Etersheim

Het middeleeuwse sluisje onthult nog meer geheimen Hoe de mythes van Etersheim werden doorgeprikt Archeologisch minimuseum De Waterwolf in Etersheim Schooltje wordt kinderboekenmuseum Vrije mensen en vrije liefde met Johanna Kuiper ‘Welkom in het land van Dik Trom’ Etersheimer Keukendijk: geheimen voor en achter de dijk Het Schooltje van Dik Trom: ontstaansplek van beroemde kinderheld C. Joh. Kieviet: geestelijk vader van Dik Trom De kerk van Etersheim Het snoepwinkeltje van Dik Trom Dik Trom en het landschap van Zeevang Dik Trom, water en de IJsselmeerdijk Het laagste punt van Noord-Holland De Etersheimer Braakmolen Dik Trom Oud en Nieuw

Het middeleeuwse sluisje onthult nog meer geheimen

Bij het verdronken dorp Ethersheim groef men in 2023 profielsleuven in de dijk: doorsnedes dwars door de dijk heen. Dit had een bijzondere vondst tot gevolg: een middeleeuwse sluis. “Hét bewijs dat we al eeuwenlang inventief bezig zijn met waterbeheer,” aldus Jan-Willem Oudhof, die het archeologisch onderzoek leidt namens de Alliantie Markermeerdijken. In 2023 was echter al bekend dat dit slechts een deel van de sluis was. De rest zou onder de weg achter de dijk kunnen liggen, als er tenminste nog wat van overgebleven was. Dus toen de weg afgelopen zomer verplaatst werd, werd het spannend: ligt het er of ligt het er niet?

4 min

Hoe de mythes van Etersheim werden doorgeprikt

Etersheim, een verdronken dorpje voor de kust van het huidige Etersheim in Waterland, kent verschillende mythes. Dat er een goudschat zou liggen, of dat er toch op zijn minst onder water nog kerkmuren overeind zouden staan. Maar die mythes zijn nu – helaas – doorgeprikt.

9 min

Archeologisch minimuseum De Waterwolf in Etersheim

In de Etersheimer Braakpolder staat een bijzonder museum. Hier wordt met archeologische vondsten en verrassende tentoonstellingen het verhaal verteld van het verdronken dorp Etersheim, de strijd tegen de zee en de vorming van het landschap. Op vrijdag 18 juni opent Minimuseum De Waterwolf voor het eerst haar deuren. De redactie van Oneindig Noord-Holland sprak voor de opening met Jetty Voermans, Secretaris van de Stichting Etersheimerbraak, projectleider en één van de initiatiefnemers.

5 min

Schooltje wordt kinderboekenmuseum

Het schooltje van Dik Trom is een eenklassig schoolgebouwtje uit de late 19e eeuw. Schrijver C. Joh. Kieviet gaf er les en schreef er zijn beroemde Dik Trom reeks. Dankzij de inspanningen van velen is het sinds 2013 een kinderboekenmuseum.

2 min

Vrije mensen en vrije liefde met Johanna Kuiper

Domineesdochter, theologe en schrijfster van een kinderbijbel en andere kinderboeken. Op het eerste gezicht is Johanna Kuiper (1896-1956) naar de standaarden van de eerste helft van de 21ste eeuw een prototype voor de vrouw. Johanna heeft echter ook een heel andere kant. Ze is socialiste, feministe, voorvechtster van de vrije liefde en een bewust ongetrouwde moeder van twee kinderen van verschillende mannen. Maar daarnaast is ze, zeker niet in de laatste plaats, ook een verzetsheldin.

3 min

‘Welkom in het land van Dik Trom’

Kinderboekenmuseum ‘Het Schooltje van Dik Trom’ ligt midden tussen de weilanden. Als je een bord passeert met : ‘Welkom in het land van Dik Trom’, weet je dat het niet ver meer is naar het oude schooltje, waar kinderboekenschrijver Johan Kieviet van 1883 tot 1902 les gaf. Alle dorpskinderen, van de eerste tot en met de zevende klas, kregen in dat ene lokaal les. In de naastgelegen onderwijzerswoning schreef Kieviet zijn eerste boek over Dik Trom, dat ondeugende jongetje met een hart van goud.

5 min

Etersheimer Keukendijk: geheimen voor en achter de dijk

Het huidige dorp Etersheim heeft vroeger een stuk oostelijker gelegen, aan de monding van de Ooster Ee. In oude documenten stond de kerk van Etersheim als buitendijks aangegeven. Na verscheidene overstromingen besloot de bevolking om in 1630 binnendijks een nieuw dorp met kerkje te bouwen. Het bestaan van het verzonken dorp Etersheim werd bevestigd toen amateurarcheologen in het water van het Markermeer een sarcofaag vonden, zo’n 100 meter van de dijk vandaan. In 2009 is de sarcofaag uit het water opgehaald, nabij de vroegere kerk van het dorp dat in de 17e eeuw definitief door de Zuiderzee werd verzwolgen.

3 min

Het Schooltje van Dik Trom: ontstaansplek van beroemde kinderheld

De eerste avonturen van het brutale dikke jongetje Dik Trom zijn op deze plek geschreven. Geestelijk vader van de held uit de beroemde kinderboekenreeks, C.Joh. Kieviet, was schoolhoofd in het boerendorp Etersheim. Het schooltje had weliswaar maar één klas, maar de kinderen boden hem genoeg inspiratie voor het bedenken van alle streken die Dik Trom uithaalde met de dorpsbewoners. In het voormalig schoolgebouwtje is het Kinderboekenmuseum gevestigd waarin – uiteraard – veel aandacht is voor de auteur en de ontstaansgeschiedenis van Dik Trom.

2 min

C. Joh. Kieviet: geestelijk vader van Dik Trom

Cornelis Johannes Kieviet (1858-1931) werd in 1883 hoofdonderwijzer van het nieuw gebouwde, één-klassige schooltje in het Noord-Hollandse dorpje Etersheim. Uit onvrede over de toenmalige vooral opvoedkundige leesboeken, bedacht hij Dik Trom.

2 min

De kerk van Etersheim

Etersheim, dat in de zestiende en zeventiende eeuw een grote bloei kende en bijvoorbeeld belangrijker was dan Oosthuizen, bestond waarschijnlijk al vanaf 800. Maar het middeleeuwse Etersheim is door diverse overstromingen in de golven van de Zuiderzee verdwenen, met kerk en al. De inwoners hadden het dorp toen al verlaten en waren binnendijks gaan wonen waar ze eveneens een nieuwe kerk bouwden, zo rond 1730. De stenen van dit oude kerkje gebruikte men aan het eind van de negentiende eeuw voor de fundamenten van de huidige kerk. Deze werd in 1901 voltooid en ingewijd als hervormde kerk.

2 min

Het snoepwinkeltje van Dik Trom

Hier zie je het snoepwinkeltje waar Dik Trom ooit suikerballen kocht. Op een dag maakte Dik een wandeling in de buurt en zag hij een meisje onder een boom staan. Dik zegt het meisje gedag, maar zij zegt helemaal niets. Dan probeert Dik het nog een keer:

3 min

Dik Trom en het landschap van Zeevang

Vroeger was Noord-Holland een moerassig land dat zich tot ver in het huidige Marker- en IJsselmeer uitstrekte. Toen de mens er ging wonen, gingen boeren het moerassige land droger maken door allemaal kleine slootjes te graven waardoor het water beter kon weglopen. Aan het landschap kun je dus nog steeds zien hoe men hier vroeger op het land woonde.

2 min

Dik Trom, water en de IJsselmeerdijk

Dik Trom hield van water. Als klein jongetje speelde hij het liefste buiten. Hij haalde de gekste capriolen uit, zoals met een wastobbe op het water varen terwijl hij nog niet kon zwemmen.

3 min

Het laagste punt van Noord-Holland

Het laagste punt van Noord-Holland ligt in de Etersheimerbraakpolder. Waar komt die moeilijke naam vandaan? Het kwam vroeger vaak voor dat tijdens een hevig storm de dijk doorbrak. Dan repareerde men de dijk door met een bocht om het gat heen een nieuwe dijk te maken. Op de plek waar de dijk brak, bleef vaak een klein meertje liggen. Dit werd een braak of wiel genoemd. In de middeleeuwen gebeurde dit hier ook, vlakbij het dorpje Etersheim.

2 min

De Etersheimer Braakmolen

De voorlopers van de huidige Etersheimer braakmolen werden tweemaal door de bliksem getroffen, in 1882 en 1886. Beide keren brandde de molen af waarbij in 1882 de vrouw van de molenaar om het leven kwam. In 1886 werd toen voor een bedrag van bijna zevenduizend gulden een nieuwe molen neergezet.

2 min

Dik Trom Oud en Nieuw

“Wel, wel, wat een driedubbeldikke jongen is dat! Zoo ’n dikzak heb ik nog nooit gezien! ’t Is zoo waar een natuurwonder! Welke bolle wangen en zie me die armen en beenen eens aan! Als die jongen zoo moet blijven doorgroeien, kan hij later niet meer door de deur.”

4 min