De Zuiderzee bracht eeuwenlang brood op de plank, maar bood ook een permanente dreiging. Niet voor niets was de afsluiting van de Zuiderzee een direct gevolg van de watersnoodramp van 1916, waarbij een groot deel van Noord-Holland onder water kwam te staan. In 1918 werd de Zuiderzeewet aangenomen, naar een plan van ingenieur Cornelis Lely tot de aanleg van de Afsluitdijk en inpoldering van de Zuiderzee. Op 28 mei 1932 werd het laatste gat in de Afsluitdijk gedicht. De afsluiting betekende in veel dorpen de genadeslag voor de visserij.
Met het meerjarig programma ‘ZuiderZeeWerken – Al 100 jaar, Nóg 100 jaar’ besteedt de gemeente Hollands Kroon de komende jaren aandacht aan de verhalen en de gebeurtenissen rond de Zuiderzeewerken.
In de nacht van 13 op 14 januari 1916 werd Noord-Holland door een grote watersnood getroffen. Tijdens een zware noordwesterstorm braken overal langs de Zuiderzee de dijken. Heel Waterland, de oostzijde van de Zaanstreek en de Anna Paulownapolder verdwenen onder het zoute water. Op het eiland Marken verdronken 16 mensen. Dit schilderij door Maurice Sijs geeft een treffend beeld van het overstroomde Volendam.
>
1 min
De QR-route Stelling van Amsterdam komt langs alle 46 forten en batterijen van deze 135 kilometer lange verdedigingslinie rondom de hoofdstad. Dit onderdeel van de route loopt langs het Zuiderzeefront, dat begint bij de Kustbatterij bij Durgerdam en eindigt bij het nooit gebouwde Fort Coehoorn.
> 3 min
De Huizer havenbuurt beschreven door Jan de Hartog: “Het was een winderige wereld van smalle straatjes gefestonneerd met drogende netten, die naar de haven leidden met zijn bos van masten en zijn kade, zilver van de schubben.” Aan die smalle straatjes woonden de schippersknechten en hun gezinnen in zogenaamde ‘Lange Huizen’ waarin maar liefst acht woninkjes waren ondergebracht.
> 3 min
In de nacht van 13 op 14 januari 1916 voltrekt er zich rond de Zuiderzee een watersnoodramp. Een stormvloed valt samen met een hoge afvoer op de rivieren, waardoor op verschillende plaatsen de dijken doorbreken. Er komen veel mensen om het leven, waaronder vissers uit Huizen.
> 2 min
Elke maandagochtend kust de vissersvrouw haar man gedag. Elke maandagochtend staat ze op de kade, tuurt ze bedroefd in de verte en ziet ze haar man steeds verder de zee opgaan. Niet wetende of hij met Gods genade aan het eind van de week weer thuiskomt. Haar krijsende koters hangen aan haar rok. En dan begint het lange wachten.
> 2 min
Op 28 mei 1932 werd de Afsluitdijk gedicht. Over de aanleg van de dijk werd al eeuwenlang gedacht en gesproken. Hendrik Stevin, zoon van de bekendere Simon Stevin, was de eerste die in de tweede helft van de zeventiende eeuw een plan ontwierp voor de inpoldering van de Zuiderzee. Eind negentiende eeuw, in 1886, werd door een aantal vooraanstaande politici, ingenieurs en ‘projectonwikkelaars’ het plan nieuw leven ingeblazen met de oprichting van de Zuiderzeevereniging.
> 3 min
Als Koning Winter met strenge hand regeerde, werd tante onrustig. ‘Ja kien,’ zei ze dan op z’n Wierings, ‘toen vroor het ook zo hard.’ Tante haalde de doos met krantenknipsels van zolder en vervolgens kwam het hele verhaal op tafel. Zo werd ik, aandachtig luisterend en nog maar een kind, deelgenoot van haar familiedrama waarbij vader, broer en opa omkwamen.
> 3 min
Op 28 mei 1932 komt er een einde aan de Zuiderzee als binnenzee. Het laatste gat in de Afsluitdijk wordt gedicht, waardoor het IJsselmeer ontstaat.
> 1 min
Dagelijks razen duizenden automobilisten langs zijn standbeeld op de Afsluitdijk.
> 3 min
“O God, mijnheer, het water! De noodklok luidt bij ons” – ik begreep dat hij daarmee Oostzaan bedoelde. “Ja”, zei een tweede, “Het Luiendijkje loopt al over, ze kunnen het vast niet houden!” “Ach”, dacht ik, “nu is het lot van de polder beslist.”
> 3 min
Als in 1932 de Afsluitdijk voltooid is, is het inwonertal van Wieringen verdubbeld tot zesduizend. Rond 1920, Wieringen is op dat moment nog een eiland, is het aantal ‘slechts’ drieduizend. De verdubbeling komt onder andere door de toestroom van dijkwerkers en hun gezinnen. De aanleg van de Afsluitdijk bezorgt de volwassenen werk en de kinderen een avontuurlijk leven.
> 4 min
De Afsluitdijk, onderdeel van de Zuiderzeewerken, is een belangrijke waterkering en verkeersweg in Nederland. De 30 kilometer lange waterkering sluit het IJsselmeer af van de Waddenzee, waaraan de dijk zijn naam ontleent. De verkeersweg verbindt Noord-Holland met Friesland. In 1927 werd begonnen met de aanleg en op 28 mei 1932 werd het laatste sluitgat gesloten. Een jaar later werd de dijk opengesteld voor het wegverkeer.
> 2 min
Begin juli is het feest in Monnickendam. Tijdens de jaarlijkse Jan Haringrace op het IJsselmeer zeilen tjalken, botters en andere schepen om de snelste tijd. De race is vernoemd naar Jan Haring, dé held van de Slag op de Zuiderzee in 1573. Deze slag was bepalend tijdens de Nederlandse opstand.
> 4 min
Waterland en visserij zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Ging het vroeger alleen om vis in de letterlijke zin van het woord, nu staat Volendam ook bekend om haar ‘palingsound’.
> 4 min
Om het land te beschermen tegen overstromingen wordt de Markermeerdijk tussen Edam en Amsterdam momenteel versterkt. De planning is dat de werkzaamheden in 2016 klaar zijn. Dit is precies 100 jaar na de watersnood van 1916. Toen braken op allerlei plaatsen de dijken in Waterland. Met desastreuze gevolgen.
> 3 min
De Afsluitdijk is een uniek bouwwerk. De dijk veranderde de onberekenbare Zuiderzee in het kalme IJsselmeer. Nu de Afsluitdijk ruim acht decennia oud is, gaat hij op zijn beurt ingrijpend veranderen. De komende jaren krijgt de grootste dijk van het land een grondige opknapbeurt.
> 4 min