Strijd in Noord-Holland

Oorlog en geweld zijn een onlosmakelijk onderdeel van de geschiedenis. Ook in de doorgaans zo vreedzame ‘Lage Landen bij de Zee’. Vooral de Tweede Wereldoorlog heeft diepe en nog altijd voelbare wonden achtergelaten in de Noord-Hollandse samenleving.

Vervolging joden

Half september 2010 zijn er in de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam nieuwe on line podia gepresenteerd die toegang geven tot het joodse verleden. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de Hollandsche Schouwburg de plek waar joden zich moesten verzamelen voor deportatie. Nu is het een monument voor hun nagedachtenis. Het eerste podium is het Community Joods Monument, een social network rond de Sjoa. Het tweede betreft het Shoah Visual History Archive, een videoarchief van 2000 joodse levensverhalen. Het derde podium, de ikPod, is een ipod die de familienamen op de namenwand in de Hollandsche Schouwburg koppelt aan persoonlijke verhalen, foto’s en documenten op www.joodsmonument.nl. Daarop staan alle joden in Nederland die tijdens de Tweede Wereldoorlog slachtoffer werden van de Holocaust. Het overgrote deel van hen kwam uit Amsterdam. In totaal zou de Tweede Wereldoorlog aan meer dan honderdduizend Nederlandse joden het leven kostten.

 

De Hollandse Schouwburg

 

Sporen Tweede Wereldoorlog

Behalve de joodse slachtoffers vielen ook talloze verzetshelden, militairen, dwangarbeiders en gewone burgers te betreuren. De koude hongerwinter van 1944-1945 eiste bijvoorbeeld duizenden doden. Ook plaatsen en landschappen ondergingen de gevolgen van de Duitse bezetting. Bombardementen en beschietingen richtten onherstelbare schade aan. Door de aanleg van de Atlantikwall langs de Noord-Hollandse kust, veranderden plaatsen als IJmuiden en Zandvoort voorgoed van aangezicht.   Als gevolg van het gebrek aan brandstof werden aan het eind van de oorlog talloze bomen gekapt en opgestookt. Zo verdween in een paar dagen tijd het Zaanenbos in Haarlem. Ook verlaten huizen werden gesloopt in de zoektocht naar brandbare spullen. Door de hele provincie heen zijn nog altijd de sporen van de Tweede Wereldoorlog zichtbaar en herdenken monumenten de gebeurtenissen van die tijd.

Georgisch verzet

Op de erebegraafplaats Loladze bij de Hoge Berg op Texel liggen zo’n 500 Georgiërs begraven. De Duitsers hadden daar Georgische krijgsgevangenen ingezet als bezettingstroepen. In de nacht van 5 op 6 april kwamen deze in opstand. Met messen en bajonetten doodden ze honderden Duitsers in hun slaap. Wekenlang vochten de nazi’s tegen de Georgiërs, het laatst rond de vuurtoren bij De Cocksdorp.   Aan beide kanten en ook onder de Texelaars vielen vele doden. Uiteindelijk wisten de Duitsers de opstand neer te slaan. Veel Georgiërs doken onder bij de Texelse bevolking. Terwijl het Duitse opperbevel zich al op 5 mei had overgegeven, duurde de oorlog voor Texel nog tot 20 mei. Toen landden de Canadezen op het eiland en bevrijdden ze ‘Europa’s laatste slagveld’.   Lees meer op de website van het Luchtvaart en Oorlogsmuseum Texel.

 

 

Hannie Schaft

In het Haarlemse Kenaupark staat een monument voor ‘Het meisje met het rode haar’. Hannie Schaft (1920-1945) is een van de beroemdste verzetsstrijders uit de Tweede Wereldoorlog. Zij sloot zich in 1943 aan bij de Haarlemse afdeling van de linkse Raad van Verzet. Ze pleegde sabotageacties tegen treinen en militaire inrichtingen en aanslagen op ‘foute’ rechercheurs en verklikkers. Aan het eind van de oorlog werd ze opgepakt. In april 1945 werd ze gefusilleerd bij Overveen.

Strijd in Noord-Holland door de eeuwen heen

Ook in andere tijden heeft het Noorden van Holland zwaar te lijden gehad: van de oorlogszuchtige Hollandse graven in de middeleeuwen, de Tachtigjarige Oorlog in de zestiende en zeventiende eeuw, de Frans-Russische invasie in 1799 (de ‘vergeten oorlog’) tot en met de Tweede Wereldoorlog.   En daarnaast kraaide regelmatig het oproer. Want behalve de oorlogen, werden er nog tal van andere conflicten uitgevochten. Denk aan de felle stakingen in de klassenstrijd die vooral in de negentiende eeuw zou ontbranden. En de hardhandige bezettingen en ontruimingen in de krakerswereld in Amsterdam in de jaren zeventig en tachtig.

 

 

Verhalen

Het dodelijke slachtoffer van de Februaristaking

Op woensdag 26 februari 1941 weerklonk door de straten van de Zaanstreek de oproep tot staking. De bevolking pikte niet langer dat joodse landgenoten werden weggevoerd. Ook protesteerden ze tegen de steeds wredere maatregelen van de nazi´s tegen de burgerbevolking. De bezetter reageerde woedend. Vanuit overvalwagens werd er door Duitse militairen geschoten op de stakers. Een jonge slagersknecht moest het met zijn leven bekopen.

>

Picasso in Noord-Holland

In de zomer van 1905 verruilt de jonge Pablo Picasso zijn atelier in Parijs voor het Noord-Hollandse platteland, waar hij de voor hem exotische kaasmarkt, molens en boerenmeisjes in schetsboeken vastlegt. In de zomer van 2016 – 111 jaar later – worden de gevierde schilderijen 'La belle Hollandaise' uit Australië en 'Les trois Hollandaises' uit Parijs herenigd in de focustentoonstelling 'Picasso in Holland' in het Stedelijk Museum Alkmaar. De twee imposante gouaches worden vergezeld door zelden getoond documentair materiaal en twee schetsboeken die tevens als creatieve dagboeken fungeren. Ook de op het eerste gezicht onbeduidende stoel waarop hij naar verluidt vaak zat, wordt getoond; doodgewoon en bijzonder merkwaardig.

>

zandzakken voor de deur, watersnood 1916

Januari 1916 sloeg de waterwolf onverbiddelijk toe. In de vroege morgen van vrijdag de 14de braken de Zuiderzeedijken van de Katwouderpolder en van Waterland bij Monnickendam. Heel Waterland en de oostelijke Zaanstreek verdween onder de golven. In de Noordkop kwam de Anna Paulownapolder blank te staan. In totaal eiste deze overstroming in Noord-Holland 19 mensenlevens waarvan 16 op Marken. Een ramp.nDe watersnood van 1916 is nu exact 100 jaar geleden en wordt uitgebreid herdacht. Onder andere met de onthulling van een monument ter herdenking van de slachtoffers op het eiland Marken. De Eilandspolder en de Schermer bleven weliswaar en soms op het nippertje droog, maar ook hier liep het water en daarmee de spanning hoog op. Bovendien moest er hulp worden verleend en watervluchtelingen opgevangen.nDeze zomer besteedt museumgemaal Wilhelmina aandacht aan dit leed op lokaal polderniveau. Zandzakken voor de deur …nnGraag nodigen wij u uit de voor opening van de expositie ‘Zandzakken voor de

>

Vincent van Gogh en de Amsterdamse musea

Vincent van Gogh (1853-1890) bracht in totaal ongeveer 400 dagen door in Amsterdam. Het merendeel van die periode besteedde hij aan zijn studie: van mei 1877 tot juli 1878 woonde de toen 24-jarige Vincent in Amsterdam om zich voor te bereiden op het toelatingsexamen voor de opleiding theologie, hij wilde namelijk dominee worden. Maar Vincent van Gogh hield van kunst en naast zijn drukke studieschema vond hij genoeg tijd om de Amsterdamse musea te bezoeken. Ook al eerder, in de tijd dat hij bij kunsthandel Goupil werkte (1869-1876) en na 1880, toen hij zich volledig had toegelegd op het kunstenaarschap bezocht hij nog af en toe de beroemde collecties in de hoofdstad.

>

Beeld: Wilhelmina in brons

Dit bronzen beeld op een vierkante zuil in het Oranjepark is van de schilder en beeldhouwster Charlotte Dorothée barones van Pallandt (1898-1997). Het is een verkleinde bronzen versie van het stenen origineel in Rotterdam. De opdracht in 1966 luidde Wilhelmina Helena Paulina Maria van Oranje-Nassau uit te beelden als de koningin van het verzet: wilskrachtig en onverzettelijk. Van Pallandt wordt beschouwd als één van de belangrijkste Nederlandse beeldhouwsters van de twintigste eeuw.

>

Interview nieuwe directeur Stadsarchief Amsterdam

Bert de Vries (54) is nog maar één maand directeur van het Amsterdamse Stadsarchief, maar we vragen hem toch maar even of hij al gewend is aan het imposante gebouw, dat architect Karel de Bazel tussen 1919 en 1926 bouwde in opdracht van de Nederlandsche Handel Maatschappij.

>

Een (non-) museum: het Scheringa Museum voor Realisme

Het had zo mooi kunnen zijn: een museum vol schilderijen. In plaats daarvan verrijst een enorm, onaf gebouw, dat als een vreemde eend in het kleine dorpje Opmeer staat. In de braakliggende grond kun je het begin ontwaren van de slotgracht die om het Scheringa Museum voor Realisme had moeten komen.

>

Zo ging Haarlem gekleed, van korset tot minirok

Als de tentoonstelling in Museum Haarlem 'Zo ging Haarlem gekleed' iets duidelijk maakt, is het dat kleding ná 1900 niet alleen modieuzer is geworden, maar vooral praktischer. Een badpak van wol, je moet er toch niet aan denken.

>

Eeuwen in het donker, nu modern belicht

Ruim dertig jaar geleden heb ik mij als fotograaf in Nederland gevestigd. Als geboren Schot kwam ik uit een streek in Schotland waar de Vikingen ooit hadden gewoond.

>

Leona Philippo

Leona Philippo is een Canadese zangeres met Jamaicaanse roots die in 1985 naar Nederland emigreert en tegenwoordig woonachtig is in Haarlem. Ze begint als sessiemuzikant en is te horen op platen van onder anderen Henk Hofstede (Nits), Berget Lewis, Danny Vera en Beef. In 2012 wint zij de populaire talentenjacht The Voice Of Holland.

>