Doorgaan in portret formaat

ONH

App het verleden naar het heden met Street Museum NL

Lees meer

Verhaal 28 juni 1917: Het Aardappeloproer

Dit item is onderdeel van de volgende campagne(s): VrijheidNH

Er was geen aardappel meer te krijgen in de Jordaan, eind juni 1917. Voor die tijd ging het voortvarend met de voedselvoorzieningen en arbeiders kregen steeds meer te eten. Maar de Eerste Wereldoorlog bracht een malaise met zich mee, ondanks dat Nederland neutraal was. De internationale commercie stortte in, de banken waren in paniek en arbeidersgezinnen leden ernstige honger. Toen voor militairen bestemde schepen vol met aardappels door de grachten voeren, brak de pleuris uit.

Ware heldinnen

De schepen in de Prinsengracht werden geplunderd en ook treinwagons bij de Rietlanden waren niet veilig. De plunderaars waren veelal vrouwen uit de volkswijken en "zo'n half mud aardappelen nam ze dan op d'r schouders of het een zakkie luciferhoutjes was." Onder leiding van onder meer Bertha de Vries-De Hondt hoopten zij hiermee hun gezinnen te voeden. De vrouwen gingen ook pakhuizen en winkels langs om te zorgen dat er geen aardappelen achter werden gehouden.


De vrouwen die deelnamen aan het Aardappeloproer van 1917. Beeld: Wikipedia.

Een van deze pakhuizen stond op de Prinsengracht 241. De politie was hier het binnengestormde twintigtal vrouwen te vroeg af en sloot de voordeur. Toen ze werden gevraagd om hun aardappelen af te staan weigerde een drietal: 'Ik heb maar een paar aardappelen voor mijn man en mijn kinderen en ik geef ze niet af!'. Eenmaal buiten vrijgelaten werden de drie vrouwen als 'ware heldinnen' ontvangen door een menigte van toegestroomde nieuwsgierigen.

Doden, gewonden en zieken

De vrouwen werden gesteund door arbeiders van Hembrug die staakten uit solidariteit. Dit droeg eraan bij dat de lokale overheid machteloos stond en de voedseldistributie niet meer naar behoren kon regelen. Hierop werd het leger ingesteld, dat op 5 juli 1917 de opdracht kreeg om met scherp te schieten op de stakende arbeiders. Bij het bloedbad dat volgde vielen 9 doden en 114 gewonden.


De politie op straat in de Jordaan tijdens het Aardappeloproer van 1917. Beeld: Wikipedia. 

De opstand bood geen soelaas aan de hinder die Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog ervoer. De sterfte onder kinderen en jonge vrouwen bleef stijgen. De ondervoeding in de volkswijken droeg bij aan de Spaanse Griep die genadeloos toesloeg in 1918.

Rijst, rijst en nog eens rijst

Het aardappeloproer van 1917 was niet het begin noch het einde van de erbarmelijke omstandigheden waaronder de Amsterdamse arbeidersgezinnen leefden. Het was wel een van de eerste en laatste keren dat de eetgewoontes van de Jordaan op de korrel werden genomen. Ten tijden van de oproer was er namelijk nog voldoende rijst om de honger in de volkswijken te stillen. Met deze oplossing namen zij echter geen genoegen: "Rijst, rijst en nog eens rijst, terwijl je de nieuwe aardappelen voor je neus aan de dames ziet verkoopen." Ondanks verwoede pogingen van Wethouder Josephus Jitta bleek het dieet van de Jordaan onvermurwbaar.

Auteur: Sander des Tombe

Gerelateerde verhalen: 24 maart 1848: oproer op de Dam15 juni 1966: bouwvakkersoproer24 juni 1748: Pachtersoproer28 juni 1748: ophanging aanstichters Pachtersoproer op de DamHet Kermisoproer: vijf dagen vechten

Automatisch gerelateerde verhalen: 24 maart 1848: oproer op de Dam15 juni 1966: bouwvakkersoproer24 juni 1748: Pachtersoproer28 juni 1748: ophanging aanstichters Pachtersoproer op de DamHet Kermisoproer: vijf dagen vechten

0 reacties op 28 juni 1917: Het Aardappeloproer



U bent ingelogd als:


Schrijf een Reactie
Voeg je eigen verhaal toe Je eigen verhaal kun je via drie eenvoudige stappen toevoegen aan Oneindig Noord Holland