Wat moet er met het ‘Jurkenwrak’ gebeuren?
Wat moet er met het Palmhoutwrak gebeuren, dat officieel te boek staat als Burgzand Noord 17? De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) zette vier mogelijkheden op een rijtje.
>Lezing: onderwateronderzoek bij Museum Kaap Skil
De maritieme archeologen van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE) hebben de afgelopen zes weken onderwater onderzoek gedaan naar het zeventiende-eeuwse scheepswrak BZN3. Projectleider Thijs Coenen zal er dinsdag 7 juli over vertellen bij Museum Kaap Skil op Texel.
>
0 min
Onderstel kanon onthult sporen van scheepsramp
Op het strand van Texel spoelen geregeld bijzondere vondsten aan. Zo werd in de eerste dagen van 2024 bij Paal 11 een groot stuk hout met een wel heel opvallende vorm ontdekt. Aan één zijde van het hout waren duidelijk uitgesneden trappen zichtbaar, die uitnodigden tot verder onderzoek. Het bleek te gaan om een gedeelte van een ‘rolpaard’: een houten onderstel van een scheepskanon. Wat was er met het schip gebeurd waar dit rolpaard ooit bij hoorde?
>Orgelfront uit Zeemanskerk naar Stichting Texels Museum
De Zeemanskerk in Oudeschild krijgt een nieuw orgel, dus het oude moest weg. Het oude orgel bestond uit twee delen: het daadwerkelijke orgel en een front van hout, dat eruitziet als een orgel. Dit front, dat meer dan een eeuw oud is, is gemaakt door timmermannen uit Oudeschild. Vanwege de cultuurhistorische waarde van het object vindt Stichting Texels Museum het belangrijk dat het bewaard blijft. Daarom heeft STM het in haar depot geplaatst.
> 1 min
Kroegendorp, loodsendorp, zeemansdorp: Oudeschild voor 1900
Na tientallen jaren archiefonderzoek publiceren Thijs en Miriam Klaassen het boek “Kroegendorp, loodsendorp, zeemansdorp: Oudeschild voor 1900”. In dit rijk geïllustreerde boek geven zij een uitgebreide beschrijving van de ontstaansgeschiedenis van het dorp vanaf het prille begin rond 1625 tot het eind van de negentiende eeuw. Er is veel nieuwe informatie over de geschiedenis van Oudeschild aan het licht gekomen.
> 2 min
De meeste Texelse jutters zochten hout in plaats van goud
Jutten, zoals het verzamelen van spullen die op het strand aanspoelen wordt genoemd, gebeurt al eeuwen op Texel. Zaken van waarde zitten daar zelden bij, maar hout kunnen de eilandbewoners altijd goed gebruiken. Wij spraken jutter Piet van Leersum over flessenpost, aangespoelde tv-toestellen en de sterke verhalen van het eiland.
>Conservator is bijna ‘verliefd’ op toiletset uit Palmhoutwrak
De driedelige documentaire over de zeventiende eeuwse jurk die Texelse sportduikers in 2014 uit het Palmhoutwrak haalden (en de andere vondsten), zorgen waarschijnlijk voor het drukste jaar in de geschiedenis van het Texelse museum Kaap Skil. Reden voor een terugblik met conservator geschiedenis Alec Ewing.
>Het gele goud van het piskruikenwrak
Wat we tegenwoordig door de wc spoelen, was vroeger goud waard. Menselijke urine werd gebruikt voor het wassen en vilten van kleding en was daarmee eeuwenlang een onmisbaar onderdeel van de textielindustrie. Het zogenaamde ‘piskruikenwrak’ voor de kust van Texel, dat ooit honderden kruiken vol met urine bevatte, vormt het levende bewijs voor deze geurige geschiedenis.
>Texels juttersbloed kruipt waar het niet gaan kan
Jutten hoort bij Texel. Al eeuwenlang verdienen de eilandbewoners wat bij met de scheepsladingen die na hevige stormen op het strand aanspoelen. Hoewel het jutten tegenwoordig meer een hobby dan noodzaak is, valt er nog steeds genoeg te vinden. Van een simpele reddingsboei tot een container vol gloednieuwe televisies.
>Bijzondere (bij)namen: Kop van Noord-Holland
Noord-Holland kent veel plaatsen met bijzondere namen. Van sommige is de oorsprong snel vast te stellen, bij andere is het nodig om wat dieper te graven in het verleden. In deze serie verhalen onderzoeken we elke maand een andere regio van onze provincie, om achter de herkomst van de lokale plaatsnamen én bijnamen van de inwoners te komen. Deze maand: de Kop van Noord-Holland.
>Stuk van de maand: schelden, schandalen en scheepsrampen
Het stuk van de maand van Regionaal Archief Alkmaar is een dik pak papier vol scheldpartijen, schandalen en scheepsrampen. De verzameling aktes van notaris Adriaan Wentel geeft een inkijkje in het leven op en om Texel in het midden van de achttiende eeuw. Het archief van de notarissen van Texel bevat een schat aan belangrijke historische gegevens en allerlei verhalen over dagelijkse voorvallen. Daarom hebben zij dit archief uitgekozen voor een proef om handgeschreven stukken via het platform Transkribus met de computer doorzoekbaar te maken.
> 6 min
Vondst van de maand: schildpad uit Oudeschild
Elke maand presenteert Huis van Hilde, het archeologiecentrum van de provincie Noord-Holland, de vondst van de maand. Daar krijgen deze bijzondere bodemvondsten een eigen vitrine, op Oneindig Noord-Holland worden ze met een verhaal in het zonnetje gezet. Deze maand staat een schildpad centraal.
>Met Jan Feith op Texel (1933)
Deze zomer neemt Jan Feith je mee op reis door onze provincie. Zijn historische teksten uit het album ‘Zwerftochten door ons land: Noord-Holland’ (1933) geven een beeld van zonnige duinen, drukke pleinen en pittoreske polders. Deze week: ‘Tusschen het wad en de groote zee’.
>De Reede van Texel: wekenlang wachten op de juiste wind
Vanaf de vijftiende eeuw is het een drukte van belang voor de kust van Texel. Schepen verzamelen zich daar in afwachting van de juiste wind om door te kunnen varen naar de Oostzee, één van de belangrijkste handelsroutes in die tijd.
>De mysterieuze aquarel van ‘Zwanenburg’
In 1998 vindt Ed Vermeulen in een kringloopwinkel in Baarn een mysterieus aquarel. Hij herkent het tafereel meteen: het witte kerkje van Den Hoorn op zijn geliefde eiland Texel. Het kunstwerk is gesigneerd met ‘Zwanenburg’ en lijkt meer waard te zijn dan zes gulden vijftig.
>Fort de Schans op Texel
De Schans is een vestingwerk dat in 1575 in opdracht van Willem van Oranje werd aangelegd. Het werk werd uitgevoerd onder leiding van zijn luitenant Diederik Sonoy. Met het geschut dat hier stond opgesteld, kon de Rede van Texel worden beschermd. Tijdens de zeventiende eeuw was Texel namelijk een belangrijk knooppunt voor de scheepvaart. Op de Rede lagen vaak honderden koopvaardijschepen van de VOC voor anker tot de wind gunstig was om uit te varen.
>Brakestein: de laatste buitenplaats van Texel
Onderaan de Hoge Berg tussen Den Burg en Oudeschild ligt Brakestein: de enige overgebleven buitenplaats van Texel. Het is ook een markante blikvanger waarvan de geschiedenis teruggaat tot de zeventiende eeuw. Het huidige laat negentiende-eeuwse huis bevat een wandbetimmering uit 1787. Naast het huis ligt een bosrijke maar vervallen tuin, waarin de sporen van de zeventiende- en achttiende-eeuwse aanleg nog aanwezig zijn.
>Bijzonder water uit de Wezenputten op Texel
Huize Brakestein op Texel, nabij Oudeschild, is sterk verbonden met het maritieme verleden van het eiland. Huize Brakestein dateert uit de 17e eeuw. Volgens de overlevering vertoefden in dit huis de admiraals Michiel de Ruyter en Maarten Tromp tijdens hun bezoeken aan Texel.
>Rede van Texel te bewonderen op mega-maquette
Nederland heeft een rijk maritiem verleden. Deze geschiedenis is in een veelheid aan erfgoed zichtbaar en ontwikkelt zich nog elke dag. De Reede van Texel, zeg maar het Schiphol van de 17e eeuw, is het gebied voor de kust van Oudeschild. De schepen lagen hier aan de oostkant van Texel tijdelijk voor anker, in relatief diep water en beschut voor de westenwinden. Het waren de hoogtijdagen, ook wel de Gouden Eeuw genoemd, van de Verenigde Oostindische Compagnie (VOC) en de Westindische Compagnie (WIC).
>Vestingbouwkundige utopieën op Texel
In oktober 1811 bracht keizer Napoleon een bezoek aan zijn nieuwe, Hollandse grondgebied. Een jaar daarvoor had hij zijn broer koning Lodewijk Napoleon weggestuurd en Holland ingelijfd bij het Franse keizerrijk. De belangrijkste reden voor Napoleon om Holland te bezoeken was het versterken van de kustlijn om zo sterker te staan tegenover zijn aartsvijand Engeland. Texel speelde daarbij een belangrijke rol. Napoleon had grootste plannen met Texel. Waren deze projecten uitgevoerd, dan zou Texel er heel anders hebben uitgezien.
>