Herbestemde monumenten

Noord-Holland is rijk aan beeldschone én beeldbepalende monumenten. Van gemalen tot fabrieken en van stolpboerderijen tot molens. Andere tijden vragen soms om andere bestemmingen voor deze bakens in het landschap. Omdat taken verdwijnen of worden overgenomen door modernere oplossingen. Herbestemming kan ervoor zorgen dat de monumenten de tand des tijds doorstaan. Samen met het Steunpunt Monumenten en Archeologie (een samenwerking tussen Mooi Noord-Holland en stichting Nationaal Museum Fonds) en de Provincie Noord-Holland vertellen we de succesverhalen achter herbestemde monumenten. Ter inspiratie, en om de historische waarde uit te lichten.

Verhalen

Oudste houten horecapand waar Billie Holiday optrad

Stadsherstel Amsterdam beheert 750 historische panden, waar de Waakzaamheid een van is. De Waakzaamheid is het oudste nog bestaande houten horecapand in Nederland. Het staat bij veel Zaankanters en Amsterdammers bekend als legendarische poptempel. Maar de historie gaat veel verder terug, naar in ieder geval 1626. Toen was het pand een houten herberg waar handelsreizigers logeerden op weg naar Amsterdam en werd het ‘De Prins’ genoemd.

>

Van nutteloos bouwwerk tot betonnen blikvanger

Jarenlang keken de bezoekers van de McDonald’s en de bioscoop in Schagen uit op een grote grijze steenklomp, die als een ufo op industrieterrein De Witte Paal leek te zijn neergedaald. De transformatorbunker is een van de 92 bunkers, die ooit in het kleine provincieplaatsje Schagen stonden. Sinds 2016 is in de bunker een kantoor gevestigd waardoor het grauwste gebouw van Schagen een van de opvallendste gebouwen van Schagen is geworden.

>

Het Duitse ‘Kasino’ van Huisduinen

Eén van de weinige overgebleven restanten van naziarchitectuur in ons land bevindt zich in het Noord-Hollandse Huisduinen. Het kustplaatsje maakte tijdens de Tweede Wereldoorlog deel uit van de Atlantikwall, een door de Duitsers opgeworpen verdedigingslinie. Die geschiedenis wordt verteld in het Atlantikwall Centrum, dat tegenwoordig in het oude Duitse ‘Kasino’ huist.

>

De Hoeksteen: Rietveld in Uithoorn

Kerkelijk centrum De Hoeksteen in Uithoorn was één van de laatste creaties van architect Gerrit Rietveld. Het bijzondere kubusvormige gebouw aan het water wordt gekenmerkt door Rietvelds karakteristieke eenvoud. Rietveld zou de opening zelf niet meer meemaken, hij overleed tijdens de bouw in 1964.

>

De Oerkap: Haarlemse hotspot in oude fabriek

Bij het Haarlemse restaurant en stadsstrand De Oerkap aan het Spaarne is het verleden nog goed te zien. Het ruige, industriële gebouw was ooit een leer- en drijfriemenfabriek, die nationale bekendheid genoot.

>

Werf35: van pillenfabriek tot medianest

Het industriële complex aan de Hilversumse Mussenstraat kent een turbulente geschiedenis. Van farmaceutische fabriek en gemeentewerf is het sinds kort een thuis voor digitale creatievelingen.

>

SWEETS: de kleinste suites van Amsterdam

Als je wel eens door Amsterdam gefietst hebt, ben je er ongetwijfeld langs gekomen: de kleine brugwachtershuisjes aan het water. Sommigen gaan helemaal op in de wijk, anderen vormen juist een contrast met de omgeving. Vanaf 2018 is het mogelijk om te overnachten in deze kleine stukjes erfgoed.

>

Badhuis Dudok: ‘een sieraad voor de gemeente’

Het volksbadhuis aan de Hilversumse Meidoornstraat betekende een grote verbetering op het gebied van hygiëne, in een tijd dat veel huizen nog geen badkamer hadden. Het bijna honderd jaar oude monument is recentelijk herbestemd tot woningen.

>

De Mariatoren in Hoorn

In het groen aan de oude Koepoortsgracht te Hoorn, vind je de Maria- of Kruittoren. Al meer dan vijfhonderd jaar waakt het oude verdedigingswerk over de stad. En sindsdien heeft het meerdere functies toebedeeld gekregen. Een knap staaltje herbestemming.

>

Schooltje wordt kinderboekenmuseum

Het schooltje van Dik Trom is een eenklassig schoolgebouwtje uit de late 19e eeuw. Schrijver C. Joh. Kieviet gaf er les en schreef er zijn beroemde Dik Trom reeks. Dankzij de inspanningen van velen is het sinds 2013 een kinderboekenmuseum.

>

Vuurtoreneiland Durgerdam: Hoek van ‘t IJ

Het Vuurtoreneiland bij Durgerdam, in het Markermeer, is begonnen als ondergrond voor kustverlichting, deed jarenlang dienst als militair verdedigingswerk om vervolgens als culinaire (her-)bestemming de toekomst in te gaan.

>

Bakenesserkerk krijgt tweede leven

In het Haarlemse stadsbeeld prijkt de witte toren van de Bakenesserkerk. Toch is het niet vanzelfsprekend dat deze kerk er nog staat. Na jaren van leegstand biedt het godshuis sinds 2011 ruimte aan Bureau Archeologie.

>

Gebouw 8 krijgt een nieuw leven

Op het Hembrugterrein in Zaandam vind je het voormalige wapendepot Gebouw 8. Het was er lange tijd beroerd aan toe, maar wordt nu opgeknapt. Het is een zogenaamde voorherbestemming: de toekomstige eigenaar mag het rijksmonument naar eigen inzicht een nieuw doel geven.

>

Bensdorp: Wonen in een chocoladefabriek

In de Bensdorpfabriek, waar nog niet zo lang geleden Brosrepen werden geproduceerd, verrijst een nieuwe stadswijk. In 2018 nemen de eerste bewoners er hun intrek.

>

Landgoed Willibrordus: omgekeerde integratie

Sint Willibrordus in Heiloo vormde sinds de oprichting in 1929 een besloten wereld waar psychiatrische patiënten mochten rekenen op de hulp van katholieke broeders. Vandaag de dag is er, naast 250 patiënten, ook het Willibrordus Business Centrum te vinden.

>

De Wierschuur: Gered van instorting

Zeegras was een belangrijke pijler onder de economie van het voormalige eiland Wieringen. Vele eilandbewoners werkten lange tijd in de wierindustrie en sloegen de plantjes op in zogenaamde wierschuren, tot een schimmelziekte en de aanleg van de Afsluitdijk dit proces abrupt tot een einde bracht.

>