Buitenplaatsen

Noord-Holland was lange tijd rijk aan buitenplaatsen. De welvaart van de stedelijke elite gaf vanaf de zestiende eeuw een enorme impuls aan de aanleg van buitenhuizen, tuinen, parken en bossen.

De buitenplaatsen die de tand des tijds overleefden worden nu bijna allemaal beschermd door de monumentenstatus. Een aantal is bezit geworden van natuurorganisaties als Staatsbosbeheer of Natuurmonumenten, maar een groot deel van de buitenplaatsen is (weer) in privébezit gekomen.

Verhalen

Berkenrode

In een oorkonde uit 1284 komt al een gebouw voor op Berkenrode. De vroegste archeologische sporen van een gebouw mét slotgracht, dateren van eind vijftiende eeuw. De huidige buitenplaats laat vooral achttiende en negentiende-eeuwse structuren zien.

>

Bosbeek

De voormalige buitenplaats Bosbeek laat nog restanten zien van een negentiende-eeuwse landschapstuin en een neo-formele tuin van voor 1913. Hoewel het oude buitenhuis met zijn tuin en restanten van de landschapstuin nog aanwezig zijn, wordt het terrein gedomineerd door grootschalige nieuwbouw voor ouderenzorg.

>

De Beek

Op het terrein van De Beek is al in 1636 een blekerij gevestigd. Twee doopsgezinde zwagers (Lucas van Beeck en Lucas deClercq) breiden in dit jaar vervolgens het terrein uit. In deze tijd wordt op een deel van het terrein al een eenvoudige buitenplaats ingericht die de naam Clercq en Beeck krijgt. Die naam is waarschijnlijk tussen 1690 en 1705 verandert in De Beek. De Beek ontleent zijn charme met name aan het park van tuinarchitect Springer uit de late negentiende eeuw.

>

Duinlust

Duinlust heeft niet alleen een statige villa en een mooi laat-negentiende-eeuwse landschapspark. De verschillende woongebouwen van het personeel geven ook een idee van de hoeveelheid werknemers die een statige buitenplaats draaiende moest houden.

>

Elswout

Elswout laat de ontwikkeling zien van een zeventiende-eeuwse buitenplaats via een achttiende-eeuwse landschapstuin naar een negentiende-eeuwse villatuin van formaat. De beboste duinterreinen nodigen uit tot een spannende wandeling.

>

Elswoutshoek

De naam zegt het al: historisch gezien is Elswoutshoek het een uithoek van landgoed Elswout. Het is gelegen aan de overgang van de binnenduinrand naar een vlakke strook land tussen Overveen en de oude stadskern van Haarlem. Onder Elswoutshoek wordt vooral het huis en zijn directe omgeving verstaan. Het overgrote deel van het huidige landgoed met de hoger gelegen terreinen maakte tot het midden van de twintigste eeuw deel uit van Elswout.

>

Groenendaal

Wandelbos Groenendaal zal op de wandelaar overkomen als een natuurgebied met prachtige bossen. Maar ook hier hebben we te maken met een voormalig buitenplaatsterrein. Het huidige wandelbos Groenendaal heeft zijn naam te danken aan de vroegere buitenplaats Groenendaal. Het omvat echter sinds 1948 ook delen van Meer en Berg. Tot in de eerste decennia van de achttiende eeuw is het terrein min of meer kaal duinlandschap, dat vervolgens stukje bij beetje beplant is.

>

Huis te Manpad

Huis te Manpad is een charmante, nog vrijwel complete buitenplaats zonder storende nieuwbouw. Het voorplein met de monumentale bijgebouwen ademt nog de sfeer van de vroege achttiende eeuw. Al in de zestiende eeuw is in akten een huis bij het Mannepad te vinden. Het huidige huis met de oprijlaan vanaf de Herenweg heeft zijn oorsprong in een aanleg uit 1634-’40.

>

Huis te Vogelenzang

Bij het Teylingerbosch is nog illegaal hout gekapt in de Tweede Wereldoorlog en bovendien stond er een een V1-lanceringstation. Maar Huis te Vogelenzang en Teylingerbosch zijn van oorsprong middeleeuws en daarmee een van de oudste van de Noord-Hollandse buitenplaatsen.

>

Ipenrode

Ipenrode is één van de weinige landgoederen die is ontsnapt aan de bebouwing met appartementen of zorginstellingen. De buitenplaats tussen Herenweg en Leidse Vaart is een mooi voorbeeld van een van de kleinere buitens in Noord-Holland. 

>

Marquette

Marquette en de weilanden daaromheen vormen een rustpunt in de oprukkende bebouwing van Heemskerk. Het gesloten kasteel uit de middeleeuwen verandert in de loop der tijden stukje bij beetje in een aantrekkelijke buitenplaats.

>

Meer en Berg

Meer en Berg is cultuurhistorisch gezien het meest interessante gedeelte van het huidige wandelbos Groenendaal. In de achttiende eeuw weten de eigenaren van de buitenplaats de beste Nederlandse tuinontwerpers van hun tijd in te huren: Daniel Marot en Jan David Zocher sr.

>