De Eerste Wereldoorlog

Tijdens de Eerste Wereldoorlog wist Nederland zijn neutraliteit te behouden. Zo zijn honderdduizenden slachtoffers en een mogelijke annexatie van Nederland voorkomen. Wel is Nederland als enige niet-oorlogvoerende land gedurende de hele oorlog gemobiliseerd gebleven. Deze zware, en ook dure taak werd niet zomaar volgehouden: hoewel Nederland in het Europa van de Eerste Wereldoorlog gold als een baken van rust, was deze neutraliteit lang niet zo vanzelfsprekend.

Jan Sluijters

De eeuwige post aan de grenzen, prent van Jan Sluijters in ‘de nieuwe Amsterdammer’, 1915, 14 augustus.

Neutraliteit

Waar soldaten in andere landen vrolijk naar het front trokken om te vechten voor volk en vaderland, heerste deze sfeer in Nederland aanzienlijk minder. De Boerenoorlog, die tussen 1899 en 1902 was uitgevochten in Zuid-Afrika, had voor een sterk oplaaien van het Nederlands nationalisme gezorgd. Nederland besefte dat het maar een klein land was en voelde weinig voor het vechten voor roem en heldendom, zoals dat in de andere Europese landen wel het geval was.

Mobilisatie

Toch moest Nederland in actie komen. Het land was erg bang dat Duitsland als winnaar uit de oorlog zou komen. Als dat zou gebeuren, dacht men, zou het op den duur wel eens moeilijk kunnen worden om de Nederlandse onafhankelijkheid te bewaren. Vandaar dat het leger opgeroepen werd. Zo’n 200.000 soldaten werden in rap tempo gemobiliseerd en Nederland bereidde zich voor op een verdedigingsoorlog. Zelf zouden ze niet aanvallen, maar als Nederland bedreigd werd stonden de jongens klaar om terug te vechten. In de praktijk kwam dit er echter op neer dat men in de forten niets anders deed dan afwachten.

Kaart van de stelling van Amsterdam

Stelling van Amsterdam

Tijdens de mobilisatie waren de soldaten ingekwartierd in de forten van de Stelling van Amsterdam. Dit was een verdedigingslinie die tussen 1880 en 1920 werd gebouwd om Amsterdam te verdedigen tegen een vijandelijke inval. Het was een systeem gebaseerd op de oude verdedigingsmethode die gebruikmaakte van onze grote vriend en vijand het water. Het resultaat was een 135 km lange linie van 42 forten die de omgeving van Amsterdam onder water zette en de stad op deze manier beschermde.

De Nederlandse regering heeft hard voor de neutraliteit gepleit. Toch werd de echte beslissing hierover in Londen en Berlijn genomen en heeft Nederland het geluk gehad een klein land te zijn dat destijds niemand in de weg liep.

 

Verhalen

Nederland in de Eerste Wereldoorlog

Terwijl de bloem van de Belgische, Franse, Engelse en Duitse natie de dood vond in de loopgraven, wist Nederland zijn neutraliteit te behouden. Zo zijn honderdduizenden slachtoffers en een mogelijke annexatie van Nederland voorkomen. Wel is Nederland als enige niet-oorlogvoerende land gedurende de hele oorlog gemobiliseerd gebleven.

>

De Hoge Berg en het Doolhof op Texel

Het Doolhof is een klein bosje op de zuidoostelijke helling van de Hoge Berg op Texel ten westen van Oudeschild. De Hoge Berg is 15 meter hoog en een restant van een stuwwal uit de ijstijd.

>

Russisch monument in Bergen

Het Russisch monument in Bergen werd in 1901 opgericht op de plek van een massagraf van 500 Russische soldaten die waren gesneuveld bij de eerste Slag bij Bergen op 19 september 1799. De Frans-Bataafse troepen boekten bij die slag een overwinning. De Russische soldaten maakten deel uit van het Brits-Russische invasieleger.

>

Soldaten in de Beemster

Vier dagen na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog, op 1 augustus 1914, kondigde de Nederlandse regering de mobilisatie af. Binnen een paar dagen werden 200.000 man onder de wapenen gebracht. De Stelling van Amsterdam kreeg een bezetting van zo'n 10.000 man. De soldaten die de forten gingen bemannen, werden voor een groot deel ingekwartierd bij particulieren.

>

Fort Coehoorn: gedroomd fort luidt einde van de Stelling van Amsterdam in

Ondanks modernisering van de vesting van Muiden en Weesp aan het eind van de negentiende eeuw, bleef de Nederlandse legertop twijfels houden over de defensieve kracht van deze oude vestingstadjes. Om het Zuidoostfront van de Stelling van Amsterdam te versterken werd in 1912 besloten tot de bouw van een modern fort langs de Zuiderzeedijk bij Muiderberg. Fort Coehoorn,  zou het eerste fort uit gewapend beton zijn geweest, als het zou zijn afgebouwd. Echter, in 1914 brak de Eerste Wereldoorlog uit en werd de bouw van forten gestopt. De aardwerken, fundering en opzichterswoning waren toen al gereed. Na de oorlog werd Fort Coehoorn niet meer voltooid. De verwoestende werking van de Eerste Wereldoorlog had aangetoond dat een kringstelling bestaande uit forten inmiddels een achterhaald militair concept was gebleken. Wel werd in de jaren daarna veelvuldig gebruik gemaakt van gewapend beton bij kleine verdedigingswerken binnen de Stelling van Amsterdam.

>

Damsluizen in de Liniewal Aagtendijk – Zuidwijkermeer

Damsluizen hebben in tegenstelling tot schutsluizen (voor scheepvaart) en inlaatduikers een zuiver militaire functie. Damsluizen dienen tegen te gaan dat water uit een inundatiegebied stroomt of om juist te voorkomen dat bepaalde stukken land tijdens inundatie onder water komen te staan.

>

Een onbekende Soldaat van Oranje

Een van de meest aansprekende verhalen die schuilgaan achter de tentoongestelde vliegtuigonderdelen in het Assendelftse luchtoorlogmuseum is dat van de verongelukte Spitfire van Ab Homburg. Deze Engelandvaarder en ‘Soldaat van Oranje’ wist tot twee keer toe uit bezet Nederland naar Engeland te ontsnappen. De eerste keer als burger in een roeibootje van de Hoogovens, de tweede maal als spion voor de Britten. Na aankomst in Engeland sloot Homburg zich aan bij de Nederlandse brigade binnen de Britse strijdkrachten. Hij werd als spion boven Noord-Brabant ‘gedropt’, maar verraden door bezoek aan een bevriende tandarts. Hij wist op miraculeuze wijze een dag voor zijn executie uit het Oranjehotel, de beruchte gevangenis in Scheveningen, te ontsnappen. Wederom wist hij via IJmuiden de overtocht over het Kanaal te maken. Terug in Engeland werd hij opgeleid als piloot voor het 322 ‘Dutch Squadron’ van de RAF.

>