De 5 mooiste winterlandschappen

Zodra het water dichtvriest en het licht over het ijs strijkt, ontstaat een wereld die kunstenaars al eeuwenlang fascineert. Van druk ijsvermaak vol schaatsers tot verstilde vaarten: Nederlandse schilders en tekenaars wisten als geen ander hoe ze de winter moesten vastleggen. Vijf winterlandschappen nemen je mee het ijs op: elk in een andere stijl, maar allemaal even betoverend.

← Vorig verhaal

4 min

1. De ijstijd van Avercamp

Hendrick Avercamp (1585-1634) werd bekend als de schilder van de Kleine IJstijd, de periode tussen 1550 en 1650 met zeer strenge winters. In deze tijd waren mensen vaak op het ijs te vinden. Avercamps wintergezichten tonen talloze kleine figuurtjes met uiteenlopende activiteiten: rijke kooplui, kinderen die spelen, mannen die zware lasten dragen en zelfs humoristische details zoals blote billen in een omgekeerde boot. Er is zoveel te zien, dat je elke keer nieuwe details kunt ontdekken.

Het schilderij ‘Winterlandschap met schaatsers’ uit de collectie van het Rijksmuseum geeft niet alleen een indruk van het oer-Hollandse ijsvermaak, maar herinnert ons er ook aan hoe koud en zwaar de winters in deze tijd werkelijk waren. Avercamps werk onderscheidt zich doordat het niet alleen welgestelde figuren toont, maar juist ook gewone boeren en arme kinderen.

Wil je meer weten? Lees dan het verhaal De ijstijd van Avercamp.

Hendrick Avercamp, Winterlandschap met schaatsers, ca. 1608. Collectie Rijksmuseum Amsterdam.

2. Winterlandschap met molen

Jan Jacob Spohler (1811-1866) is vooral bekend om zijn romantische winterlandschappen met schaatsende figuren op spiegelend ijs en besneeuwde oevers. Hij werd geboren in Nederhorst den Berg en opgeleid door de succesvolle schilder Jan Willem Pieneman, maar richtte zich, in tegenstelling tot zijn leermeester, niet op historische stukken en portretten. Spohler schilderde zowel zomer- als wintergezichten, maar zijn wintertaferelen zijn het bekendst, met sereen weergegeven ijspret en een subtiele lichtval, zoals in het ‘Winterlandschap’ uit de collectie van Teylers Museum in Haarlem.

In 1835 trouwde hij en kreeg twee zoons, Jacob Jan Coenraad en Johannes Franciscus, die allebei schilder werden; de eerste ook bekend om zijn wintergezichten. Spohler werkte onder meer in Amsterdam, Haarlem, Brussel, Den Haag en Rotterdam en werd in 1845 lid van de Koninklijke Academie in Amsterdam.

Wil je meer weten? Lees dan het verhaal Jan Jacob Spohlers ijsvermaak.

Jan Jacob Spohler, Winterlandschap, 1830. Collectie Teylers Museum. Beeld via Wikimedia Commons, publiek domein.

3. Dwalen door 19e-eeuws Amsterdam

Gerrit Lamberts (1776-1850) maakte levendige tekeningen van Amsterdam in de eerste helft van de negentiende eeuw, waarin hij stadsgezichten, gebouwen en het dagelijkse leven op straat vastlegde. Hij begon zijn tekeningen met schetsen op straat, die hij later thuis uitwerkte met pen en penseel. Zijn stijl is los en spontaan, waardoor je als kijker gemakkelijk wordt meegenomen in het Amsterdam van toen.

Lamberts tekende niet alleen historische gebouwen en steegjes, maar ook seizoensbeelden, zoals ‘Winter op de Spiegelgracht’. Zijn werk toont details van het toenmalige stadsleven, zoals tolwegen, veerschuiten en lokale gebeurtenissen. Daarnaast legde hij ook opmerkelijke gebeurtenissen vast, zoals de brand van de Ronde Lutherse Kerk en andere historische taferelen. Het Amsterdamse Stadsarchief bezit zo’n 250 van zijn werken.

Wil je meer weten? Lees dan het verhaal Dwaal met de tekeningen van Gerrit Lamberts door 19e-eeuws Amsterdam.

Winter op de Spiegelgracht, zoals Lamberts die tekende vanuit zijn huis aan de Prinsengracht 805 (1815-1831). Collectie Atlas Splitgerber, Stadsarchief Amsterdam. Afbeeldingsbestand 010001000387.

4. Goois sneeuwlandschap

Anton Mauve (1838-1888) was een van de belangrijkste schilders van de Haagse School, een stroming die de Nederlandse landschapsschilderkunst vernieuwde. Hij stond bekend om zijn sfeervolle landschappen en was de enige officiële leermeester van Vincent van Gogh. Mauve groeide op in Haarlem en kreeg zijn eerste kunstzinnige indrukken nabij het Teylers Museum. Nadat een vroege schilderopleiding hem niet beviel, trok hij met een vriend naar het glooiende landschap van Oosterbeek om buiten te schilderen. Later vestigde hij zich lange tijd in Den Haag, waar hij een aantal bekende werken maakte.

Tegen het einde van zijn leven woonde hij in Laren, waar hij werkte aan zijn bekende heidelandschappen met schaapjes. Mauve ontwikkelde een karakteristieke ‘zilveren toon’: een dromerige sfeer met ingetogen kleuren, die ook terug te zien is in ‘Sneeuwlandschap bij ondergaande zon’. Museum Singer Laren bezit een bijzondere verzameling van zijn schilderijen.

Wil je meer weten? Lees dan het verhaal Anton Mauve.

Anton Mauve, Sneeuwlandschap bij ondergaande zon. Collectie Singer Laren.

5. De bevroren vaart van Andreas Schelfhout

Andreas Schelfhout (1787-1870) was een Haarlemse schilder die wordt beschouwd als een van de beste winterlandschapsschilders van de negentiende eeuw. Hij schilderde gedetailleerde ijsgezichten met keihard, zwart ijs, glinsterende ijsblokken en donkere sneeuw, waarbij de zon net voldoende licht geeft om het landschap een magische sfeer te geven.

Schelfhout kreeg vanaf het begin van zijn carrière vooral lof voor zijn wintertaferelen en zette dat succes voort door zich te specialiseren in dit genre. Een mooi voorbeeld is ‘Winterlandschap’ uit de collectie van Teylers Museum. Op zijn ijsgezichten lijken de scènes gezellig, maar ze weerspiegelen ook de invloed van strenge winters op het dagelijks leven. Zoals op de scheepvaart, die met het dichtvriezen van kanalen en vaarten geheel stilviel.

Wil je meer weten? Lees dan het verhaal “Kijk dat keiharde zwarte ijs nou toch eens!”