Spaarndam

Scheepvaart over het Haarlemmermeer Met Brederode mee de dijk op De Spaarndammer sluizen De Kleine Haarlemmersluis in Spaarndam

Scheepvaart over het Haarlemmermeer

Scheepvaart over zee heeft altijd een grote rol gespeeld in de Nederlandse geschiedenis, vooral tijdens de Gouden Eeuw. Dit gold ook voor de binnenvaart via het Haarlemmermeer, die Amsterdam en Haarlem met de grote steden in Zuid-Holland verbond. De vaarroutes gingen dwars door rivieren en vaarten, en langs kolken en sluizen.

>

Met Brederode mee de dijk op

Het was op een mooie zondag ‘besaeyt met Menschen’ op de Spaarndammerdijk schreef Brederode (1585-1618). Hij had stadgenoten zien lopen over de dijk met zicht op het weidse polderland en het IJ. Even de stad ontvluchten – ook toen. Wandel (in gedachten) met Brederode mee de stad uit. De dijk op naar Spaarndam.

>

Spaarndam aan de Spaarndammerdijk

Spaarndam-Oost, ter onderscheiding van Spaarndam-West dat bij Haarlem behoort, bestond in de 17e eeuw uit het Gemeenlandshuis van Rijnland langs de Spaarndammerdijk en enige bebouwing ten zuidoosten van de oostelijke of Grote Sluis. 
De Lage Dijk langs de Mooie Nel en de Binnen Liede heeft zijn waterkerende functie tot op de dag van vandaag behouden. De Inlaagse Dijk verloor deze functie na de droogmaking van het IJ. Vanaf de 15e eeuw fungeerde deze dijk als zomerdijk van de Inlaagpolder en de Uiterdijken. Deze landen waren buitengedijkt bij de aanleg van de Spaarndammerdijk. Deze hoge winterdijk werd na de Sint-Elisabethsvloed van 1421 opgeworpen en is altijd een markant onderdeel in het landschap gebleven. Deze dijk verloor haar functie van winterdijk bij het ontstaan van de Houtrakpolder.

>

Kerkje en strandwal Spaarnwoude

Spaarnwoude ontstond in de middeleeuwen op de meest oostelijke strandwal in het kustgebied die in de voorafgaande periode van enkele duizenden jaren door de zee was afgezet. De strandwal is het eerste provinciaal aardkundig monument. In het algemeen geldt dat strandwallen archeologisch belangrijke locaties zijn, omdat deze geologische elementen sinds hun ontstaan intensief en min of meer continu zijn bewoond. In de bodem kunnen nog resten van oude bewoning en landgebruik bewaard zijn gebleven.

>

Stelling van Amsterdam: Westfront

De QR route Stelling van Amsterdam komt langs alle 42 forten van deze 135 kilometer lange verdedigingslinie rondom de hoofdstad. Om de QR route overzichtelijker en toegankelijker te maken, is de route onderverdeeld in verschillende stukken, de zogenaamde ‘fronten’.

>

De Spaarndammer sluizen

De Spaarndammer sluizen bestaan uit een bebouwde dijk met daarin sluizen liggend in het midden van een grote waterplas. De sluizen zijn een belangrijk waterstaatkundig ‘object’. Spaarndam is namelijk één van de vier plaatsen waar het wateroverschot van het grote Hoogheemraadschap van Rijnland geloosd wordt op het buitenwater.

>

De Kleine Haarlemmersluis in Spaarndam

In het westen van Spaarndam liggen nog wat resten van een oude sluis. Je ziet er een deel van een vloeddeur en een stukje van de sluiskolk. Er staat geen druppel water meer in, als het tenminste niet te hard geregend heeft. Ook de waterwegen die van en naar de sluis liepen, zijn gedempt. Wat we hier kunnen zien, zijn de overblijfselen van de zogenaamde Kleine Haarlemmersluis die functioneerde tussen 1519 en 1897. Er liggen en lagen meer sluizen bij Spaarndam, maar deze sluis was de enige die uitsluitend het belang van Haarlem diende.

>

Gemeenlandshuis van Rijnland in Spaarndam

Het Gemeenlandshuis van Rijnland aan de Spaarndammerdijk uit 1641 was in de afgelopen eeuwen de incidentele vergaderplaats van het bestuur van Rijnland, meestal na een inspectie van de dijk en de sluizen. Het pand had vooral een belangrijke functie als woonhuis voor de opziener van Rijnland. Bekende waterstaatkundigen als Cruquius, Brunings en Conrad hebben in dit huis gewoond. In de tuin staan nog drie schuren uit de achttiende eeuw. Hier werden benodigdheden voor herstel en onderhoud van sluizen en dergelijke bewaard.

>