1.De Amsterdam Rainbow Dress: een jurk met een missie

De Amsterdam Rainbow Dress is een kunstwerk in de vorm van een jurk. Hij reist de wereld over om aandacht te vragen en bewustwording te stimuleren omtrent de wereldwijde anti-LHBTI+ wetgeving (LHBTI+ staat voor lesbisch, homoseksueel, biseksueel, transgender en intersekse). De jurk heeft een diameter van meer dan 16 meter, en bestaat uit de 71 nationale vlaggen van landen waar homoseksualiteit nog steeds strafbaar is. Wanneer een land zijn wetgeving aanpast wordt de vlag vervangen door een regenboogvlag.

Wil je meer weten? Lees dan het verhaal De Amsterdam Rainbow Dress: een jurk met een missie.

Op woensdag 17 mei 2017 stond de Amsterdam Rainbow Dress bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken, ter gelegenheid van de IDAHOT: de Internationale Dag tegen Homofobie, Bifobie, Transfobie en Interseksefobie. Beeld via Creative Commons, “170517 Amsterdam Rainbow Dress op BZ 3744” door Ministerie van Buitenlandse Zaken , CC BY-SA 2.0.

2. Café ’t Mandje

In 1927 nam de 25-jarige Bet van Beeren (1902-1967) het café van haar oom over en doopte het om tot Café ’t Mandje. Het café werd een plek waar men zichzelf kon zijn, in een tijd waarin homoseksualiteit nog taboe was.

Wil je meer weten? Lees dan het verhaal Café ’t Mandje.

Café ’t Mandje. Beeld via Amsterdam Museum.

3. Homomonument – Monument van trots

We noteren het eerste weekend van september 1987. Het bloemencorso zou langstrekken in Amsterdam en mogelijk veel publiek op de been brengen. Toen liep men nog uit voor de fraai opgebouwde praalwagens uit Aalsmeer. Op de Westermarkt werd een tribune neergezet. Want op deze zaterdag zou er een openluchtvoorstelling gaan plaatsvinden op een plek die een bijzondere betekenis zou krijgen. Er werd iets in gebruik genomen. Niet onthuld!

Wil je meer weten? Lees dan het verhaal Homomonument – Monument van trots.

Het Homomonument op de Westermarkt. Foto: Judith van Amelsvoort, 2026.

4. ‘Inclusie en diversiteit zitten in de aard van de Zeedijk’

In tijden waarin onderwerpen als diversiteit en inclusie nog niet aan de orde van de dag waren, opende Bet van Beeren in 1927 een van de eerste homovriendelijke cafés van Amsterdam: café ‘t Een plek waar iedereen welkom was, was in Bet’s tijd nog niet zo vanzelfsprekend. Lonneke van den Hoonaard vertelt dat er in Amsterdam wel al plekken waren voor mannen, maar zeker nog niet voor vrouwen. Een bekende plek voor mannen was bijvoorbeeld The Empire aan de Nes, die voor het eerst vermeld werd in 1911. Na de Tweede Wereldoorlog kwamen meer gaycafés op, maar ze waren nog niet openbaar.

Lonneke: ‘In de jaren vijftig, zestig was de sfeer heel repressief. Dan was bijvoorbeeld het ontmoetingspunt de voormalige Shakespeare-club, nu de COC. Hier kwamen mensen bijeen waarvan anderen dachten: “die gaan toneel kijken”, maar het was gewoon een ontmoetingsplek voor mannen en vrouwen. De explosie kwam in de jaren zeventig. Dit was een tijd van activisme en de emancipatie van onze beweging.’ Terwijl de bloeiperiode voor homocafés in Amsterdam startte, verloederde de Zeedijk door de komst van heroïne. Rond 1980 namen heroïnehandelaars- en gebruikers de straat over. Op straat braken vuurgevechten uit. Bet was inmiddels al een tijd overleden, zij overleed in 1967 op 65-jarige leeftijd. Haar zus Greet besloot het café in 1983 te sluiten.
Het café bleef 25 jaar onaangeroerd. Tussendoor waren er plannen om van het café een homomuseum te maken, wat resulteerde in een replica van het café in het Amsterdam Museum. Tot 2008, toen de nicht van Bet van Beeren het café weer opende.

Wil je meer weten? Lees dan het verhaal ‘Inclusie en diversiteit zitten in de aard van de Zeedijk’.

Café ’t Mandje aan de Zeedijk. Foto: Inge Molenaar.

5. Gay bij de VOC

Vandaag de dag vieren we tijdens Pride Amsterdam de vrijheid dat je kan en mag zijn zoals je bent. Vierhonderd jaar geleden was dat anders: liefde en seks tussen mensen van hetzelfde geslacht was streng verboden, ook op VOC-schepen.

Wil je meer weten? Lees dan het verhaal Gay bij de VOC.

Penseeltekening van een man, lezend in de vensterbank van denkelijk het VOC-schip Stavenisse op de route Batavia – Ceylon – Kaap de Goede Hoop. Tekenaar: Jan Brandes, Indische Oceaan, 1785-1786. Collectie Rijksmuseum, objectnummer NG-1985-7-2-14.

6. Willem Arondeus: kunstenaar en verzetsman

Na de Tweede Wereldoorlog krijgt de familie van Willem Arondeus (1894-1943) een verzetskruis toegestuurd. Willem heeft zijn familie dan al dertig jaar niet meer gezien. Na een uit de hand gelopen ruzie is hij op zijn achttiende van huis vertrokken en nooit meer teruggekeerd. Willem is in Amsterdam terechtgekomen, waar hij in 1943 samen met medeverzetslieden door de Duitsers is opgepakt.

Wil je meer weten? Lees dan het verhaal Willem Arondeus: kunstenaar en verzetsman.

Willem Arondeus (22 augustus 1894- 1 juli 1943) was een Nederlandse beeldend kunstenaar, auteur en verzetsstrijder. Fotograaf Onbekend / Fotobureau onbekend / Spaarnestad Photo (05887), 1920-1925. Beeld via Nationaal Archief, bestanddeelnummer 42453, publiek domein.

7. Frieda Belinfante: van onverschrokken verzetsvrouw tot dirigent

Wat betekende musicus Frieda Belinfante (1904-1995) voor haar tijdgenoten – en voor ons vandaag? Het antwoord hangt af van wie je het vraagt. Voor de één was zij een gevierd celliste en pionierende dirigent, voor de ander een moedige verzetsstrijder tijdens de Tweede Wereldoorlog. Maar ze was ook een rolmodel, als openlijk lesbische vrouw in een tijd waarin dat allerminst vanzelfsprekend was.

Wil je meer weten? Lees dan het verhaal Frieda Belinfante: van onverschrokken verzetsvrouw tot dirigent

Frieda Belinfante, als man vermomd. Collectie Atelier J. Merkelbach, Stadsarchief Amsterdam.

Omslagfoto: Foto via Wikimedia Commons, vervaardiger Ronn, CC BY-SA 4.0