Van kolossale verdedigingswerken en verlaten fabriekshallen tot luisterrijke kerkgebouwen en knusse stolpboerderijen. Noord-Holland is rijk aan monumenten in alle soorten en maten, sommige op het eerste gezicht misschien onbeduidend, andere het pronkende middelpunt van een historische binnenstad. Achter elke houten deur of stenen muur schuilt een fascinerend verhaal.
Monumenten die door de provincie zijn aangewezen, zijn sinds kort nog beter herkenbaar door een provinciaal monumentenschildje. Met het monumentenschildje wil de provincie eigenaren bedanken voor hun inzet en helpen meer bekendheid te geven aan ons provinciale erfgoed.
Waar nu de weelderige buitenplaatsen van ’s-Graveland liggen, was 400 jaar geleden nog woeste heidegrond. Dat alles veranderde toen welgestelde Amsterdammers in 1625 toestemming kregen om het gebied te ontginnen. Langs het Noordereinde verschenen talloze boerderijen, die later plaats maakten voor luxe buitenhuizen. Maar één boerderij uit 1634 behield al die tijd zijn bescheiden karakter: ’t Huys Brambergen.
>
6 min
Aan de Ringvaart in Haarlem lag van 1861 tot 1950 een draaibrug over het water. De Ringvaart was in 1852 gereedgekomen, waarna de Haarlemmermeerpolder was ontstaan. Om de nieuwe bewoners makkelijker naar Haarlem te kunnen laten reizen, werden verschillende bruggen over de Ringvaart aangelegd. Hiervoor moest ook een nieuwe weg worden aangelegd, zodat de draaibrug in verbinding kwam te staan met de Zomervaart richting het centrum van Haarlem.
> 4 min
In Haarlem-Noord, op een klein pleintje, in een rustig buurtje staat een zuil. Het is een opmerkelijk monumentaal bouwwerk van rode baksteen met in de top vier even opmerkelijke beelden. De beelden werden gemaakt door de Haarlemse beeldhouwer Hendrik van den Eijnde. Zijn naam is wellicht niet zo bekend, maar veel mensen zullen zijn beelden op gebouwen in heel Nederland wel eens gezien hebben. Alleen de zuil in Haarlem-Noord staat daar relatief verscholen in de geborgenheid van een woonerf. Vreemde figuren kijken in vier windrichtingen. Wat zijn dit voor een figuren en waarom staan ze daar?
> 7 min
De restauratie van het ARTIS Aquarium heeft lang geduurd; véél te lang eigenlijk. Méér dan vijf jaar moest de Amsterdamse dierentuin het zonder onderwaterleven stellen. Een ingrijpende restauratie was echter hard nodig en het resultaat mag er zijn.
> 6 min
De klap was hard aangekomen. Maar een eeuw geleden, in 1926, krabbelde Amstelveen weer langzaam overeind. Met één pennenstreek waren in mei 1896 maar liefst 28 duizend Amstelveners ongevraagd Amsterdammer geworden. Burgemeester Arie Colijn kwam in actie. Met aantrekkelijke huizen, parken, plantsoenen. Als er iemand is die Amstelveen een groen gezicht heeft gegeven, dan is dat Chris Broerse (1902-1995).
> 7 min
De Zaanstreek telt bijna 600 monumenten. In een groot aantal wordt gewoond. Vijf jaar geleden betrokken journalist/schrijver Rosa Koelemeijer en haar partner een monumentaal huis in het centrum van Krommenie. Ze wilde weten hoe andere mensen in hun ‘monument’ woonden, want tijdens Open Monumentendagen stellen maar weinig particuliere huiseigenaren hun huis open. Koelemeijer mocht bij twaalf bewoners van monumentale woonhuizen een kijkje nemen, om erachter te komen hoe het is om in een molen, een pakhuis, een kerk of een houten koopmanshuis te wonen. Vervolgens maakte ze er een prachtig vormgegeven boek van.
> 8 min
Eind dit jaar is het zo ver. Vanaf 1 januari 2027 worden Hilversum en Amsterdam buren. Bij de entree van landelijke dorpjes als Ankeveen, Kortenhoef en Nederhorst den Berg staat dan: ‘gemeente Hilversum’. De omroepstad schiet over de magische grens van 100.000 inwoners. Met dank aan het opnemen van de gemeente Wijdemeren.
> 6 min
Sinds 1 januari 2026 is Nederland zes musea rijker. Het gaat om museumhuizen van Hendrick de Keyser Monumenten, de grootste beheerder van monumentale panden in Nederland. Wieske Wijngaards, één van de twee directeuren, vertelt er graag over.
> 7 min
Huis Bartolotti in Amsterdam is één van de pronkstukken van Hendrick de Keyser Monumenten. Dit opvallende dubbele woonhuis, uit het begin van de zeventiende eeuw, werd gebouwd door de rijke koopman Willem Bartolotti van den Heuvel (1560-1634). Het grachtenpand valt meteen op door zijn ligging in de ‘kleine bocht’ van de Herengracht. Door de eeuwen heen breidden voorname bewoners, waaronder walvisreder Jan van Tarelink (1723–1791), het huis verder uit. De weelderige kamers, zoals de rijk versierde zaal met mahoniehouten houtsnijwerk en plafondschilderingen, zijn nog altijd te bewonderen.
> 8 min
Psychiatrische patiënten werden in het verleden nou niet bepaald zachtzinnig behandeld. Gekken, dollen en krankzinnigen werden in dolhuizen vastgeketend en opgesloten. Aan het begin van de negentiende eeuw veranderde het beeld van de psychiatrie en in 1841 werd de eerste krankzinnigenwet ingevoerd. De provincie Noord-Holland besloot (als enige!) om een nieuwe psychiatrische instelling op te richten. Het provinciaal geneeskundige gesticht voor krankzinnigen ‘Meerenberg’ opende in 1849 haar deuren. Dit psychiatrisch ziekenhuis in de duinen van Bloemendaal zou als voorbeeld dienen voor de rest van Europa.
> 7 min
Huis Bonck in Hoorn bestaat al vier eeuwen, maar dat je nog steeds de zeventiende-eeuwse indeling kunt ervaren, is pas ècht bijzonder. Van dat soort huizen zijn er niet meer zo veel in Nederland.
> 6 min
Papageno Huis Laren is gevestigd in de voormalige villa Dennenoord aan de Naarderstraat. In het negentiende-eeuwse monument kunnen autistische jongeren begeleid wonen. Maar voordat deze instelling in 2015 zijn deuren opende, kende het woonhuis verschillende bewoners. Wat is er nu nog over hen terug te vinden?
> 3 min
Veel oude kerken, stadhuizen en scholen krijgen een nieuwe functie als yogacentrum. Het zijn vaak sfeervolle locaties, die rust en karakter ademen. Van de Laurentiuskerk in Weesp tot De Terp in Oudorp, wij hebben de meest inspirerende yogascholen voor je op een rijtje gezet. De combinatie van erfgoed en ontspanning zorgt voor een unieke beleving: spiritualiteit in een historische setting.
> 5 min
Als er nou iemand enthousiast kan vertellen over het werk van Stadsherstel Amsterdam, dan is het wel Christine Huijssen, die het vrijwilligerswerk bij deze organisatie coördineert.
> 5 min
Een vrijstaand huis in de mooiste villawijk van Hilversum, daar zouden veel mensen voor tekenen. Maar aan dit voormalige theehuis moest veel gebeuren, zo ontdekte eigenaar Diederik Festen al gauw. Toen hij het meer dan honderd jaar oude Nimrod-Paviljoen kocht, was het een bouwval. Gelukkig kon hij door het rottende hout en afbladderende stucwerk heen kijken en is hij nu hard op weg om dit gemeentelijke monument in oude glorie te herstellen.
> 9 min
In het schilderachtige dorp ’s-Graveland, op een steenworp afstand van de buitenplaatsen Schaep en Burgh en Boekesteyn, ligt Grateful Living. Deze bijzondere new age-winkel is gevestigd in een monumentaal houten pand aan het Noordereinde. Buiten word je verwelkomd door kleurrijke Tibetaanse gebedsvlaggen, terwijl binnen een spiritueel walhalla op je wacht. In de winkel komen de filosofie en passie van eigenaar Jan Willem de Bok tot leven.
> 6 min
Oliemolen De Zoeker op De Zaanse Schans is de oudste molen van vereniging De Zaansche Molen, die dit jaar honderd jaar bestaat. In de maand januari worden er extra rondleidingen gegeven.
> 9 min
Voor de serie ‘Binnenkijker’ van Boerderijenstichting Noord-Holland gaat agrarisch erfgoed specialist Anna Groentjes op bezoek bij bijzondere stolpboerderijen. Trotse eigenaren vertellen haar alles over de geschiedenis en het interieur van de stolp. De interieurs verschillen nog meer van elkaar dan de buitenkanten. Bij woonboerderijen zien we de zoektocht naar het toepassen van nieuwe functies, op basis van de oorspronkelijke indeling. Deze keer reist Anna af naar Huisje Mosk in De Koog op Texel.
> 6 min
Het zojuist verschenen ‘Waar Haarlem in de gevel staat’ beschrijft gevelstenen die de tand des tijds hebben overleefd en stenen die in de loop der tijd uit het stadsbeeld zijn verdwenen. Maar het rijk geïllustreerde boek biedt vooral een schat aan verhalen uit de Noord-Hollandse provinciehoofdstad.
> 12 min
Wat als het elke dag Open Monumentendag was? Dat is het geval voor Frans Hazenbosch. Als specialist in wandbespanning, betengeling en interieurstoffering werkt hij op de meest bijzondere historische locaties. In de afgelopen 40 jaar heeft Frans zeventiende-eeuwse grachtenpanden, de Beurs van Berlage en het Anne Frank Huis van nieuwe wandbekleding voorzien. Oneindig Noord-Holland sprak met hem over zijn beroep én nieuwste project: een zeventiende-eeuws woonhuis aan de Zaanse Schans.
> 7 min