Exposities Westfries Museum in teken 400 jaar Batavia

Met een nieuw Virtual Reality-programma, dat 30 mei 2019 van start gaat, herdenkt het Westfries Museum in Hoorn dat het dit jaar 400 jaar geleden is dat Batavia werd gesticht.

Lees volgende nieuws

Het Westfries Museum staat bij de stichtingsdatum van Batavia stil omdat er een nauwe relatie is tussen Hoorn en dit voormalige handels- en bestuurscentrum van de VOC, dat later zou uitgroeien tot de hoofdstad van Nederlands Indië.

Batavia was het geesteskind van de in Hoorn geboren gouverneur generaal Jan Pietersz Coen, die voor de VOC in Azië een centraal punt wilde maken waar de handel in dit deel van de wereld samen  kon komen. Hij liet daarvoor zijn oog vallen op de Javaanse havenstad Jacatra.

Dat was zeer tegen de zin van de plaatselijke vorst van Mataram, die een verbond met de Engelse tegenstrever van de VOC sloot om dit te voorkomen. Dat leidde tot een gewapend conflict, dat in 1619 in het voordeel van J.P. Coen werd beslecht. Op 30 mei van dat jaar stichtte hij op de puinhopen van Jacatra zijn zo vurig gewenste handelscentrum. Het liefst had hij dat centrum Nieuw Hoorn genoemd, maar de VOC-directie stak daar een stokje voor.

In 1627 liet de toenmalig gouverneur generaal, Pieter de Carpentier, het toen pas acht jaar oude Batavia vastleggen op een immens grote kaart, waarop het Kasteel van Batavia goed is te zien. Dat kasteel bestond uit een fort met vier bastions langs de rivier de Cliwang, dat de haven en de ommuurde stad moest beschermen. Het kasteel bood onderdak aan de bestuursgebouwen, de pakhuizen, de werkplaatsen en de woonhuizen van het personeel van de VOC.

Batavia zoals dat er in 1627 moet hebben uitgezien. Via Westfries Museum.

Batavia telde toen slechts een paar duizend inwoners en werd gekenmerkt door Hollands aandoende grachten. Maar Hollands was Batavia allerminst, want de bevolking bestond voor het grootste deel uit Aziatische handelaren en tot slaaf gemaakte werkkrachten uit China, India en de Indische archipel. Batavia was een smeltkroes van culturen en daarmee ook van bouwstijlen. Zelfs de Hollandse huizen waren aan de Indische omstandigheden aangepast, met overhangende dakranden die bescherming moesten bieden tegen de zon, en met bijgebouwen voor de slaven.

Het was een smeltkroes en dat is lang zo gebleven. Aan het eind van de 17e eeuw was het handelscentrum uitgegroeid tot een stad van 70.000 inwoners dat het middelpunt vormde van internationale handel, waarin zowel Hollanders als Chinezen een belangrijk aandeel hadden. Europeanen vormden nog geen 10 procent van de bevolking. Tegenwoordig heet de stad Jakarta en is het een bruisende metropool die bijna net zoveel inwoners telt als héél Nederland.

De hierboven genoemde kaart van Floris van Berckenrode uit 1627, de oudste geschilderde kaart van Batavia, hangt tegenwoordig in het Westfries Museum in Hoorn. De kaart werd in 1918 zwaar beschadigd teruggevonden op de zolder van het oude stadhuis van Hoorn.

Om je een voorstelling te kunnen maken van hoe het leven er in het Batavia van de 17e eeuw moet hebben uitgezien wordt deze bijzondere kaart met de nieuwste virtual reality technieken tot leven gewekt in een nieuwe presentatie: Batavia 1627 VR.

In deze presentatie, die plaatsvindt in een zaal met dertig stoelen, zal kaartenmaker Floris de bezoekers door de 17e eeuwse stad leiden.

Eva Ment, illustratie Rob Tuytel. Via Westfries Museum.

Het Westfries Museum zal deze zomer overigens ook aandacht besteden aan de slavenhandel in de Oost. Dat doet ze aan de hand van een expositie over Cornelis Chastelein, een hoge VOC-beambte, die in zijn opvattingen over slavernij zijn tijd ver vooruit was. Na zijn dood in 1714 liet hij zijn landgoederen en zijn kapitaal na aan zijn ‘slaafgemaakten’, waarbij de slaven en hun nakomelingen in vrijheid konden leven. De tentoonstelling die daaraan is gewijd, en die onder andere uit indringende portretfoto’s en verhalen van de huidige generatie ‘Depokkers’ bestaat, geven de droom van Cornelis Chastelein (èn van de Depokkers) een stem èn een gezicht.

De internationaal bekende fotograaf Geert Snoeijer volgde daartoe  hun geschiedenis, samen met de Australische historica Nonja Peters. Een geschiedenis waarin alle belangrijke thema’s uit de koloniale en post-koloniale geschiedenis voorbij komen.

Kijk voor meer informatie op www.wfm.nl

Tekst: Arnoud van Soest

 

Written by:

Other posts by

Oneindig Noord-Holland maakt verborgen verhalen zichtbaar samen met:

Bekijk het gehele partneroverzicht