In afwachting van straf: de Stadsgevangenis van Enkhuizen

Een puntgevel met zadeldak van rode dakpannen, hoge muren en ramen van glas in lood: dit pand verraadt niet meteen waar het in de Gouden Eeuw voor gebouwd is. Dit sprekende gebouw is de oude stadsgevangenis van Enkhuizen.

De gevangenis stond recht achter het stadhuis, zodat misdadigers meteen na de rechtspraak weggebracht konden worden. De gevangenis in de Gouden Eeuw zag er van binnen niet zo netjes uit zoals ze nu meestal zijn. De cellen waren van dik eikenhout, en ze waren donker en muf.  Criminelen konden er echt niet zomaar uit ontsnappen, want er zitten dikke tralies de aan de binnenkant.

Er is veel overgebleven uit de bouwtijd. De cellen en het vele smeedwerk, zoals de tralies, zijn nog steeds intact. In het pand zijn ook nog steeds de martelwerktuigen te zien die vroeger werden gebruikt. Op elk van de drie verdiepingen vind je twee cellen waarbij de eerste twee cellen op de onderste verdieping nog uit 1592 komen. Na 1610 is het gebouw verhoogd en kwam de rest van de cellen erbij.

Maarten Oortwijn, Gevangenis van Enkhuizen achter het stadhuis aan de Zwaanstraat. Collectie Provinciale Atlas, Noord-Hollands Archief.

De stadsgevangenis werd niet gebruikt om criminelen lange tijd op te sluiten: gevangenisstraf kostte de overheid simpelweg teveel geld. In de stadsgevangenis van Enkhuizen wachtte je af wat je vonnis zou worden zoals een schandstraf, verbanning, lijfstraf, of misschien zelfs wel de doodstraf.

Dit verhaal is onderdeel van het thema Goudkust: verhalen over sporen van de Gouden Eeuw aan de West-Friese kust. Bekijk hier alle verhalen binnen dit thema.