De Zuiderzee bracht eeuwenlang brood op de plank, maar bood ook een permanente dreiging. Niet voor niets was de afsluiting van de Zuiderzee een direct gevolg van de watersnoodramp van 1916, waarbij een groot deel van Noord-Holland onder water kwam te staan. In 1918 werd de Zuiderzeewet aangenomen, naar een plan van ingenieur Cornelis Lely tot de aanleg van de Afsluitdijk en inpoldering van de Zuiderzee. Op 28 mei 1932 werd het laatste gat in de Afsluitdijk gedicht. De afsluiting betekende in veel dorpen de genadeslag voor de visserij.
Met het meerjarig programma ‘ZuiderZeeWerken – Al 100 jaar, Nóg 100 jaar’ besteedt de gemeente Hollands Kroon de komende jaren aandacht aan de verhalen en de gebeurtenissen rond de Zuiderzeewerken.
De Wieringermeer dankt zijn bestaan aan gemaal Lely. Al bijna honderd jaar zorgt dit bijzondere gebouw aan het IJsselmeer ervoor dat iedereen tussen Medemblik en Den Oever droge voeten houdt. Maar hoe kwam deze jonge polder eigenlijk tot stand? En welke functie heeft het gemaal vandaag de dag nog?
>
8 min
Er zijn verhalen die zo wonderlijk zijn dat niemand ze echt gelooft, maar die toch eeuwenlang worden doorverteld. Een van die verhalen is dat van het schip van Ternuten, beter bekend als ‘De Almacht’. Een schip zó onvoorstelbaar groot, dat het de grenzen van de zee, de logica en de fantasie tartte. Het verhaal werd in 1940 opgetekend door de Groningse volkskundige Kornelis ter Laan (1871-1963), maar zijn wortels reiken veel verder dan het kleine Nederland.
> 5 min
Of het een ‘serieuze optie is of een luchtkasteel’, zoals het Haarlems Dagblad schreef, dat moet nog maar blijken, maar de projectgroep die in opdracht van het Rijk onderzoek gaat doen naar de Lely-spoorlijn (Lelystad-Emmeloord-Groningen/Leeuwarden), kijkt ook naar de mogelijkheid om Amsterdam via Alkmaar en de Afsluitdijk met het noorden van het land te verbinden.
> 7 min
Met een programma dat maar liefst tachtig voorstellingen omvat, plus een vlootschouw, viert Hoorn op zaterdag 14 en zondag 15 oktober 2023 de Slag op de Zuiderzee, die 450 jaar geleden plaatsvond. Dit is het derde en laatste deel uit een serie over die zeeslag.
> 6 min
Over de bevrijding van Alkmaar en Leiden zijn al de nodige boeken geschreven, maar de Slag op de Zuiderzee, die voor een ommekeer zorgde in de strijd tegen het Spaanse juk, kwam er tot nu toe bekaaid vanaf. De publicatie van een nieuw boek moet in deze lacune voorzien. Dit is deel twee uit een serie van drie.
> 7 min
De Zuiderzeeballade was in de jaren 1960 een regelrechte hit en staat sindsdien in ons collectieve geheugen gegrift. Het weemoedige lied over een grootvader en zijn kleinzoon wordt nog steeds uit volle borst meegezongen. Maar wie schreef dit lied en waarom? Ga met ons mee op reis naar de ‘goeie ouwe tijd’, toen het IJsselmeer nog de Zuiderzee was.
> 4 min
Het haringseizoen is geopend! Vanaf juni, als de eerste vaatjes nieuwe haring binnenkomen, beginnen de liefhebbers al te watertanden. Wat was het innovatieve idee dat ervoor zorgde dat de Nederlandse haringhandel eeuwen geleden flink wat poen in het laatje bracht?
> 3 min
Voor de grootste collectie apotheekgapers van ons land, kun je nog tot eind oktober terecht in apotheek De Groote Gaper in het buitenmuseum van het Enkhuizense Zuiderzeemuseum. Er zijn maar liefst 25 houten koppen te bewonderen.
> 6 min
In de strenge winter van 1849 trok de Durgerdammer visser Klaas Bording met zijn twee zoons erop uit om bot te kloppen op de dichtgevroren Zuiderzee. Niet wetende dat ze pas twee weken later weer voet aan wal zouden zetten. Hun barre tocht op een ijsschots, overgeleverd aan de elementen, spreekt nog steeds tot de verbeelding.
> 4 min
In ‘Eens ging de zee hier tekeer’, het nieuwste boek van historica Eva Vriend, kan de lezer meeleven met het lot van de Zuiderzeevissers. We leren vier generaties van de Spakenburgse familie Hopman kennen, waarvan de gezinsleden elk op geheel eigen wijze omgingen met de afsluiting van hun geliefde Zuiderzee.
> 9 min
Deze zomer neemt Jan Feith je mee op reis door onze provincie. Zijn historische teksten uit het album ‘Zwerftochten door ons land: Noord-Holland’ (1933) geven een beeld van zonnige duinen, drukke pleinen en pittoreske polders. Deze week: ‘Aan de boorden der Zuiderzee’.
> 28 min
Aan de Oosterdijk ten noorden van Enkhuizen staat een bijzonder vormgegeven vuurtoren, uitkijkend over het IJsselmeer. In plaats van een ronde vorm is deze zeventiende-eeuwse vuurtoren vierkant, wit gepleisterd en uit baksteen opgebouwd. Het is een van de oudste kustlichten die Nederland rijk is.
> 1 min
Verschillende leden van koninklijke families, beroemde kunstschilders, en de echtgenote van de Amerikaanse president. Zomaar een aantal gasten van het Volendamse Hotel Spaander van vóór 1916.
> 4 min
Tijdens de watersnood van 1916 verdwenen grote delen van Noord-Holland onder de golven. Het kostte een uiterste inspanning, maar West-Friesland ontkwam aan de overstromingsramp.
> 6 min
Toen de dijken van de Zuiderzee in januari 1916 na dagenlang stormweer op verschillende plaatsen doorbraken, overstroomde het water snel het laaggelegen Waterland, het oostelijke gedeelte van de Zaanstreek en de Anna Paulownapolder. De inwoners moesten in allerijl het vege lijf zien te redden.
> 8 min
Na de watersnood van 1916 ging de bezem door het versnipperde landschap van de dijkwaterschappen. Daarvoor in de plaats kwam één groot en professioneel waterschap dat samen met Provinciale Waterstaat de strijd met het oprukkende water aan ging.
> 7 min
Als een watersnoodramp je omgeving overspoelt, probeer je mensen die door het water bedreigd worden natuurlijk zo snel mogelijk in veiligheid te brengen. Maar je probeert de golven ook zo goed mogelijk te beheersen, zodat het rampgebied zoveel mogelijk wordt beperkt. Tijdens de watersnoodramp van 1916 werd met man en macht gewerkt aan het dichten van gaten in de dijken en het aanleggen van nooddijken. Op deze manier werd erger voorkomen.
> 4 min
Donkere wolken dansende muggen krioelden boven stilstaande plassen, dikke lagen slib ruïneerden het land en ontzagwekkende kluiten veen lagen verspreid over de langzaam droogvallende weilanden. Toen het voorjaar kwam, diende de ene na de andere plaag zich aan in het gebied dat in januari 1916 werd getroffen door de watersnoodramp. Het water daalde en vele poeltjes met brak water in een grote wildernis bleven over. Waterlanders vreesden dat hun landerijen onbruikbaar waren geworden en er vond een grote evacuatie van ronddobberende eenden plaats. “Over alles ligt de vale dood gespreid”, aldus de Nieuwe Rotterdamsche Courant op 7 mei 1916.
> 3 min
Als gevolg van de woeste stormvloed in januari 1916 kwamen grote delen van de provincie Noord-Holland onder water te staan. De angst was groot. Huizen spoelden weg, veestapels verdwenen en er waren vele slachtoffers te betreuren. Dit was echter nog maar het begin. In de getroffen gebieden was het leven in de steeds warmer wordende maanden na de watersnoodramp tamelijk zwaar. Voedselschaarste holde de samenleving uit. Bovendien snakte iedereen naar schoon drinkwater.
> 2 min
De folklore van een vissersdorp aan de Zuiderzee, dat was het uitgangspunt voor de oprichting van het Zuiderzeemuseum. Opdat we niet zouden vergeten hoe mooi en belangrijk de visserijcultuur was, want dát was precies waar men bang voor was na de aanleg van de afsluitdijk.
> 5 min