Vrouwen uit het verleden

In tijden van #MeToo, #HeForShe en de eerste moslima’s in het Amerikaanse Congres kijken we terug: hoe zijn genderverschillen historisch gevormd? Vrouwen hebben altijd zo’n vijftig procent van de wereldbevolking uitgemaakt. Toch weten we vooral de namen van mannen uit het verleden. Als we de vrouwen niet ook kennen, hoe kunnen we de wereld om ons heen dan begrijpen?

Verhalen

De Chinese liefde van Mia Cuypers

De dochter van de meesterbouwer Pierre Cuypers ontmoet tijdens de Wereldtentoonstelling de Chinese koopman Frederick Taen en is op slag verliefd. De veelbesproken affaire drijft de familie Cuypers tot wanhoop. Cuypers besluit er een stokje voor te steken.

>

De pottenbaksters van Velsen

De Romeinenweek 2019 staat geheel in het teken van de vrouw. Vrouwen in het Noord-Hollandse kustgebied waren destijds zeer bekwaam in het pottenbakken. In Velsen, waar een Romeins fort stond, zijn diverse van zulke aardewerken potten en scherven gevonden.

>

De Romeinse vrouw als gezinsplanner

De Romeinenweek 2019 staat geheel in het teken van de vrouw. Bij uitstek het domein van de vrouw was het gezin. Hoewel de pater familias officieel aan het hoofd stond, besliste de vrouw over zaken als gezinsplanning en geboortebeperking.

>

Een boot vol poezen

Het begon meer dan vijftig jaar geleden met één moederpoes en haar kittens. In 1966 vond Henriëtte van Weelde de poezen naast een boom tegenover haar woning aan de Herengracht. Ze besloot de beestjes een thuis te geven en al gauw volgden er meer. Haar eerste opvangsinspanningen zijn ondertussen uitgegroeid tot dierenasiel De Poezenboot, een begrip in Amsterdam.

>

De Zieneres van Amsterdam

Hoog scoort Amsterdam nog niet op de lijst van katholieke bedevaartsplaatsen. Maar als het aan de zusters van de kloostergemeenschap Familie van Maria ligt komt daar ooit verandering in.

>

Jong in het gewapend verzet

Zestien en veertien jaar zijn ze als Duitsland Nederland binnenvalt. De zusjes Truus (1923-2016) en Freddie Oversteegen (1925) kunnen niet zwijgzaam toekijken en raken al snel betrokken bij het gewapend verzet. Daar leren ze Hannie Schaft (1920-1945) kennen en samen vormen ze voor de rest van de Tweede Wereldoorlog een drie-eenheid. Ze voeren verschillende acties uit, waaronder sabotages en zelfs liquidaties. Na de oorlog worden ze alleen niet als helden ontvangen...

>

Vrije mensen en vrije liefde met Johanna Kuiper

Domineesdochter, theologe en schrijfster van een kinderbijbel en andere kinderboeken. Op het eerste gezicht is Johanna Kuiper (1896-1956) naar de standaarden van de eerste helft van de 21ste eeuw een prototype voor de vrouw. Johanna heeft echter ook een heel andere kant. Ze is socialiste, feministe, voorvechtster van de vrije liefde en een bewust ongetrouwde moeder van twee kinderen van verschillende mannen. Maar daarnaast is ze, zeker niet in de laatste plaats, ook een verzetsheldin.

>

Kenau

De uitdrukking 'kenau' werd in de jaren zeventig geleidelijk een geuzennaam voor een sterke en onafhankelijke vrouw, maar menig woordenboek heeft het nog over een 'bazig manwijf', een vrouw die zich onvriendelijk en zogenaamd 'onvrouwelijk' gedraagt. De naam gaat terug tot in de zestiende eeuw, toen de zeer mannelijke vrouw Kenau Simonsdochter Hasselaer, zich heldhaftig inzette tegen Alva's leger tijdens het Beleg van Haarlem.

>

Dolle mina Wilhelmina Drucker

Bij de uitdrukking 'dolle mina' denk je misschien aan de naoorlogse feministische golf en de actiegroep 'Dolle Mina' uit de jaren zeventig, aan het verbranden van een korset of aan de leus 'Baas in eigen buik'. Een dolle mina is een actief strijdster voor de vrouwenemancipatie en wordt in het collectieve geheugen vaak gestereotypeerd als een jonge vrouw met veel durf die in een Bloomer-kostuum (een rokje en wijde broek) ludieke acties uitvoert voor gelijke betaling, abortus, de pil en crèches. Maar de naam 'Dolle Mina' is niet een bedenksel van de actiegroep zelf. De naam gaat veel verder terug dan 1970.

>

“Het ongeluk is, dat ze het nooit met me eens zijn”

In 1911 was het Friese plaatsje Bovenknijpe plots landelijk nieuws. In het kleine kerkje van de doopsgezinde gemeente werd geschiedenis geschreven met de inwijding van de eerste vrouwelijke predikant van Nederland: Anne Zernike. Niet alleen het feit dat zij als vrouw deze functie bekleedde was landelijk nieuws, ook haar overtuigingen zorgden voor veel ophef. Ze hield er een zeer vrije interpretatie van de bijbel op na, was overtuigd pacifist en vegetariër. Wie was Anne Zernike en wat zette haar er toe om predikant te worden?

>

Breitner: Meisje in kimono

"Het rechte meisje dat vlak tegen de muur zich bekijkt in een klein spiegeltje, met om haar heen een palet van vlekkelooze en bewegingsloze schoonheid, de kleuren van de wand en kleeding. Dat was Breitner", schreef de dichter en schrijver Albert Verwey in 1901. Dat jaar presenteerde George Hendrik Breitner zijn eerste grote overzichtstentoonstelling. Zeven schilderijen met een meisje in kimono waren bij de Amsterdamse kunstenaarsvereniging Arti et Amicitiae te zien. Nu, ruim honderd jaar later, heeft het Rijksmuseum voor het eerst de hele reeks schilderijen – dertien stuks – samengebracht in de tentoonstelling 'Breitner: Meisje in Kimono'. Niet alleen kun je de tedere sensualiteit van de iconische werken aanschouwen, je ziet ook de kunstenaar aan het werk.

>