Is vrijplaats Ruigoord een ‘kosmisch lek’? Dreigt het te verzuipen? Of vegen bulldozers het dorpje van de kaart? De toekomst is onzeker. Dat het vroegere eilandje nog bestaat, is te danken aan krakers en kunstenaars. En vergeet de boze pastoor niet, die krakers de sleutel van zijn kerk gaf.
>
7 min
Negen maanden overwinteren op de Noordpool, daar moeten de meeste mensen niet aan denken. Het overkwam Willem Barentsz in 1596. Op zoek naar een noordelijke vaarroute richting China kwam zijn schip in het poolijs vast te zitten bij het Russische eiland Nova Zembla. De zeventien bemanningsleden hadden geen andere keus dan er hun kamp opslaan en wachten op redding.
> 6 min
Huis Bartolotti in Amsterdam is één van de pronkstukken van Hendrick de Keyser Monumenten. Dit opvallende dubbele woonhuis, uit het begin van de zeventiende eeuw, werd gebouwd door de rijke koopman Willem Bartolotti van den Heuvel (1560-1634). Het grachtenpand valt meteen op door zijn ligging in de ‘kleine bocht’ van de Herengracht. Door de eeuwen heen breidden voorname bewoners, waaronder walvisreder Jan van Tarelink (1723–1791), het huis verder uit. De weelderige kamers, zoals de rijk versierde zaal met mahoniehouten houtsnijwerk en plafondschilderingen, zijn nog altijd te bewonderen.
> 8 min
In Huis Sloëtjes vind je geen marmeren vloeren, gouden ornamenten en kostbare schilderijen. Eigenlijk is alles er doodgewoon. Maar dat maakt dit museumhuis van Hendrick de Keyser Monumenten juist zo bijzonder: het is een tijdcapsule naar het dagelijks leven in de jaren vijftig. Werkelijk alles is bewaard gebleven, van de trouwkleding tot de bonnetjes. Hierdoor is een bezoekje aan Hilversums nieuwste museum een feest der herkenning.
> 6 min
Bij het verdronken dorp Ethersheim groef men in 2023 profielsleuven in de dijk: doorsnedes dwars door de dijk heen. Dit had een bijzondere vondst tot gevolg: een middeleeuwse sluis. “Hét bewijs dat we al eeuwenlang inventief bezig zijn met waterbeheer,” aldus Jan-Willem Oudhof, die het archeologisch onderzoek leidt namens de Alliantie Markermeerdijken. In 2023 was echter al bekend dat dit slechts een deel van de sluis was. De rest zou onder de weg achter de dijk kunnen liggen, als er tenminste nog wat van overgebleven was. Dus toen de weg afgelopen zomer verplaatst werd, werd het spannend: ligt het er of ligt het er niet?
> 4 min
Tata Steel, het voormalige Hoogovens, is de trots van de IJmond, maar tevens één van de meest vervuilende bedrijven van Nederland. Fotograaf Harm van de Poel verdiepte zich in het staalbedrijf en het resultaat is in het Haarlemse Verwey Museum te zien.
> 8 min
Maria van Nesse (1588-1650) was een zelfstandige, ongehuwde vrouw in zeventiende-eeuws Alkmaar. Haar naam was bijna vergeten door de tand des tijds, totdat in 2019 haar unieke memorieboek werd teruggevonden in het Belgisch Rijksarchief. Dankzij haar nauwgezette aantekeningen behoort Maria nu tot een van de best gedocumenteerde personen van de zeventiende eeuw. In het kasboek beschreef ze niet alleen haar uitgaven, maar ook recepten, huishoudtips en andere aspecten van het dagelijks leven.
> 6 min
In de jaren zestig en zeventig trokken duizenden hippies oostwaarts. De een liet zich verleiden door de mystieke spiritualiteit van India, de ander door goedkope hasj uit Afghanistan. Maar allemaal waren ze op zoek naar avontuur en een uitvlucht uit de westerse consumptiemaatschappij. Zo groeide de Hippie Trail, van Amsterdam via Istanboel naar India, uit tot een mythische route die nog steeds tot de verbeelding spreekt.
> 6 min
Zodra het water dichtvriest en het licht over het ijs strijkt, ontstaat een wereld die kunstenaars al eeuwenlang fascineert. Van druk ijsvermaak vol schaatsers tot verstilde vaarten: Nederlandse schilders en tekenaars wisten als geen ander hoe ze de winter moesten vastleggen. Vijf winterlandschappen nemen je mee het ijs op: elk in een andere stijl, maar allemaal even betoverend.
> 4 min
Tegenwoordig kijken we niet op of om als iemand een getatoeëerd plaatje op zijn arm heeft staan. De objectkeuze van de tattoo verraad echter wel iemands persoonlijke smaak en afkomst. Vroeger kon je nog veel meer aflezen aan iemands ´inkt´. Zo lieten zeelieden tatoeages zetten met een (bij)gelovige betekenis. Ankers, kompassen, vuurtorens en zwaluwen waren symbolen van geluk, de juiste koers en een veilige terugkeer naar het vasteland. Daarnaast kon een visser door zijn zeemanstatoeages worden geïdentificeerd, mocht hij tijdens de reis verdrinken en ergens aanspoelen…
> 7 min
In 1968 kwam een eind aan een nieuwjaarstraditie van 331 jaar: de opvoering van Vondels Gijsbrecht van Amstel in de Stadsschouwburg. Hoe kwam dit gebruik tot stand? En hoe liep het ooit stuk?
> 9 min
Voor de serie ‘Binnenkijker’ van Boerderijenstichting Noord-Holland gaat agrarisch erfgoed specialist Anna Groentjes op bezoek bij bijzondere stolpboerderijen. Trotse eigenaren vertellen haar alles over de geschiedenis en het interieur van de stolp. De interieurs verschillen nog meer van elkaar dan de buitenkanten. Bij woonboerderijen zien we de zoektocht naar het toepassen van nieuwe functies, op basis van de oorspronkelijke indeling. Deze keer reist Anna af naar boerderij Nijenburg in Heiloo.
> 5 min
De haven van Amsterdam werd vroeger vaak als een woud van scheepsmasten beschreven. In dit bos waren ook ‘bomen’, een soort slagbomen op het water waarmee de haven ’s avonds kon worden afgesloten. Hoe werkte dat? En wat gebeurde daar?
> 7 min
Het Noord-Hollands Archief (NHA) herbergt niet alleen hele oude en bijzondere collecties die dankzij digitalisering een stuk toegankelijker zijn geworden. Het archief heeft ook een breed werkgebied, want veel Noord-Hollandse gemeenten hebben er hun archief ondergebracht.
> 6 min
De kraamtijd is een bijzondere periode voor een moeder en haar pasgeboren baby. Vroeger werd de komst van een nieuw gezinslid anders gevierd dan nu. Geen grote ooievaar in de tuin, maar een linnen lapje om de deurklopper. En voor het kraambezoek was er een glas kandeel (alcoholische drank) in plaats van een beschuit met muisjes. Tijd om een aantal bijzondere kraamgebruiken uit het verleden toe te lichten.
> 9 min
Als spoorlijnen in de negentiende eeuw hun intrede doen in Nederland, kunnen nog niet alle streken direct ontsloten worden. Om het platteland met de steden te verbinden, wordt voor een goedkopere optie gekozen: de tramweg. Over de tramweg rijden stoomtrams, licht uitgevoerde versies van stoomtreinen die uiterst geschikt zijn voor korte afstanden. De kleine, stapvoets rijdende trammetjes groeien al snel uit tot een vertrouwd gezicht in veel Noord-Hollandse dorpen en steden.
> 7 min
Het Noord-Hollands Archief (NHA) is de schatkamer van de provincie Noord-Holland. Het archief herbergt een schat aan historische prenten en foto’s, dus het werd hoog tijd om daar een keuze uit te maken. Dat leverde zowel een tentoonstelling als een boek op.
> 9 min
Ter Coulster in Heiloo is het enige historische landgoed boven het Noordzeekanaal dat nog particulier eigendom is. In het bos mag je vrij wandelen, maar niet iedereen weet dat er bijna vier eeuwen lang een kasteel en in de negentiende eeuw een landhuis heeft gestaan.
> 10 min
Molen De Bonte Hen is een iconisch onderdeel van de Zaanse Schans in Zaandam. De karakteristieke oliemolen vertelt het verhaal van eeuwen industriële bedrijvigheid aan de oevers van de Zaan. Oorspronkelijk gebouwd in de zeventiende eeuw, onderging de molen verval, restauratie en wederopbouw. Tegenwoordig draait hij weer en produceert hij lijnolie op traditionele wijze.
> 5 min
Nederlanders zijn al eeuwenlang gefascineerd door het oude Egypte. De indrukwekkende piramides, mysterieuze koningsgraven en het raadselachtige hiërogliefenschrift spraken ook vroeger al erg tot de verbeelding. In de zeventiende en achttiende eeuw verzamelden liefhebbers daarom beeldjes en artefacten voor hun rariteitenkabinetten. Vanaf de negentiende eeuw kreeg die belangstelling een steeds serieuzer karakter en kwam de egyptologie op om de oude cultuur op een wetenschappelijk manier te bestuderen.
> 6 min
‘Theater van de lach’ was een joods theater dat de oorlog niet zou overleven. En homo’s waren in de achttiende eeuw hun leven niet zeker. Het zijn maar twee onderwerpen uit het gevarieerde jubileum-jaarboek van Genootschap Amstelodamum, dat 125 jaar bestaat.
> 7 min