Stelling van Amsterdam: Noordfront

De QR route Stelling van Amsterdam komt langs alle 46 forten en batterijen van deze 135 kilometer lange verdedigingslinie rondom de hoofdstad. Dit verhaal gaat over het Noordfront dat loopt vanaf het Fort bij Edam tot aan het Fort bij Spijkerboor.

Als laatste aan de beurt

Ieder nadeel heeft zijn voordeel: doordat het Noordfront als laatste aan de beurt was, werden de forten hier met de modernste snufjes uitgerust. Tussen 1905 en 1908 was het werk aan de Stelling stil komen te liggen vanwege politieke strubbelingen rondom de financiering. De genie, die verantwoordelijk was voor de bouw van de forten gebruikte deze periode om het toenmalige basismodel te verbeteren.

Op twee belangrijke onderdelen verschilde Standaardmodel B van het eerste model (A). Dit was ten eerste de verbinding tussen het hoofdgebouw en de hefkoepels via een poterne (bomvrije verbindingsgang). Ten tweede werd de verdediging met mitrailleurbewapening op kortere afstand steeds belangrijker. Door gebruik van de mitrailleur werd de vuurkracht vergroot en was er minder personeel nodig. Een mitrailleur kon immers door één artillerist bediend worden, terwijl het grotere afweergeschut een meerkoppige bemanning vereiste. Dit betekende ook dat het aantal wacht- en slaapvertrekken teruggebracht kon worden wat zorgde voor een kleiner en ranker hoofdgebouw. Ook werd bij model B voor het eerst gewapend beton bij de hefkoepels en uitkijkposten toegepast. De forten aan de Middenweg en Jisperweg werden wegens bezuinigingen uitgerust met slechts één centraal hefkoepelgebouw. Deze twee laatste forten worden als type C aangemerkt en zijn versoberde versies van Standaardmodel B.

Stellingkaart

Stellingkaart

Complex waterbeheer

Waterstaatkundig is het Noordfront een mooi staaltje van Hollands vernuft. Op korte afstanden liggen verschillende waterniveaus naast elkaar Dit maakt het waterbeheer complex. Met name bij de overgangen van droogmakerijen, zoals de Beemster, Purmer en Schermer, zijn verschillen van enkele meters in het polderpeil geen uitzondering. Bovendien vormden deze droogmakerijen zwakke schakels in de inundatie-tactiek van de Stelling. De droogmakerijen waren aangelegd met kaarsrechte water- en verhoogde landwegen die voor de vijand een gemakkelijke doorgang door de inundatiegebieden verschaften. Daarom werd besloten om slechts een smalle strook in de Beemster te laten inunderen. Bij inundering zou alleen de oost- en zuidkant van de Beemster onder water komen. De inundatiesluis in de zuidelijk ringvaart, een van de grootste in zijn soort, maakt het mogelijk dit deel van de Beemster in korte tijd onder water te zetten.

Fort bij Edam

Fort bij Edam

Noordfront onder water

In mei 1940 is een deel van de Beemster daadwerkelijk onder water gezet als gevolg van de Duitse inval. Toen stond het land slechts een paar weken onder water. De Duitsers hebben veel langer delen van de Beemster geïnundeerd. Van maart 1944 tot de aan de bevrijding in mei 1945 was hier sprake van inundatie als extra bescherming voor een invasie van geallieerden in Noord-Holland. Maar veel erger dan de bewuste inundaties was de overlast die het water veroorzaakte tijdens de Watersnoodramp in januari 1916. Grote delen van Waterland kwamen toen onder water te staan. Veel soldaten die toen vanwege de mobilisatie voor de Eerste Wereldoorlog de forten bemanden, werden ingezet bij de hulpverlening.

Noordfront

De inundatievelden van het Noordfront geschilderd op de muur van de tentoonstellingsruimte in Fort bij Spijkerboor.

Twee werelderfgoederen

In het gebied van het Noordfront komen twee ‘werelderfgoederen’ samen: de Beemsterpolder en de Stelling van Amsterdam. Dit is niet alleen feitelijk opmerkelijk (geen enkel ander gebied in de wereld is onderdeel van twee werelderfgoederen) maar ook als je beider ontstaansvorm in ogenschouw neemt. In dit gebied is er namelijk sprake van een opmerkelijk contrast. De Beemster ontstond vanuit de behoefte om water droog te malen; de Stelling van Amsterdam werd juist gecreëerd om land onder water te kunnen zetten. De contrasten land-water en droogleggen-inunderen spelen een belangrijke rol in de identiteit en ruimtelijke ontwikkelingen in dit gebied.

Tekst: Jephta Dullaart (Redactie Oneindig Noord-Holland)

QR-route

De QR route Stelling van Amsterdam komt langs alle 46 forten en batterijen van deze 135 kilometer lange verdedigingslinie rondom de hoofdstad. Om de QR route overzichtelijker en toegankelijker te maken, is de route onderverdeeld in verschillende stukken, de zogenaamde ‘fronten’. Een front bestaat uit een ensemble van forten en andere objecten zoals batterijen, sluizen en liniedijken die tezamen een ruimtelijk verdedigingssysteem vormden.

Dit verhaal gaat over het Noordfront dat loopt vanaf het Fort bij Edam tot aan het Fort bij Spijkerboor. Objecten:

Fort bij Edam

Fort bij Kwadijk

Fort benoorden Purmerend

Fort aan de Nekkerweg

Fort aan de Middenweg

Fort aan de Jisperweg

Fort bij Spijkerboor

Dit verhaal maakt deel uit van de campagne Werelderfgoed.
Klik hier om terug te gaan naar het thema Stelling van Amsterdam.

Publicatiedatum: 24/05/2012

Aanvullingen

Vul deze informatie aan of geef een reactie.

Plaats een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Vereiste velden zijn gemarkeerd met *. Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.