Doorgaan in portret formaat

ONH

App het verleden naar het heden met Street Museum NL

Lees meer

Voorportaal van de Holocaust in het Amsterdamse Bos

Wandelend door de glooiende weiden, langs gekromde bosranden of sportend in één van de faciliteiten die het Amsterdamse Bos biedt, ben je je misschien niet meteen bewust van het bloed, zweet en de tranen die zijn vergoten om het groene gebied, drie keer zo groot als het New Yorkse Central Park, aan te leggen. Dat er voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog vele werklozen aan het werkverschaffingsproject in het Amsterdamse Bos werkten, was al langer bekend. Ook joodse mannen leverden hun deel door het graven van sloten. Veel minder mensen weten dat zij daarbij hun eigen graf groeven.

Kaart van het Boschplan Amsterdam op schaal 1:10.000. Dienst Publieke Werken, Collectie Atlas Kok, Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Joden apart

In Nederland werd vanaf de jaren twintig een groot aantal werkverschaffingsprojecten opgezet, waar de werkkampen in het Amsterdamse Bos bij hoorden. De werklozen tijdens de crisisjaren gingen gedwongen aan het werk in het park om een uitkering te krijgen. Toen de bezetter in mei 1940 binnenviel, werd de complete infrastructuur van kampen al aangetroffen.

Een aantal van deze kampen werd vervolgens uitsluitend voor joden ingericht die daar werden geïsoleerd. Impliciet gaf de bezetter de boodschap af dat het wel goed zat in deze afgezonderde barakken. De joden kregen redelijk te eten, een salaris en 's avonds konden ze naar huis. Zo werd geprobeerd het beeld te creëren dat de mensen in de Duitse kampen weinig te vrezen hadden, maar niets was minder waar.

Aanleg van het Amsterdamse Bos in het kader van de Werkverschaffing (Boschplan). Collectie N.V. De Arbeiderspers, Fotodienst. Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Joden in de tang

In de kampen werkten alleen mannen tussen de 18 en 45 jaar, zonder bewaking. Hun vrouwen haalden hun loon op bij de galerij van het voormalige Paleis van Volksvlijt. Via de loonadministratie en de opkomstcontrole werden de arbeiders en hun gezinnen in de tang genomen.

In het voorjaar van 1942 kwam dit goed van pas. Zowel de joodse als de niet-joodse kampen werden toen leeggehaald. De niet-joden werden voor de Arbeitseinsatz in Duitsland ingezet, terwijl de joden naar de concentratiekampen in het oosten werden afgevoerd. Zo kon het gebeuren dat de toch al omstreden kampen voor werkverschaffing konden fungeren als stuwmeren om joodse mensen versneld af te voeren. De dwangarbeiders en hun families, ruim 30.000 joden in totaal, gingen via de werkkampen naar het oosten.

Aanleg van het Amsterdamse Bos in het kader van de Werkverschaffing (Boschplan). Collectie N.V. De Arbeiderspers, Fotodienst. Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Op zoek naar de kampen

Amateurhistoricus Lion Tokkie is al jaren op zoek naar de plekken waar de joodse werkkampen zich bevonden. Inmiddels is ontdekt dat één van de vijf barakken van het kamp in het Amsterdamse Bos zeer waarschijnlijk bij pannenkoekenhuis Meerzicht aan de kop van de Bosbaan stond. Hierbij kreeg Tokkie hulp van archeoloog Ivar Schute, die een proefboring in het gebied deed. Niet alleen in het Amsterdamse Bos, maar door de hele hoofdstad waren de werkkampen te vinden. Inmiddels heeft Lion Tokkie er dertien gelokaliseerd, van de Noorderbegraafplaats tot het Rijksmuseum.

De werkkampen in het Amsterdamse Bos zijn allang verdwenen. Tokkie en Schute willen in het park meer onderzoek doen. Door letterlijk en figuurlijk te graven in het verleden willen ze vaststellen wat zich in de werkkampen heeft afgespeeld.

Bronnen

- Amsterdamse Bos, Werkverschaffing, Gemeente Amsterdam (21-02-2017)
- Amsterdamse Bos, Onderzoek restanten werkkampen Tweede Wereldoorlog gestart, Gemeente Amsterdam (21-02-2017)
- NOS Nieuwsuur, Vrijwel zeker werkkamp uit oorlog teruggevonden bij Amsterdam (21-02-2017)
- Ton Daamen en Hanneloes Pen, Amsterdam had zeker dertien werkkampen voor Joden, Parool 17-02-2017
- Ton Daamen, Werkkamp voorportaal van de Holocaust, Parool 18-02-2017 (€)

Gerelateerde activiteiten: Excursie joods Werkdorp Wieringermeer
Gerelateerde verhalen: Jong en verliefd in het Joodse WerkdorpHet Joodsche Werkdorp Nieuwe Sluis

Automatisch gerelateerde activiteiten: Excursie joods Werkdorp Wieringermeer
Automatisch gerelateerde verhalen: Jong en verliefd in het Joodse WerkdorpHet Joodsche Werkdorp Nieuwe Sluis

1 reacties op Voorportaal van de Holocaust in het Amsterdamse Bos

  • Geschreven door Chaerles Destrée
  • |
  • 27 februari 2017

Bedankt voor de informatie! Wilt uu aan Lion Tokkie en Ivor Schute laten weten dat die "één van de vijf barakken van het kamp in het Amsterdamse Bos" deel uitmaken van de 44 concentratieverblijven die Koningin Wilhelmina voor 10 mei 1940 liet organiseren om uit Duitsland gevuchte Joden in op te sluiten. Zo laat u weten de Franse historicus Charles Destrée (1926).



U bent ingelogd als:


Schrijf een Reactie
Voeg je eigen verhaal toe Je eigen verhaal kun je via drie eenvoudige stappen toevoegen aan Oneindig Noord Holland