Picasso was hier!

In 1905, toen hij nog niet de internationaal befaamde kunstenaar was die hij later zou worden, verbleef Picasso enkele weken in onze regio. Hij tekende en schilderde in Schoorl, Hoorn en Alkmaar. Waarom ging hij onze kant uit voor een vakantie?

Verblijf in Schoorl

In Parijs, waar hij toen samen met de Nederlandse kunstenaars Otto van Rees en Kees van Dongen zijn atelier had, leerde hij de Nederlandse cabaretier, autocoureur, journalist en vooral levenskunstenaar Tom Schilperoort kennen die een vakantiehuis had in Schoorl. Schilperoort nodigde de jeugdige Spanjaard uit om bij hem en zijn vriendin Nelly te komen logeren. Al snel vertrok Picasso echter uit het huis van zijn vriend om zich te vestigen in het kosthuis van de postbesteller Jan de Geus. Dat bevond zich aan het Noordhollands Kanaal bij Schoorldam. Daar schilderde hij een wereldberoemd naaktportret, ‘La belle Hollandaise’ van een jonge vrouw die een hoofdkapje droeg, een zogeheten hul.

La belle Hollandaise, door Pablo Picasso, 1905.

La belle Hollandaise, door Pablo Picasso, 1905. Waarschijnlijk betreft het een portret van Dieuwertje de Geus, de dochter van de Schoorldamse postbesteller.

Naaktportret in Schoorldam

Wie deze vrouw was, zullen we waarschijnlijk nooit met zekerheid kunnen vaststellen, maar verschillende tijdgenoten herkenden in haar de dochter van deze postbesteller, Dieuwertje de Geus. Op zich was het natuurlijk heel bijzonder dat in het bepaald niet mondaine Schoorldam een vrouw bereid was om naakt te poseren. Maar Picasso produceerde meer. Ook maakte hij een gouache waarop drie boerinnen, ‘Les trois Hollandaises’, staan afgebeeld die aan het Noordhollands Kanaal met elkaar in gesprek zijn met op de achtergrond een stolpboerderij. Daarnaast had hij een schetsboek waarin hij tekeningen maakte van molens,  grachten, boeren en boerinnen.

'Les trois Hollandaises', door Pablo Picasso, 1905.

‘Les trois Hollandaises’, door Pablo Picasso, 1905.

 

Boerderij van Dieuwertje de Geus aan het Noordhollands Kanaal te Schoorldam.

Boerderij van Dieuwertje de Geus aan het Noordhollands Kanaal te Schoorldam. Hier verbleef Picasso in 1905. Beeld: Regionaal Archief Alkmaar.

St. Jansgasthuis in Hoorn

Bijzonder was ook de tekening van wat toen het St. Jansgasthuis was in Hoorn en wat nu de functie heeft van kunstenaarscentrum. Picasso was vooral getroffen, zoals hij op de tekening krabbelde, door het contrast tussen het grote gasthuis en het kleine pandje dat zich daarnaast bevond. In Hoorn schilderde hij nog een naaktmodel, mogelijk in een bordeel. Van dit werk is alleen een afbeelding in zwart en wit bekend. Waar het origineel is, weet niemand. Het heeft er alle schijn van dat Picasso het goed naar zijn zin had in de zomer van 1905. Het weer was prachtig in die periode en hij zal zijn ogen uitgekeken hebben op het Noord-Hollandse landschap en de oud-Hollandse stadjes die zo contrasteerden met het lawaaiige Parijs waar hij zijn atelier had. Na enkele weken keerde hij met de trein weer terug naar Frankrijk, waarna hij snel wist door te breken als kunstenaar.

Vergeten stukje biografie

Pas vele jaren later, ver na de Tweede Wereldoorlog, kwam men er achter dat de Spaanse schilder ook in ons land was geweest. Biografen schreven dat zijn overgang van de sombere blauwe periode, waarin hij vooral trieste, uitgemergelde personen schilderde, naar de opgewekte roze periode wel eens te maken zou kunnen hebben gehad met zijn leuke tijd in de kop van Noord-Holland. Hij zou toen zijn plezier in het schilderen hebben hervonden. De radio zond in 1967 een uitgebreide reportage uit over zijn verblijf in 1905, waarin tal van Schoorldammers al dan niet verzonnen herinneringen ophaalden aan de Spanjaard.

Portret van een jonge Picasso.Portret van een jonge Picasso.

Vervalsingen

In 1973 pakte het Noord-Hollands Dagblad breed uit, omdat een onbekend werk van de kunstenaar hier was opgedoken. Later bleek het een vervalsing te zijn. Eind jaren tachtig van de vorige eeuw werd ik als gemeentearchivaris van Alkmaar benaderd door het Picassomuseum in Parijs met de vraag of ik de tekeningen van Picasso uit 1905 kon lokaliseren. Samen met de journalist Kees Komen lukte dit voor een belangrijk deel. Nadat de pers daarover berichtte, meldde zich op een avond een man bij mij aan de deur die mij een schilderijtje toonde van een clown. Een echte Picasso, zo vertelde hij mij. Wij spraken af dat hij mij een afbeelding daarvan zou bezorgen, zodat ik een onderzoek kon laten verrichten naar de echtheid. Tot mijn spijt heb ik nimmermeer iets van hem vernomen. Zou op een goede dag nog eens onbekend werk van de grote kunstenaar boven water komen dat hij ooit in onze contreien heeft vervaardigd? Laten we daarvan vooral maar blijven dromen, want hoop doet leven!

 

Auteur: Gerrit Valk

Publicatiedatum: 10/08/2011

Aanvullingen

Vul deze informatie aan of geef een reactie.

Plaats een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Vereiste velden zijn gemarkeerd met *. Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.