Marken

Met Jan Feith langs de Zuiderzee (1933)

Deze zomer neemt Jan Feith je mee op reis door onze provincie. Zijn historische teksten uit het album ‘Zwerftochten door ons land: Noord-Holland’ (1933) geven een beeld van zonnige duinen, drukke pleinen en pittoreske polders. Deze week: ‘Aan de boorden der Zuiderzee’.

>

Portret van een stad: Marken

Op onderstaande tekening is het oude voormalige vissersdorp Marken afgebeeld, ‘Mèreke’ in het Markens dialect. Op het groene schiereilandje, voorheen eiland, vormen verschillende buurtschappen één idyllische leef- en woonplaats. In het beschermde stadsgezicht met karakteristieke houten huizen op palen, waant menig toerist zich in dé ansichtkaart van Noord-Holland. Marken is een kleine plek met een bijzondere geschiedenis. Van de eeuwenoude strijd met het water en kleurrijke klederdracht tot een nooit afgemaakt kanaal en een legendarische souvenirverkoopster. Herken jij alle ‘Mèrekerse’ kenmerken in het portret van Marken?

>

Het Goudriaankanaal

Na de watersnoodramp van 1825, waarbij grote delen van Waterland onder water kwamen te staan, wilde koning Willem I Amsterdam tegen stormvloeden beschermen door het al geruime tijd dichtslibbende IJ af te sluiten. Om de stad toch een goede verbinding te geven met de Zuiderzee en daarmee met de wereldzeeën, werd besloten om een kanaal van IJdoorn door Waterland, de Gouwzee en Marken te graven.

>

Goudriaankanaal

Na de watersnood van 1825 wilde koning Willem I Amsterdam tegen stormvloeden beschermen door het IJ af te sluiten. Om de stad toch een goede verbinding te geven met de Zuiderzee werd besloten om een kanaal door Waterland, de Gouwzee en Marken te graven.

Lees meer

>

Marken en zijn werven

Marken is een voormalig eiland, nu schiereiland in het Markermeer. Het dorpje lag omstreeks het begin van de jaartelling in het Oosten van Waterland, waar het veengebied overging in het water van het Flevomeer, binnenzee op de plek waar nu het IJsselmeer is. Waarschijnlijk komt de naam ‘Marken’ ook van de term ‘mark’, in de betekenis van een grens. De vorming van Marken als eiland hangt nauw samen met het ontstaan van de Zuiderzee.

>

Marken: eiland ontstaan in de middeleeuwen

De vorming van Marken als eiland hangt nauw samen met het ontstaan van de Zuiderzee. Omstreeks het begin van de jaartelling bestond alleen nog het veel kleinere meer Flevo, een binnenmeer. Vanaf de twaalfde eeuw verdwijnen grote delen van het land in zee.

Lees meer

>

Marken, Grote Kloosterwerf

Een stukje uit de kust liggen onder water de resten van de Grote Kloosterwerf. In 1979 is er twee keer een duikonderzoek gedaan, een gezamenlijke expeditie van de onderwatersportvereniging DUAS, de Archeologische Werkgemeenschap Amsterdam en het Instituut voor Prae- en Protohistorie. Men vond aardewerk, beenderen, houten fundamenten en stenen. De werf werd mogelijk bewoond door monniken van de uithof van het Friese klooster Mariëngaarde.

>

Marken, Roosenwerf en de Heuvel

Nog voor de Roosenwerf ligt de nu onbebouwde Jan Reyneswerf of de Heuvel. Het is de best bewaard gebleven terp van het eiland, reden waarom de terp een beschermd monument is. Op grond van gevonden aardewerk is de oorsprong bepaald op het eind van de dertiende eeuw. De ophoging die in de loop der eeuwen heeft plaats gevonden bedraagt 3,4 meter. De ophoging bestaat uit veen, bagger, klei en mest. De ophoging bevat oude funderingsresten en huisraad.

n

Naast de heuvel ligt de Roosenwerf. Deze werf ligt direct aan de dijk. Om de huizen tegen kruiend ijs te beschermen zijn ijsbrekers in het water geplaatst. De bebouwing van de terp is op de voor Marken kenmerkende wijze geplaatst in een vierkant. Tussen de huizen zijn slechts kleine steegjes.

>

Marken, Moeniswerf

Op deze werf werd in 1978 een beperkt archeologisch onderzoek uitgevoerd. Twee proefsleuven toonden de opbouw van het centrum van de terp. De naam van de terp suggereert dat hij in de dertiende eeuw bedoeld was voor één hoeve, waarschijnlijk eigendom van een zekere Moenis. In de veertiende eeuw is de eerste groei waarneembaar. Ook in de zeventiende, de achttiende en de twintigste eeuw groeit de terp. In 1971 is de halve terp vergraven ten behoeve van huizenbouw. Het onderzoek bracht een groot aantal bewoningsresten aan het licht.

>

Marken, Noorderwerf

De Noorderwerf is een onbebouwde terp uit de late middeleeuwen. De terp is in 1936 en 1937 gedeeltelijk afgegraven om dijkputten te dichten die waren ontstaan bij de grondwinning ten behoeve van dijkversterking. Toch bevindt het restant van de terp zich nog in goede staat, omdat het grotendeels in de zachte veengrond is weggezakt. Daarom is het een beschermd monument. Bij een onderzoek uit 1979 werden zestiende- en zeventiende-eeuwse scherven gevonden. Het terplichaam dat nog maar 60 centimeter boven het maaiveld uitsteekt is nog wel 3 meter dik. Hierin bevinden zich nog goed geconserveerde bewoningsresten zoals oude funderingen en afgedankte huisraad.

>

Marken, Kerkbuurt

De Monnikswerf heet tegenwoordig Kerkbuurt. Op deze plaats lag vroeger het westhuis. De bebouwing van de Kerkbuurt wijkt sterk af van die op de andere werven. Ook het huistype wijkt af. De huizen zijn langs één straat gebouwd, losstaand met nauwe stegen. Door de groei van de bevolking werden achter de huizen in de tuinen nieuwe woningen gebouwd.

>

Marken en Sijtje Boes

Tot 1957, toen het eiland Marken door een kade met het vasteland werd verbonden, kwam iedere bezoeker met de bootin het haventje van het vissersdorp aan. De kleine houten huizen aan de kade waren groen geschilderd, net zoals dat nu nog het geval is. Een dergelijke aankomst zal, toen Marken nog een grote vissersvloot bezat, een spectaculaire aanblik hebben geboden.

>