Wonen in de Vijfhuizer Molen

Wie langs de Ringvaart bij Vijfhuizen rijdt of een wandeling langs het smalle paadje langs de Ringvaart maakt, kan hem niet missen: de karakteristieke Vijfhuizer Molen. Met zijn imposante wieken en markante silhouet vormt hij al meer dan anderhalve eeuw een bijzonder herkenningspunt in het landschap. Maar achter dit historische bouwwerk schuilt ook een bijzonder verhaal: de Vijfhuizer Molen was niet alleen een bouwwerk om de polder te bemalen, maar ook jarenlang een woonplek voor verschillende families.

← Vorig verhaal

5 min

De eerste bewoners van de poldermolen

De Vijfhuizer Molen werd gebouwd in 1874 als poldermolen. Hij verving twee kleinere molens en kreeg de belangrijke taak om het water uit de Vijfhuizer- en Poelpolder af te voeren. Met behulp van windkracht hield de molen het omliggende land droog en speelde hij daarmee een essentiële rol in het dagelijks leven van de streek.

Maar een molen draaiende houden, betekende ook dat er altijd iemand dichtbij moest zijn. De molenaar van de Vijfhuizer molen woonde daarom in of bij de molen en hield toezicht op zijn werkplek. Wonen in de molen was vooral een praktische noodzaak.

De Vijfhuizer Molen. Foto: Elsa Ploeger, 2021.

In april 1924 werd een vergunning verleend voor het bouwen van een woonruimte in de molen. Op 10 mei 1924 werd Wilhelmus Hendrikus Bulters (1895-1970) aangesteld als molenaar en bode. Deze Wilhelmus Bulters was in 1924 getrouwd met en had toen als beroep molenmaker. Op 1 maart 1932 kreeg hij oneervol ontslag. Bulters had naast zijn betrekking als molenaar extra werk nodig om zijn gezin te onderhouden. Daarom werkte hij als turfsteker in het gebied tegenover de molen in de Haarlemmermeer, aan de andere kant van de Ringvaart. Zijn vrouw Catharina bediende dan de molen, maar had moeite met het zware werk van het kruien en het bevestigen van de zeilen. De eigenaren van de polder, de zogenaamde ‘ingelanden’ hebben zich op een gegeven moment over de waterstanden beklaagd en dit leidde tot het ontslag.

Eerste steen van de Vijfhuizer Molen. Foto: Elsa Ploeger, 2026.

De familie Hendriks

Een maand later werd Franciscus Godefridus Hendriks (1908-?) aangesteld als nieuwe molenaar. Hij trouwde in datzelfde jaar met Maria Gorter (1909-1957) en zou hier uiteindelijk met zijn vrouw en maar liefst elf kinderen wonen. In de molen hangt een foto van het gezin Hendriks, gemaakt in 1952. Het is bijna niet voor te stellen hoe het dagelijks leven eruit moet hebben gezien in zo’n kleine woonruimte, die tegelijkertijd ook een werkplek was.

In 1944 was er sprake van dat de klapbrug bij Vijfhuizen zou verdwijnen. Dit zou grote gevolgen hebben voor het molenaarsgezin. Maria zou dan vier keer per dag met een roeiboot de ringvaart moeten oversteken om hun schoolgaande kinderen over te zetten. Zij gingen naar de katholieke school in het dorp Vijfhuizen, aan de andere kant van de Ringvaart. Voor meneer Hendriks was het bedienen van de molen een nevenfunctie. Hij werkte in de veenderij aan de Spieringweg als turfbaggeraar en zou ook dagelijks overgezet moeten worden. Datzelfde gold voor leveranciers en bezoekers. Gelukkig voor de familie Hendriks bleef de brug toch behouden.

Foto van de Familie Hendriks voor de Vijfhuizer Molen in 1952. Deze foto hangt in de molen.

De familie Hendriks handelde ook in brandstoffen (waarvan turf de eerste brandstof was) en kolen. Voor de molen stond een vrachtwagentje om de kolen te transporteren. Als er ijs lag, werden de kolen ook per kruiwagen naar de overkant vervoerd, zoals op een foto uit de tijd is te zien, met op de achtergrond de eerste flats van Schalkwijk. Aan de overkant van de Ringvaart is vandaag de dag nog altijd benzinestation Hendriks te vinden.

Het bedienen van de molen ging Maria waarschijnlijk beter af dan de vrouw van molenaar Bulters, aangezien het gezin tot 1952 (het jaar van het familieportret) in de molen bleef wonen. Hoe mevrouw Hendriks dit met 12 kinderen (1 overleed op 1-jarige leeftijd) voor elkaar kreeg is moeilijk voor te stellen. Wellicht konden de oudere kinderen op den duur meehelpen.

Hendriks kreeg in tegenstelling tot de eerste molenaar eervol ontslag. Het is niet bekend waar zij naartoe verhuisden.

De Vijfhuizer Molen. Beeld via Wikimedia Commons, vervaardiger: Quistnix at nl.wikipedia, CC BY-SA 2.5 .

De laatste bewoners

Op 1 november 1952 kreeg Hermanus Bartholomeus Kersten (1918-?) een tijdelijke aanstelling als waterschapsambtenaar, zijn functie staat beschreven als molenaar/motordrijver/bode. Op 1 november 1953 kreeg hij een vaste aanstelling in de Vijfhuizer Molen voor een jaarsalaris van 356,17 gulden. Molenaar Kersten woonde met zijn vrouw in de molen. Zijn vrouw vertelt in het Haarlems Dagblad in 1965 dat ze al 12 jaar met veel plezier in de molen wonen: ‘Vanuit elk raam een schilderij.’ In hetzelfde interview vertelde zij dat haar man molenaar/motordrijver van het elektrische gemaal was en dat zij voor de tuin, de geit en het bokje zorgde. Op 1 augustus 1968 kreeg molenaar Kersten, vanwege de opheffing van de polder, eervol ontslag maar mocht met zijn vrouw in de molen blijven wonen, waarschijnlijk tot 1973.

In de jaren zestig en zeventig is een groot deel van deze polder en de aangrenzende Poelpolder vanwege stadsuitbreiding van Haarlem bebouwd en is het resterende gebied ontpolderd, waarna de molen in eigendom is overgegaan naar de gemeente Haarlem.

De schuur met het windwijzer. Foto: Elsa Ploeger, 2026.

De afgelopen decennia hebben er verschillende restauraties plaatsgevonden. Naast de molen is een schuur gebouwd met een windwijzer met een verwijzing naar de plaatsnaam Vijfhuizen.

De molen is draaivaardig, maar niet meer bewoond. De molen wordt onder andere door vrijwillig molenaar Peter van Liempt draaiende gehouden. Het interieur is weer in de staat van de jaren ’50 gebracht. Bezoekers kunnen op speciale dagen, zoals Open Monumentendag, de molen bezoeken en proberen om zich een voorstelling te maken van hoe het was om in de molen te wonen, te leven en te werken.