Op 21 september 1945 werd de Commissie Wederopbouw Wieringermeer benoemd. Begin februari 1946 heeft Ir. Klink van het Ministerie van Wederopbouw en Openbare werken, een barakken jacht ondernomen. Een groot aantal verplaatsbare barakken werden door het publiek opgespoord. De vier barakken in dit kamp, werden als slaap/woonbarak gebruikt. Daarnaast was er een badhuis, grote kantine, centrale keuken/ beheerderswoning en ziekenverblijf. Opzij waren twee ruimtes met struiken en gras met lichtmasten. Het midden was gras en midden in het gras een cirkel met struiken. De aanbesteding vond plaats op 5 juni 1946 op het Ministerie van Openbare Werken en Wederopbouw te ’s Gravenhage. Afgesproken werd dat bij een te late oplevering er een boete wordt opgelegd van 100,00 gulden per dag. De algemeen Commissaris Dr. Ir. Z.Y. v.d. Meer laat in een schrijven weten dat het gegund is aan de firma de Vries – Faust uit Nieuwe Niedorp voor de prijs van 122.985,00 gulden op 01-08-1946. Voor de bouw van dit kamp waren zes inschrijvingen.

In deze brief zit een kostbare schrijf fout, het bedrag wat in letters staat; ‘honderd twee en twintig duizend vijf en tachtig gulden’ klopt niet. Een kleine 900,00 gulden ontbreekt. In cijfers staat dit wel goed. Wat met die 900,00 gulden is gebeurd verteld het verhaal niet. Het is waarschijnlijk niet eens opgevallen. In dezelfde brief wordt al bekend waar de barakken vandaan zouden komen. Het zou om vijf barakken gaan afkomstig uit Lemmer en een uit Heemstede. Dit kwam te vervallen. Hiervoor in de plaats zou er een barak komen van ± 8 x 37 meter die op het terrein van het Klein Seminarie genummerd 6 uit Apeldoorn stond. Een incomplete barak van ± 8 x 10 meter plus een gedeeltelijke vloer wat op het terrein van de Rijkswerkinrichting staat te Hoenderloo. Ook 21 schotten van hetzelfde terrein en opgeslagen in de zgn. schilderwinkel zouden naar de polder komen. De oplevering van het kamp was op 23-11-1946. De Commissie Wederopbouw verzoekt de heer van Ringen van het Bureau Huisvesting en Verzorging Arbeiders Wederopbouw om de maatregelen te nemen voor het inrichten van het kamp en spoedig met het plaatsen van de inventaris te beginnen.

De herkenbare witte barakken van het arbeiderskamp Slootdorp. Collectie Historisch Genootschap Wieringermeer.

Kamp Vucht

De eigenaar van het kamp, de heer Kox, (overleden eind 2014) vertelde begin 2014 dat deze barakken uit Vucht zouden komen. Er was volgens hem geschoten op de barakken omdat er zoveel kogelgaten in de barakken zitten. Na grondig onderzoek aan de kant van het Herinnering Centrum Vucht kon ik dit doorstrepen. In Vucht is er zeker niet geschoten op de barakken. Samen met Jan van de Ven van het Herinnering Centrum Vught is er gezocht in het archief van Alkmaar. Er moest toch ergens bewijs zijn om het verhaal van de eigenaar te bevestigen. We hebben prachtige, onvolledige, brieven gevonden. Zelfs tekeningen van het terrein. Hierop staan de barakken vermeld met een naam zoals Schiermonnikoog, 2x Wieringen, 3x Lemmer en Hengelo. Voor de bestrating werden afgebikte stenen gebruikt die nabij het kamp gelegen waren. Doordat er een “slechte positie van lijnolie-voorraad” was, was het niet mogelijk de buiten wanden van de barakken te schilderen met olieverf. Nadat er geen toewijzing om verf voor dit doel te verkrijgen mislukte werd er overgegaan tot ’t gebruik van carbolineum in een bruine kleur en de ramen en topgevels in licht crèmekleur.

In de keuken stonden zes grote ketels bij drie schoorstenen er waren doorgeeframen in de keuken waar je, onder een afdakje, de maaltijden opkon halen. Er was zelfs een badhuis gevestigd wat erg modern was voor die tijd. In het begin was dokter Hoogkamer de arts die daar zelfs even gewoond heeft. De kampbeheerder woonde aan de andere kant van de keuken. Dit deel is later gesloopt en is er een stenenwoning voor terug gezet. Nog weten we niet waar de barakken echt vandaan komen. Na heel veel onderzoek in diverse archieven bleek dat de onderdelen van de barakken die uit Hoenderloo en Apeldoorn zouden komen niet terug te vinden zijn bij deze archieven in deze plaatsen.

Het eiland Ameland wordt genoemd maar ook hier geen bewijzen terug te vinden. In de Flevobode van 17 april 1946 wordt gemeld dat er enkele schepen met gedemonteerde barakken afkomstig van de Waddeneilanden in de polder gearriveerd zijn. Dit verklaart misschien wel de namen van de barakken in dit werkkamp. Er zouden ook nog enkele volgen uit de Kooi. Eigenaren van de aangeboden barakken waren niet altijd eerlijk. Ze boden oude krotten aan waar je met een potlood zo door de wanden kon steken en durfden hier nog hoge prijzen voor te vragen. De barakken die wel geplaatst werden hadden voor een merendeel een oorlogsbestemming. Wat dat betreft klopt het verhaal wel van de heer Kox dat deze barakken een oorlogsverleden hebben. Het bureau Barakkencommissie bestaat niet meer en is nog niet teruggevonden in de archieven.

Ontwerp voor arbeiderskamp Slootdorp. Collectie Historisch Genootschap Wieringermeer.

Dokter Tamsma

In het kamp waren in de begin jaren diepspitters gehuisvest. Ze kwamen uit alle delen van het land. Later waren er ook studenten uit Amsterdam. Ook waren er ‘gestraften’, alcoholisten.

Kampbeheerder de heer Joop Orsel kwam in de begin jaren van het kamp naar Slootdorp. Hij had met zijn gezin al een behoorlijke staat van dienst; Kamp in Steenwijk kok-beheerder. Actief op Ameland, IJsselstein, Duits kerkhof in Limburg. Het gezin woonde vaak dan alleen op een kamp. In Slootdorp was dit dus niet het geval. Orsel was bevriend met de kampbeheerder uit Wieringerwerf.

Later was dokter Tamsma de huisarts van het kamp, er was een speciale ruimte voor hem gecreëerd naast de keuken. Dit is nog redelijk origineel. Er waren nog andere actief of leverden producten op het kamp, de smid Dekker en Struik, bakker Ten Kate en de Jager, kruidenier van Leeuwen en Meeuwsen, slagerij Rotgans en de melkboer Kaptein.. later de groenteboer Gert Tromp. De kinderen van Orsel gingen naar De Zaaier op school. Achter het kamp lagen woonarken en liggen er nog. Op een van deze arken woonde de timmerman Faber, de kinderen van beide families speelden met elkaar. De familie Sibum, waarvan mevr. Sibum ook in het kamp werkte, familie Van Zoonen, Boorsma en Jan de Koning en de familie De Valk. Mevrouw Tine De Valk ging alleen naar het kamp als er een optreden was. Ze deed ook de was van een van de kampbewoners voor een zekere Bernhart een man uit Drenthe.

Het woonhuis van de familie Orsel, begin jaren zestig. Uit privé archief familie Orsel.

Apennootjes

De overlevering verteld dat er voor de bewoners van de barakken in de begin jaren feesten werden georganiseerd. Er werd toestemming gegeven om een verplaatsbare kantine te plaatsen. Deze staat er nog, helemaal intact. De ‘Commissie Wieringermeer voor Culturele verzorging van arbeiders in arbeiderskampen’ organiseerden diverse avonden. Ze verstrekten ook dag- en weekbladen. Zo kwam in alle vier de kampen, Middenmeer, Slootdorp, Oude Zeug en Wieringerwerf, een draaimolencabaret, Dr. Sajet hield een lezing overVolksgezondheid een film Thunderrock en Götte de Vries sprak op 12 november over psychologie. Op 13 november was er een muziek pedagogische avond door de heren Drs. Keele en Jurres. Maar ook ontspanning met films en cabaret. Bekende namen die langs kwamen zijn Simon Carmiggelt, David de Jong, Max Croiset en op 5 en 6 november Dr. F. Meertens over misdaad en straf. Er was voor iedereen keuze genoeg. Voor de arbeiders was er ook een sport- en spel beoeffening op de maandagavonden. De commissie probeerde zoveel mogelijk de arbeidersontspanning en ontwikkeling te brengen. Bij deze activiteiten waren ook de bewoners van Slootdorp welkom. In 1963 werd Orsel overgeplaatst naar de Marinebasis Waalhaven in Rotterdam waar hij ook weer beheerder werd van een kamp. Het kamp van Slootdorp is in verschillende handen geweest.

Er hebben seizoenarbeiders gewoond om te helpen met de oogst ze kwamen uit Friesland, Groningen en andere provincies. Weer later hebben er Hongaarse vluchtelingen hun intrek gehad. De jaren zestig en zeventig werden er diverse activiteiten gehouden. De uitbater van Hotel Smit was hier ook actief met feesten voor bewoners uit Slootdorp. Er was eind jaren zestig begin zeventig een opslagplaats van Pistachenootjes, hele balen met jutte zakken waren er opgeslagen. ‘Apennootjes’ werden ze wel genoemd omdat de pistachenoot niet bekend was in die tijd. De jeugd uit Slootdorp wilde dit weleens uit proberen en wisten binnen te komen en prikten een gat in de zak en snoepten ze heel veel nootjes tot ze er misselijk van werden. In de jaren zeventig werd het kamp in gebruik genomen door de broers Kox en zwager J. Burger. Zij hadden een bollen bedrijf en verwerkten hier de bollen. Menig bol is hier gepeld, en de mooiste spullen zijn er gekocht van het verdiende geld. Zelfs een bruidshoed!

Een activiteitenlijst van arbeiderskamp Slootdorp laat zien dat bewoners lezingen en filmvertoningen konden bijwonen. Collectie Historisch Genootschap Wieringermeer.

Rijke Historie

De barakken zijn nog allemaal in originele staat met alleen een kleurverandering. Op het terrein staan nu nog twee grote kassen die door de heer Kox geplaatst zijn. In een van de barakken is een gedeelte omgebouwd tot garage. De heer Kox melde begin 2014 dat na zijn overlijden de boel gesloopt zou worden, dat is eigenlijk doodzonde. Het is een monumentaal kamp met een rijke historie. Waar ooit het begin was van de werkende mens in de polder staat een ’hernieuwd’ kamp Waar de barakken nu precies vandaan komen zal nog verder onderzocht worden. Nu de heer Kox is overleden mogen we alleen maar hopen dat er iets nuttigs mee gedaan wordt, behalve slopen.

De barak op de voorgrond staat tegenwoordig nog steeds overeind. Collectie Historisch Genootschap Wieringermeer.

Auteur: Ina Hoogenbosch-Glas, met aanpassingen van de redactie Oneindig Noord-Holland

Dit artikel is samengesteld uit de artikelen ‘Arbeiders logeerkamp in Slootdorp’ en ‘Arbeiders logeerkamp in Slootdorp deel II’, die eerder verschenen zijn op de website van het Historisch Genootschap Wieringermeer.