Amstelveen

Bijzondere (bij)namen: Amstelland en Meerlanden Mijn plek: ‘De Amstel staat voor mij op één’ On(t)roerend goed langs de Amstel Ontploffingsgevaar in kruitfabriek De Oude Molen Het museum van de Jannen Heuvels als groene monumenten Kostverloren hervonden Een fatale achtervolging De opkomst van de accountant Broersepark Middeldorpstraat en Roemerdorpstraat Rietwijkeroord: verdwenen in de tijd Elsenhove, bekende boerderij in minder bekende polder Fietsen over rijksweg 3 ‘Rondje Poel’ zonder brede boulevard Schinkelbos is compensatie voor ‘moord’ De nieuwe mode van het koffie- en theedrinken Exotisch Kostverloren Arme kinderen moeten naar Veenhuizen Buitenplaats Wester-Amstel: Stukje paradijs aan de Amstel Fort bij Waver-Amstel: compleet bewaard interieur geeft goed beeld van soldatenleven op een fort Handwegkerk, eerste gereformeerde kerk Amstelveen Vanaf A9 zie je de Annakerk Oorlog over melkprijs Wester-Amstel Amsterdam drukt stempel op Amstelveen Amstel krijgt een eiland Banpaal Amsteldijk: tot hier en niet verder Pontje naar middeleeuwen De Zwarte Kat schrijft historie De herberg van Kalf De Lange Brug naar museum Paardenburg: rustpunt voor man en paard Tulpenburg trok hoge gasten Oostermeer: juweel aan de Amstel Burgerweeshuis redt bovenland Macht aan molenwieken Urbanuskerk: het baken van Nes Varen langs Ouderkerkerlaan Veldwachters jagen menigte met sabel uiteen Het droeve lot van weduwe Koopmanschap Amstelveen verzet zich tegen aanleg bos Nes aan de Amstel is een ‘pyjamadorp’ Amsterdammers bouwen buitenhuizen aan Amstel Brede sloot was haven Amstelveen Dirk moest dienen Bankraskerk, monument van Samen Op Weg Kadavers dreven in de Amstel De Amstel ligt boven het maaiveld Festivals op oude noodlandingsbaan in Amsterdamse Bos Wester-Amstel ademt de Gouden Eeuw Limburgse vrienden bouwen mooiste kerk van Amstelland Tweede Wereldoorlog. In de directe omgeving verbleven">Amstelveen kent verscholen bunkertje Amstelveen lokt forensen met parken

Bijzondere (bij)namen: Amstelland en Meerlanden

Noord-Holland kent veel plaatsen met bijzondere namen. Van sommige is de oorsprong snel vast te stellen, bij andere is het nodig om wat dieper te graven in het verleden. In deze serie verhalen onderzoeken we elke maand een andere regio van onze provincie, om achter de herkomst van de lokale plaatsnamen én bijnamen van de inwoners te komen. Deze maand: Amstelland en Meerlanden.

>

Mijn plek: ‘De Amstel staat voor mij op één’

Welke plaats vind jij het meest kenmerkend voor Noord-Holland? Dikkie de Vries uit de gemeente Aalsmeer hoeft er niet lang over na te denken: ‘Wat ik kenmerkend vind voor Amstelland? De Amstel natuurlijk.’ Wandel in gedachten mee langs de oevers van de Amstel, door de dorpen Nes en Ouderkerk.

>

On(t)roerend goed langs de Amstel

Roeister Florrie van der Kamp van roeivereniging Willem III haalt regelmatig een frisse neus op of aan de Amstel. Tijdens die tochtjes over het water vallen haar (niet meer bestaande) gebouwen op, waarvan ze de achtergrondverhalen tot op de bodem uitzoekt. Deze week verdiept ze zich in twee verdwenen hoeves: Anna’s Hoeve en Hoeve Sloterdijk.

>

Ontploffingsgevaar in kruitfabriek De Oude Molen

In het Amstelveense deel van Ouderkerk, aan de Amsteldijk Zuid, is De Oude Molen een tastbare herinnering aan een ooit levendige bedrijfstak. De watertoren, eigenlijk een blustoren, was een onmisbare voorziening bij deze hoogst explosieve fabriek. Voor Ouderkerkers was de kruitfabriek tegelijkertijd ramp én zegen. Velen vonden er een bestaan, altijd was er de angst voor ontploffingen.

>

Het museum van de Jannen

Dat zie je niet vaak: een museum met een Tomadorekje aan de wand. Wat heeft dat te maken met glassculpturen en beelden? Omdat de directeur van Tomado moderne kunst verzamelde. Zijn collectie is te bewonderen in een museum waar beeldhouwer Verschoor zijn huiskamer heeft.

>

Heuvels als groene monumenten

Twee heuvels in het groen. Hemelsbreed enkele honderden meters van elkaar gelegen. De hoge ligt in het Amsterdamse Bos, de kleine heeft zich verscholen in een park. Beide hebben te maken met Jac. P. Thijsse. Hoe dat zo?

>

Kostverloren hervonden

Aan de oever van de Amstel in Amstelveen vlakbij het Kalfje ligt een weiland waar tot 1822 het Huis Kostverloren stond. Dit kasteeltje zou gesticht zijn door Jan Ben­ning, omstreeks het jaar 1500 schepen en burgemeester van Amsterdam.

>

Een fatale achtervolging

Geweerschoten klinken door de Ronde Hoep bij Ouderkerk op 7 mei 1945. Vier SS’ers rennen door de polder. Ze worden achtervolgd door acht leden van de Binnenlandse Strijdkrachten. De twee groepen achtervolgen elkaar over het riviertje de Bullewijk en springen over de smalle slootjes tussen de weilanden. Met man en macht proberen de verzetsmannen van de Binnenlandse Strijdkrachten de SS’ers te pakken te krijgen, levend of dood. Anton de Lange is van de Binnenlandse Strijdkrachten, en hij schrikt nergens voor terug om de vier mannen te pakken te krijgen.

>

De opkomst van de accountant

Aan het begin van de negentiende eeuw werd in Rotterdam het eerste Nederlandse accountantskantoor opgericht. In tegenstelling tot boekhouders, die in dienst waren van bedrijven en instellingen, werkten accountants onafhankelijk voor verschillende klanten. Ook de professionalisering schreed verder, terwijl schaalvergroting en automatisering in de twintigste eeuw het eeuwenoude vak een compleet ander karakter gaven.

>

Broersepark

Het Broersepark aan de Molenweg is het oudste park van Amstelveen. Het park is aangelegd in 1926 in de Engelse landschapsstijl: de paden, de plantvakken en waterpartijen hebben een slingerend patroon. Op deze tekening kun je dat goed terugzien. In het park bevinden zich het Indië-monument, het Bevrijdingsmonument en het Burgemeester Colijnmonument.

>

Middeldorpstraat en Roemerdorpstraat

Als gevolg van de industrialisatie vond er in de tweede helft van de 19e eeuw een enorme trek plaats van het platteland naar de steden. Al snel ontstond er een groot tekort aan woningen, waardoor veel mensen in ongekend slechte omstandigheden woonden. Omstandigheden waarbij meerdere gezinnen in dezelfde ruimte woonden, en een tekort aan licht en lucht in de woningen kwamen veelvuldig voor. De overheid stelde in 1901 de Woningwet vast, met als doel het bevorderen van de bouw van goede woningen. Het wordt algemeen beschouwd als het begin van de overheidsbemoeienis met de volkshuisvesting in Nederland. Met de Woningwet in de arm konden gemeenten zo overgaan tot onbewoonbaarverklaring, onteigening en krotopruiming.

>

Rietwijkeroord: verdwenen in de tijd

Nu zie je er hoge bomen – hier aan de rand van het Amsterdamse Bos bij de Karsebrug in Amstelveen. Van het raadhuisje van Rietwijkeroord dat hier gestaan heeft, valt niets meer terug te vinden. Sterker nog, de hele gemeente Rietwijkeroord bestaat niet meer. En dat de graaf van Holland hier een dijk had opgeworpen tegen het water uit het gebied van de bisschop van Utrecht zou je ook niet zeggen. Dit onopvallende hoekje in het Bos is een plek met een verhaal.

>

Elsenhove, bekende boerderij in minder bekende polder

Elsenhove is bekend in Amstelveen en omstreken. Deze boerderij ligt in een recreatiegebied aan de voet van de A9. Hier scharrelen boerderijdieren. En – voor kinderen minstens zo belangrijk – Elsenhove heeft een avontuurlijke speeltuin.

>

Fietsen over rijksweg 3

Op het Meijslootpad wandel of fiets je over een rijksweg. Althans een rijksweg die al meer dan tachtig jaar geleden op papier is getekend. Volgens het officiële Rijkswegenplan zou rijksweg nummer 3 van Amsterdam langs Amstelveen via Gouda leiden naar Rotterdam. Er was zelfs sprake van deze weg door te trekken tot Dordrecht.

>

‘Rondje Poel’ zonder brede boulevard

Kijk naar de oeverlanden van de Amstelveense Poel en je krijgt een indruk hoe Amstelland er eeuwen geleden heeft uitgezien. Veel water en wuivend riet. Je kunt hier een ringslang tegenkomen. In dit drassige land groeit welriekende nachtorchis. En vleesetende zonnedauw. Dat is volstrekt anders dan wat het Amstelveense gemeentebestuur voor ogen stond in 1927. Het Algemeen Handelsblad schreef toen over grootse recreatieplannen die men in het Amstelveense raadhuis koesterde. Langs de gehele Poel zou een brede boulevard komen met luxueuze villa’s.

>

Schinkelbos is compensatie voor ‘moord’

‘Kappen is Moord’. 1400 bomen in het Amsterdamse Bos waren beplakt met dergelijke pamfletten. Dat was in 1993. Bij de Bosbaan moest een tenniscomplex komen. Vandaar het omzagen van de bomen. Ter compensatie werd een hoekje van de Schinkelpolder in Aalsmeer bij het Amsterdamse Bos gevoegd. Maar dat nieuwe bos is pas over vijftig jaar volwassen, protesteerden de pamflettisten. Volgroeid is dit Schinkelbos inderdaad nog niet, maar het is in korte tijd wel een interessant natuurgebied geworden. Je ervaart daar hoe het Bos er in de beginjaren uit zag.

>

De nieuwe mode van het koffie- en theedrinken

‘De vrouwen drinken ’s morgens koffie en ’s middags thee, zo is de gehele dag bedorven,’ mopperde een publicist in 1701. Dankzij de VOC en de WIC hadden de Hollanders in de Gouden Eeuw kennisgemaakt met de bittere drankjes.

>

Exotisch Kostverloren

In 1994 is bij de buitenplaats Kostverloren aan de Amstel in Amstelveen drie maanden lang archeologisch onderzoek uitgevoerd. Archeologen waren verrast toen zij exotische schelpen vonden uit de Caraïben, Afrika en Brazilië. Dankzij tuinarcheologie komt de rijkdom van de buitenplaatsen nog meer tot leven.

>

Arme kinderen moeten naar Veenhuizen

‘Arme mensen hebben arme kinderen. Hun lot was vroeger zo mogelijk nog benarder dan dat van volwassenen. Dat gold in versterkte mate voor weeskinderen of kinderen die in de steek waren gelaten; zij misten elk houvast en bescherming. Zij werden ondergebracht in plaatselijke weeshuizen. De kosten die daaruit voortvloeiden waren als regel voor rekening van gemeentelijke armbesturen. Deze kosten rezen de pan uit, vonden Koning Willem I en zijn raadgevers omstreeks 1820. Er was daarom een slim plan uitgedacht en ook tot uitvoering gebracht.’ Voor rtvAmstelveen vertelt Peter van Schaik in zijn historische column hoe kinderen uit armlastige gezinnen gedwongen naar Veenhuizen werden getransporteerd. Velen stierven daar.

>