Watersnood 1916

Het was een angstige en woeste nacht, van dertien op veertien januari 1916. Een zware storm loeide over Noord-Holland en zorgde voor dijkdoorbraken in de provincie. Een grote watersnood was het gevolg.

Door de overstromingen kwam een gebied van 14.000 hectare grond onder water te staan: Waterland, Volendam, Purmerend, Amsterdam-Noord, de Zaanstreek en de Anna Paulownapolder verdwenen in de golven. Huizen spoelden weg, veestapels verdwenen en er waren negentien slachtoffers te betreuren. Pas in maart 1916 waren de gaten in de dijken gedicht, en daarna moest het land worden drooggelegd. De gevolgen van de ramp zie je tot op de dag van vandaag, zoals de Afsluitdijk en het veranderde aanzicht van bepaalde plaatsen, bijvoorbeeld in Andijk.

 

Beeld: Stichting Dijk van een Kust

 

De watersnood bewaren voor de toekomst

Om de gebeurtenissen uit 1916 te herdenken, hebben in 2016 tal van activiteiten plaatsgevonden. Hierbij was een belangrijke rol weggelegd voor het project WaterKustLand van Stichting Een Dijk van een Kust. Met het project werd geëerd en gevierd dat we al honderd jaar droge voeten hebben. De geschiedkundige kennis over de ramp werd vergroot, bewustzijn op het gebied van waterbeheersing werd bevorderd, de regio Laag Holland werd gepromoot en er werd aandacht geschonken aan innovatieve ontwikkelingen op het gebied van waterbeheersing en ecologie. Oneindig Noord-Holland bewaart de verhalen, boeken, bronnen en foto’s over de watersnoodramp en het herdenkingsjaar voor de toekomst.

 

 

Verhalen

De nieuwe oude kleuren van de Zuiderkerk

De Zuiderkerkstoren van Amsterdam is in de winter van 2016-2017 warm ingepakt geweest. Door restauratiewerkzaamheden heeft de toren maandenlang in de steigers gestaan, maar als alles volgens plan verloopt zullen de eerste in de week van 24 april weer worden afgebroken. Het nieuwe kleurbeeld wordt vanaf dan geleidelijk aan de stad gepresenteerd. Het kleurbeeld zoals Hendrick de Keyser (1565-1621) dat vierhonderd jaar geleden heeft bedoeld.

>

Zo verging het Schiphol tijdens de oorlog

Schiphol heeft flink te lijden onder de Tweede Wereldoorlog. Waar de luchthaven eind jaren dertig nog een van de modernste en drukste van Europa was, is er in 1945 helemaal niets meer van over.

>

Droge voeten in Hotel Spaander

Verschillende leden van koninklijke families, beroemde kunstschilders, en de echtgenote van de Amerikaanse president. Zomaar een aantal gasten van het Volendamse Hotel Spaander van vóór 1916.

>

West-Friesland op het nippertje aan overstromingsramp ontsnapt

Tijdens de watersnood van 1916 verdwenen grote delen van Noord-Holland onder de golven, maar er waren ook ernstig bedreigde gebieden waar de inwoners droge voeten hielden. Het kostte een uiterste inspanning, maar West-Friesland ontkwam aan de overstromingsramp.

>

Op de vlucht voor het water

Veel mensen kunnen de slaap niet vatten in de nacht van 13 op 14 januari 1916. Een grote noordwesterstorm raast over het land. De wind beukt met grof geweld tegen de huizen en het vee klinkt onrustig in de stallen. Als alles het maar houdt!

>

In de armen van Amsterdam

In 1921 worden zeven Waterlandse dorpen onderdeel van de gemeente Amsterdam: Holysloot, Ransdorp, Schellingwoude, Durgerdam, Nieuwendam, Zunderdorp, en Buiksloot. Tot dan toe behoren ze tot de drie zelfstandige gemeenten Buiksloot, Nieuwendam en Ransdorp. De annexatie komt niet zozeer voort uit de expansiedrift van Amsterdam, maar uit de wens van de plattelandsgemeenschappen zelf zich aan te sluiten bij de hoofdstedelijke gemeente. Maar waarom?

>

Kerken door Zuiderzeewater verwoest

Toen de dijken van de Zuiderzee in januari 1916 na dagenlang stormweer op verschillende plaatsen doorbraken, overstroomde het water snel het laaggelegen Waterland, het oostelijke gedeelte van de Zaanstreek en de Anna Paulownapolder. De inwoners moesten in allerijl het vege lijf zien te redden. Ze vonden vaak een toevlucht in de wat hoger gelegen oude kerkgebouwen in steden en dorpen. Ook het vee van de boeren kon daar soms terecht. Bedehuizen uit later tijd waren niet op een verhoogde plek gebouwd en werden door de golven overspoeld en beschadigd, waardoor sommige bij een tweede storm in februari instortten.

>

‘Ik wil water zien, ook al staat het op mijn achtererf’

In het fraai uitgegeven boek 'De Waterwolf in Waterland' wordt een vrij gedetailleerd beeld gegeven van de watersnood die in januari en februari 1916 heel Waterland, de oostkant van de Zaanstreek en bijna de hele Anna Paulownapolder onder water zet. Waterschapshistoricus Diederik Aten beschrijft het hele proces van dijkdoorbraak tot dijkherstel, terwijl Frouke Wieringa de herinneringsboekjes die aan de watersnood van 1916 zijn gewijd onder de loep neemt.

>

Strijd om droge voeten begon na de watersnood pas goed

Na de watersnood van 1916 ging de bezem door het versnipperde landschap van de dijkwaterschappen. Daarvoor in de plaats kwam één groot en professioneel waterschap dat samen met Provinciale Waterstaat de strijd met het oprukkende water aan ging.

>