit dat hij in 1815 bij Waterloo verslagen werd.

Kanon op Fort de Schans. Foto: Dietmar Rabich via  Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).

Archeologisch onderzoek

Na de Franse tijd trad het verval in. Rond 1930 groef men zelfs de helft van het fort af om de grond te gebruiken voor dijkverzwaring. Gelukkig keerde het tij en eind jaren negentig restaureerde Natuurmonumenten de overgebleven helft van het fort. Tijdens de restauratiewerkzaamheden in 1994 vormden waarnemingen van de Historische Vereniging Texel de aanleiding tot het eerste archeologisch onderzoek op De Schans.

Archeologen ontdekten dat het fort wel wat weg had van een dorp. Zo troffen ze in oude putten en afvalkuilen niet alleen kanonskogels en musketkogels aan, maar vooral spullen uit het dagelijks leven. Het fort was namelijk een plek waar soldaten met hun vrouwen en kinderen woonden. Die geschiedenis komt heel dichtbij door de vondst van speelgoed, zoals knikkers. Ook legden de afvalresten een interessant standsverschil bloot: bij de soldatenbarakken kwamen simpele kookpotten uit de modder, terwijl de officieren hun thee dronken uit porselein en voor hun persoonlijke verzorging luxe parfumflesjes en tandenborstels gebruikten.

Systematisch onderzoek van het vondstmateriaal ontbrak tot 2018. Morgan Schelvis heeft voor haar bachelorscriptie dit materiaal bekeken. In een artikel in de Uitgave van de Historische Vereniging Texel is een uitgebreide samenvatting te lezen.

Fort de Schans bij Oudeschild. Foto: Ecomare/Salko de Wolf, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.

Toegankelijkheid

Fort de Schans en de steunforten Redoute en Lunette zijn van zonsopgang tot zonsondergang vrij te bezoeken door wandelaars. Ook organiseert Museum Kaap Skil regelmatig rondleidingen op de Schans.