Edam

Stad van koggeschepen, koeboten en kaas De Zeemeermin van Edam Het Gemeen-landshuis in Edam Woon op het water Het gemaal van de Zuidpolder in Edam De sluis op het Oorgat in Edam

Met Jan Feith langs de Zuiderzee (1933)

Deze zomer neemt Jan Feith je mee op reis door onze provincie. Zijn historische teksten uit het album ‘Zwerftochten door ons land: Noord-Holland’ (1933) geven een beeld van zonnige duinen, drukke pleinen en pittoreske polders. Deze week: ‘Aan de boorden der Zuiderzee’.

>

Stad van koggeschepen, koeboten en kaas

Waar zag je in de 16e eeuw de meeste scheepswerven? Amsterdam? Zaandam? Nee, in Edam. Op tientallen werven werd daar druk getimmerd en gezaagd. Schepen uit Edam zeilden de halve wereld over. Edam is meer dan kaas alleen.

>

Vrije mensen en vrije liefde met Johanna Kuiper

Domineesdochter, theologe en schrijfster van een kinderbijbel en andere kinderboeken. Op het eerste gezicht is Johanna Kuiper (1896-1956) naar de standaarden van de eerste helft van de 21ste eeuw een prototype voor de vrouw. Johanna heeft echter ook een heel andere kant. Ze is socialiste, feministe, voorvechtster van de vrije liefde en een bewust ongetrouwde moeder van twee kinderen van verschillende mannen. Maar daarnaast is ze, zeker niet in de laatste plaats, ook een verzetsheldin.

>

Kerken door Zuiderzeewater verwoest

Toen de dijken van de Zuiderzee in januari 1916 na dagenlang stormweer op verschillende plaatsen doorbraken, overstroomde het water snel het laaggelegen Waterland, het oostelijke gedeelte van de Zaanstreek en de Anna Paulownapolder. De inwoners moesten in allerijl het vege lijf zien te redden.

>

De Zeemeermin van Edam

De wind giert langs de huizen, regen klettert op de daken en het water beukt tegen de dijken van het dorpje Edam aan de Zuiderzee in het jaar 1403. De storm slaat een gat in de dijk en op de woeste golven wordt een vreemd zeewezen het Purmermeer ingedreven. Als de storm gaat liggen, wordt het gat in de dijk direct gedicht. Reddeloos zwemt het wezen, dat een zeemeermin blijkt te zijn, rondjes door het meer. Ze kan geen kant op.

>

Sint Maria Magdalenaklooster in Edam

In 2007 werd archeologisch onderzoek gedaan waarbij muurresten werden aangetroffen die behoorden aan het laatmiddeleeuwse klooster Sint Maria Magdalena. Er werd een waterafvoer gevonden die in verbinding stond met de oostelijk van de opgraving gelegen waterkelders die het water van het dak van de kerk verzamelden. Deze kelders zijn tot in de twintigste eeuw gebruikt.

>

Edam, Lingerzijde

Edam is als nederzetting ontstaan aan de oever van het veenriviertje de IJe of E. De huidige binnenstad is ontstaan op een terp die in de loop der eeuwen gegroeid is. Rond 1230 werd de E afgedamd. De vrije doorvaart van goederen was niet meer mogelijk en voor de overslag moest tol worden betaald. Zo kon Edam tot een handelsplaats uitgroeien. In 1357 kreeg Edam stadsrechten. Van Graaf Willem V  kreeg de stad toestemming om een betere toegang naar de Zuiderzee te graven, het Oorgat. Langs het Oorgat ontstonden scheepswerven die zorgden voor economische groei samen met de handel in kaas.

n

De Lingerzijde is samen met Bult/Spuistraat het oudste deel van Edam. In het verleden zijn hier aardewerkfragmenten gevonden die rond 1100 zijn te dateren.

>

Poorters, touwslagers en zoutzieders

Edam kreeg in 1357 stadsrechten en later, om haar privileges te kunnen handhaven: stadspoorten. Tijdens de Legenden & Verhalen route door Edam komt u nagenoeg alle plaatsen tegen waar een stadspoort heeft gestaan. De volgende optionele wandeling (3 km) voert langs deze punten en natuurlijk ontbreken de verhalen daar ook niet. Stadspoorten en vestingwallen maken de stad en het verhaal rond.

n

U kunt beginnen in het noorden van de stad, bij de stenen Noorderbrug. Daar staat een informatiepaneel, aangebracht door de Vereniging Oud Edam, met informatie over drie stadspoorten.

>

De Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen

Het levenswerk van Jan Nieuwenhuyzen valt best legendarisch te noemen. In een oud huis met trapgevel en struisvogel-gevelsteen in het hart van de stad werd op 16 november 1784 ‘het Nut’ opgericht. Het was de tijd van de Verlichting en revolutie stond voor de deur.

>

De Librije en Latijnse School van Edam

Edam behoort tot de weinige plaatsen die zich gelukkig kunnen prijzen met het bezit van een librije. Doelstelling van de librije was: de mensen voor het ‘ware’ geloof te behouden door hen ‘goede’ boeken te laten lezen. Een kettingbibliotheek uit de 16e eeuw, met unieke exemplaren.

>

Kaas en markt in Edam

Edam en kaas zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De Edammer kaas is om zijn kogelvorm wereldberoemd. Per jaar wordt bijna honderd miljoen kilo Edammerkaas geëxporteerd. Kaas is fascinerend, inspirerend en alledaags … een kwestie van kiezen, proeven en dichten.

>