zeventiende eeuw

Hals-Rembrandt

Van 6 november 2026 tot en met 28 februari 2027 presenteert het Frans Hals Museum in Haarlem Hals-Rembrandt, een intieme tentoonstelling met werken van de twee 17de-eeuwse kunstenaars Frans Hals en Rembrandt van Rijn. Beiden worden geroemd om hun levensechte portretten en karakterkoppen in losse schilderstijl. Het is de eerste keer dat een tentoonstelling geheel aan de combinatie van schilderijen van deze twee grootmeesters is gewijd. De negentien schilderijen worden getoond in een setting die uitnodigt om met aandacht te kijken en daardoor meer te zien.

Architect Jacob van Campen ontwierp in Amsterdam én Haarlem

Het Paleis op de Dam in Amsterdam en de Nieuwe Kerk in Haarlem zou je niet zo snel aan elkaar linken, maar ze zijn wel door dezelfde man gebouwd: Jacob van Campen (1596-1657). Ook het Mauritshuis in Den Haag is van zijn hand. Jan Niessen uit Amersfoort schreef een toegankelijk boek over de man die als schilder begon, maar als architect naam zou maken.

De illustere bewoners van Huis Bartolotti

Huis Bartolotti in Amsterdam is één van de pronkstukken van Hendrick de Keyser Monumenten. Dit opvallende dubbele woonhuis, uit het begin van de zeventiende eeuw, werd gebouwd door de rijke koopman Willem Bartolotti van den Heuvel (1560-1634). Het grachtenpand valt meteen op door zijn ligging in de ‘kleine bocht’ van de Herengracht. Door de eeuwen heen breidden voorname bewoners, waaronder walvisreder Jan van Tarelink (1723–1791), het huis verder uit. De weelderige kamers, zoals de rijk versierde zaal met mahoniehouten houtsnijwerk en plafondschilderingen, zijn nog altijd te bewonderen.

Single in de 17e eeuw: het memorieboek van Maria van Nesse

Maria van Nesse (1588-1650) was een zelfstandige, ongehuwde vrouw in zeventiende-eeuws Alkmaar. Haar naam was bijna vergeten door de tand des tijds, totdat in 2019 haar unieke memorieboek werd teruggevonden in het Belgisch Rijksarchief. Dankzij haar nauwgezette aantekeningen behoort Maria nu tot een van de best gedocumenteerde personen van de zeventiende eeuw. In het kasboek beschreef ze niet alleen haar uitgaven, maar ook recepten, huishoudtips en andere aspecten van het dagelijks leven.

Tatoeages met een ruig verleden

Tegenwoordig kijken we niet op of om als iemand een getatoeëerd plaatje op zijn arm heeft staan. De objectkeuze van de tattoo verraad echter wel iemands persoonlijke smaak en afkomst. Vroeger kon je nog veel meer aflezen aan iemands ´inkt´. Zo lieten zeelieden tatoeages zetten met een (bij)gelovige betekenis. Ankers, kompassen, vuurtorens en zwaluwen waren symbolen van geluk, de juiste koers en een veilige terugkeer naar het vasteland. Daarnaast kon een visser door zijn zeemanstatoeages worden geïdentificeerd, mocht hij tijdens de reis verdrinken en ergens aanspoelen…

De Hollandse kraamkamer

De kraamtijd is een bijzondere periode voor een moeder en haar pasgeboren baby. Vroeger werd de komst van een nieuw gezinslid anders gevierd dan nu. Geen grote ooievaar in de tuin, maar een linnen lapje om de deurklopper. En voor het kraambezoek was er een glas kandeel (alcoholische drank) in plaats van een beschuit met muisjes. Tijd om een aantal bijzondere kraamgebruiken uit het verleden toe te lichten.

Een kanarie uit de Gierstraat

Aan de Gierstraat 35 in Haarlem hebben archeologen een laatmiddeleeuwse kelder en beerput gevonden. De resten van zeventiende-eeuwse tegeltableaus en luxe serviesgoed laten zien dat de vroegere bewoners welvarend waren. Maar wat doet die keramieken kanarie daartussen?

Start restauratie tuin Buitenplaats Trompenburgh

Maandag 6 oktober is het zover: de restauratie van de tuin van Buitenplaats Trompenburgh gaat van start. Daarmee geeft eigenaar Monumentenbezit dit unieke ensemble van huis, water en tuin zijn oorspronkelijke samenhang terug.

2 min

Geknipt! Papierknipkunst uit Holland

Als je het over papier knippen hebt, denken velen van ons terug aan de kleutertijd. Waar een gevouwen papiertje met wat knipjes een sneeuwvlok kon worden. Maar wat veel mensen niet weten is dat je vroeger je brood kon verdienen met papierknipwerk. In de 17de en 18de eeuw was dit zelfs een vooraanstaande bezigheid in hoge kringen. De papieren kunstwerkjes waren verzamelobjecten en de onderwerpen liepen uiteen van familiewapens, Bijbelse voorstellingen, gezegdes tot echtelijke ruzies. Door het fragiele materiaal zijn van de duizenden kunstwerken slechts enkelen overgebleven. Tijd om een aantal Hollandse knippers en hun fijne werk uit de vergetelheid te halen.

In Huis Bonck keer je terug naar de 17e eeuw

Huis Bonck in Hoorn bestaat al vier eeuwen, maar dat je nog steeds de zeventiende-eeuwse indeling kunt ervaren, is pas ècht bijzonder. Van dat soort huizen zijn er niet meer zo veel in Nederland.

Unieke Hondiuskaart uit 1602

Op 25 juni 2025 werd de unieke Hondiuskaart uit 1602 door de Stichting Nederlandse Kaap Hoorn-vaarders overgedragen aan de Vrienden van het Westfries Museum. Het Hoornse museum geeft de zeldzame kaart een hoofdrol in de vernieuwde presentatie, na heropening medio 2027. Zo wordt ook na de opheffing van de Stichting Nederlandse Kaap Hoorn-vaarders hun missie voortgezet: het verhaal van de ontdekking van Kaap Hoorn levend houden.

2 min

Westfries Museum verkrijgt bijbel met zilveren boekband uit 1623

Het Westfries Museum in Hoorn heeft een bijzonder 17e-eeuws topstuk aan de collectie kunnen toevoegen. Een rijk gedecoreerde zilveren boekband met een zeldzame editie van het Nieuwe Testament, in 1623 gedrukt in Hoorn. Boekband en bijbel zijn nog in originele staat, de bijbel bevat zelfs de namen van drie van de 17e-eeuwse eigenaren handgeschreven op het schutblad. Deze zeer welkome aanvulling op de collectie wordt na de renovatie van het museum hét topstuk van het thema ‘Geloof’. Maar voor de sluiting van het museum is de aanwinst nog twee weken voor iedereen te bewonderen t/m 1 juni 2025.

3 min

Het verhaal van Amsterdam in geuren en kleuren verteld

De populaire tv-serie ‘Het verhaal van Nederland’ wijdt vier afleveringen aan Amsterdam. En nu is er ook nog een boek, dat een rijk beeld geeft van de hoofdstad die in 2025 het 750-jarig bestaan viert.

De molenbeker en andere drankspelletjes

Onze voorouders wisten wel hoe ze een feestje moesten bouwen. Naast de keuze uit verschillende wijnen hadden ze ook creatieve manieren om deze te nuttigen. Speciale drinkglazen en andere ´stortebekers´ werden in de 17de eeuw gebruikt om drankspelletjes mee te spelen. Deze zorgden voor veel vermaak en natuurlijk grote dronkenschap. Van het lange pasglas tot aan de zilveren molenbeker: de een nog gekker dan de ander. Drink je mee?

Historisch kaasplankje

Schilderijen uit de zeventiende eeuw staan er vol mee: kaas. De prachtige maaltijdstillevens van Nederlandse schilders tonen kazen die nauwelijks te onderscheiden zijn van de kazen die vandaag de dag geduldig rusten op de planken van de kaasboer. Vooral de Goudse en Edammerkazen zijn in uiterlijk vergelijkbaar met de hoog opgestapelde torens van kaas op de schilderijen.

Oliemolen De Zoeker

Oliemolen De Zoeker op De Zaanse Schans is de oudste molen van vereniging De Zaansche Molen, die dit jaar honderd jaar bestaat. In de maand januari worden er extra rondleidingen gegeven.

Allard Pierson verwerft unieke collectie eeuwenoude liederen

Het Allard Pierson Museum heeft onlangs een tamelijk unieke collectie liedbladen, liedboekjes en prenten met afbeeldingen van straatzangers verworven. De collectie omvat 359 stukken uit de zeventiende, achttiende en negentiende eeuw.

Beethoven en presidenten schreven op Zaans papier

De Zaanstreek is niet alleen vermaard om zijn cacao, er stonden ook papiermolens die papier van onovertroffen kwaliteit maakten. De Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring is er op gedrukt en Beethoven schreef er zijn composities op. Een pas verschenen boek zet de Zaanse papiergeschiedenis op … papier.

Gemalen luis met pis? Kleurige kleding uit de tuinen van het Muiderslot

Drama! Op dit schilderij uit de collectie van het Muiderslot is de slotscène van Lucelle te zien – een toneelstuk geschreven door Gerbrand Adriaenszoon Bredero. Net zoals Romeo en Julia zijn de hoofdrolspelers Lucelle en Ascagnes ‘star-crossed lovers’. Naast de afgebeelde scène, valt de kleur van de kleding op. De rode broek, het goud-gele jak, de roze cape…

Het verdwenen prijsboek

Fokke van der Meer (1936) is geboren en getogen in Amsterdam en woont sinds 1963 in Noorwegen. Toen hij in 1998 met vervroegd pensioen ging wist hij precies wat hij zou gaan doen: onderzoek naar de geschiedenis van zowel Noorwegen als Amsterdam. Van prijsboeken had hij nog nooit gehoord totdat er in 2006 één opdook in Trondheim. Deze bijzondere boeken waren de beloning voor de beste leerlingen aan de Latijnse scholen in Nederland. Meneer van der Meer vertelt ons er meer over in dit verhaal.