Eén van de weinige overgebleven restanten van naziarchitectuur in ons land bevindt zich in het Noord-Hollandse Huisduinen. Het kustplaatsje maakte tijdens de Tweede Wereldoorlog deel uit van de Atlantikwall, een door de Duitsers opgeworpen verdedigingslinie. Die geschiedenis wordt verteld in het Atlantikwall Centrum, dat tegenwoordig in het oude Duitse ‘Kasino’ huist.
>Aan de Dr. Jac. P. Thijsselaan 3 ligt een van de best bewaarde villa’s van Bloemendaal. Maar dat is niet het enige bijzondere aan dit provinciale monument. Villa Binnenduin, zoals het woonhuis genoemd wordt, werd jarenlang bewoond door auteur en natuurvriend Jac. P. Thijsse. De schrijver van de Verkade-albums heeft er zoveel voetstappen liggen, dat zelfs de straat naar hem vernoemd is.
>Assendelft telt 35 provinciale monumenten. In één ervan wordt er al 200 jaar fanatiek geklust. Oud-militair Fred woonde door zijn werk bij de Landmacht haast overal in Nederland, behalve in Noord-Holland. 20 jaar geleden streken hij en zijn vrouw neer in Assendelft. ‘Als ik niet weg hoef, ga ik hier niet meer weg.’
>Een molen die niet meer maalt, wordt een dood object. Maar hoe houd je een oude watertoren ‘levend’? Vol pompen met water heeft geen zin. In Assendelft is de oudst bestaande watertoren in Noord-Holland helemaal getransformeerd. Het monument is nu van deze tijd, zelfs gasloos!
>De provincie Noord-Holland telt circa 500 provinciale monumenten. Afra Koomen-Arends (80) en haar vriend Huib Verleg (86) bewonen zo’n monument, in het oude centrum van Medemblik.
>Hoe is het om in een stolpboerderij te wonen? Nettie Stoop uit Schagerbrug kan erover vertellen. Samen met haar man Wim woont ze in boerderij De Surinaamsche Vriend, een provinciaal monument.
>Maar liefst drie pogingen zijn er gedaan om het Naardermeer droog te leggen, maar dit moerasgebied liet zich niet gemakkelijk temmen. Aan de tweede ontginningspoging danken we molen De Onrust (1809), die vanuit Muiderberg nog altijd de waterstand van het meer regelt.
>Niet alle oude gebouwen verdienen het predicaat provinciaal monument. Pak de fiets of trek de wandelschoenen aan en ga over het lange Jaagpad van De Kwakel (bij Uithoorn) naar de Tolhuissluis. Daar zie je bescheiden sluiswachtershuisjes met monumentale status. En een theetuin. Om bij te komen.
>Soms zijn ze klein, soms juist heel groot. Soms staan ze aan een plein in een drukke stad, soms in het midden van een klein dorpshart. En in uitzonderlijke gevallen beperkt het zich tot een zoldertje. Geen gebouw zo divers als de kerk.
>Als je wel eens door Amsterdam gefietst hebt, ben je er ongetwijfeld langs gekomen: de kleine brugwachtershuisjes aan het water. Sommigen gaan helemaal op in de wijk, anderen vormen juist een contrast met de omgeving. Vanaf 2018 is het mogelijk om te overnachten in deze kleine stukjes erfgoed.
>Het Weeshuis van Medemblik was van oudsher ondergebracht in het voormalige Sint-Catharijneklooster. Na de Reformatie werden de kerkelijke eigendommen namelijk overgenomen door de Staat.
>In Huis Bonck lijkt de tijd te hebben stilgestaan: zowel van binnen als van buiten is het koopmanshuis uit 1624 een prachtig voorbeeld van de Hollandse Renaissancestijl. Een stijl die je terugvoert naar de Gouden Eeuw.
>In een pittoresk woonhuis met een rode bakstenen trapgevel in een van de belangrijkste en oudste straatjes van Enkhuizen vind je restaurant Onder de Wester. Lekker eten in het sfeervolle pand was echter niet zo vanzelfsprekend, in 2012 werd het monument nog gered uit een vervallen situatie.
>De imposante brede natuurstenen gevel spreekt voor zich: de oorspronkelijke bewoners van het Foreestenhuis moeten zeer welvarend zijn geweest.
>Er zijn in Enkhuizen veel monumenten te vinden, maar achter dikke stenen muren schuilt een lang verborgen gebleven schat: De Librije in de Westerkerk.
>Het Raadhuis van Schellinkhout is een bijzonder achttiende-eeuws gebouw, dat vroeger ook dienst deed als waag. Tegenwoordig heeft het de functie van bibliotheek gekregen.
>Op nog geen vijf minuten lopen van de Alkmaarse kaasmarkt ligt een bijzondere winkel, waar al generaties lang borstels en klompen verkocht worden. Het pand met karakteristieke houten winkelpui is een monument. Hierdoor zijn veel authentieke details nog hetzelfde als vroeger.
>De vervallen boerderij was één van de laatste overgebleven West-Friese langhuizen. Na een grondige renovatie is het nu vakantiehuis Monument en Bed.
>In de jaren zestig was het prachtige pand Huis de Pinto in de Nieuwmarktbuurt bijna gesloopt. Monumentenredder Geurt Brinkgreve wist dat te voorkomen.
>Tijdens de Tweede Wereldoorlog is in Amsterdam de knokploeg Linie-West actief. Het is een verzetsgroep met zo’n vijfhonderd leden en 1500 onderduikers. Vader Dirk en zoon Antonie (Ton) Bons zijn twee van die leden. Op de Händelstraat 1 komen ze eens in de zoveel tijd met onder anderen David Blom, Johannes van Kan, Jacobus Heeren en Dirk Botterwerg bijeen. Een veilige plek is het echter niet, de huisbaas blijkt een actief NSB’er.
>