Enkhuizen

Enkhuizen

15 maart 1945: een zwarte dag voor Enkhuizen

Half maart 1945 was het einde van de oorlog al in zicht. Enkhuizen had het geluk dat Ortskommandant Preusz een betrekkelijk redelijke man was en kwam tot dan toe relatief goed door de oorlog. De stad was wel drie keer gebombardeerd, maar de schade viel mee. Er was ‘maar’ één dode te betreuren. Toch was de dreiging van een bombardement nooit ver weg. Met zijn belangrijke haven vormde Enkhuizen een strategisch doel voor de geallieerden. Zo bleek ook in deze nadagen van de oorlog.

>

Portret van een stad: Enkhuizen

Herken je de pijprokende schipper in het midden? Het is dezelfde als op de voorkant van de Enkhuizer Almanak. Of valt de vestingtoren ‘Drommedaris’ jou als eerste op? Hoe dan ook, op onderstaande tekening wordt de karakteristieke havenstad Enkhuizen afgebeeld. Enkhuizen begon haar bestaan als vissersdorp en wist een havenstad van formaat te worden na de in 1356 verkregen stadsrechten. De oude nederzetting aan zowel het Markermeer als het IJsselmeer bloeide op gedurende de Gouden Eeuw, bezat een kamer van de VOC en telde de grootste haringvloot van de Nederlanden. Het is dan ook geen wonder dat Enkhuizen bekend staat als ‘Haringstad’. Met de aanleg van de Afsluitdijk ging de haringvisserij uiteindelijk verloren, maar nog steeds pronken er drie haringen op het wapen van de stad. Weet jij waar Enkhuizen nog meer om bekend staat?

>

Nieuwsgierig aagje

“Hé, niet zo nieuwsgierig, nieuwsgierig aagje!” Heb je vast wel eens gehoord wanneer je als kind de kledingkast van je ouders in dook om te kijken wat ze voor je verjaardag hadden gekocht. Of als je ’s avonds laat al naar beneden sloop om vóór het opstaan al in je schoen te kijken om te zien wat Sinterklaas er in had gestopt. Bij de uitdrukking ‘nieuwsgierig aagje’, wordt Aagje niet meer als eigennaam gebruikt, maar als een soortaanduiding om mensen te karakteriseren. Ook wel een ‘eponiem’ genoemd. Iedereen kan een nieuwsgierig aagje zijn. Nieuwsgierig zijn wordt veelal geassocieerd met het zoeken en vinden van het onbekende. Je weet niet zeker waar je uit komt als je nieuwsgierig bent naar iets. Over het algemeen worden nieuwe kennis en ervaringen als weldadig beschouwd, maar niet altijd. Genomen risico’s kunnen ook verkeerd uitpakken. Zo ervoer ‘Nieuwsgierigh Aeghje van Enckhuysen’ het in een klucht van Abraham Bormeester.

>

Jan Huygen in de ton

“Jan Huygen in de ton, met een hoepeltje erom, Jan Huygen, Jan Huygen, en de ton die viel in duigen.” Kinderen staan hand in hand in een kring en vormen zo als het ware een ton. Tijdens het zingen van het traditionele Hollandse kinderliedje blijven ze met enige vaart doorhuppelen tot de ton in duigen valt. De handen worden losgelaten en iedereen laat zich als duigen op de grond vallen, “In duigen, in duigen, en de ton die viel kapot”. Misschien ken je het kringdansje nog wel van vroeger, maar weet je ook waarover je zong? Wie is die Jan Huygen eigenlijk en waarom zit hij in een ton?

>

Het Zuiderzeemuseum. Vroegere tijden herleven.

De folklore van een vissersdorp aan de Zuiderzee, dat was het uitgangspunt voor de oprichting van het Zuiderzeemuseum. Opdat we niet zouden vergeten hoe mooi en belangrijk de visserijcultuur was, want dát was precies waar men bang voor was na de aanleg van de afsluitdijk.

>

“Wat je moet doen als de dijken doorbreken? Rennen!”

“Er wordt hard op het zuiderraam geklopt. Er wordt geroepen ‘menschen houw je gereed, want de dijk staat op doorbreken!'” Jan Wit, die dit schreef, hield een dagboek bij van de watersnoodramp, die in januari 1916 Anna-Paulowna en andere gebieden rondom de Zuiderzee trof.

>

Cornelis Springer maakte Enkhuizen mooier

Cornelis Springer, ‘keizer van de Hollandse stadsgezichten’, aan wie het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen een grote overzichtsexpositie wijdt, mag dan bekend staan om zijn herkenbare tafereeltjes van steden rond de Zuiderzee, honderd procent natuurgetrouw zijn ze niet. Dat blijkt uit een zojuist verschenen, schitterend geïllustreerd boek van Springerkenner Arnold Ligthart.

>

Hollandse stadsgezichten om gelukkig van te worden

Wie ‘feel good’- schilderijen wil zien van ‘de keizer van de Hollandse stadsgezichten’, en tevens een bezoekje wil brengen aan het fraaie oude stadje Enkhuizen, kan vanaf nu in het Zuiderzeemuseum terecht. Daar is momenteel ‘de grootste Springertentoonstelling ooit’ te zien.

>

Amusant, kundig en al vier eeuwen oud

Als je de Enkhuizer Almanak openslaat vind je al snel
‘deskundige raadgevingen en wetenswaardigheden die het leven gemakkelijk maken’. Handig! Zo’n klein oranje boekje van ruim vier eeuwen oud.

>

Paulus Potter

Paulus Potter werd op 20 november 1625 geboren in het Noord-Hollandse haringstadje Enkhuizen aan de Zuiderzee. Slechts 29 jaar oud en met een honderdtal werken in zijn oeuvre overleed de kunstschilder in Amsterdam. Het klinkt niet als de succesformule om het te schoppen tot één van de Hollandse Meesters van de Gouden Eeuw, maar toch wist Potter hierin te slagen.

>