Doorgaan in portret formaat

ONH

App het verleden naar het heden met Street Museum NL

Lees meer

Verhaal Geen dartelheden in de kerk


Hervormde kerk Schermerhorn

Het dorp Schermerhorn ontstaat als vissersplaatsje op de uiterste noordpunt van het vroegere Schermereiland en heeft daaraan haar naam te danken; horn betekent hoek. Het dorp ligt gunstig aan het Zwet, een smalle geul tussen de meren Schermeer en Beemster. Dit water is - tot de indijking van de meren - een drukke scheepvaartroute van en naar Alkmaar en de Zuiderzee. In de Gouden Eeuw groeit Schermerhorn uit tot een centrum van koopvaardij en handel. Veel dorpelingen verhuren zich als zeevarende op de vaart naar de Oostzee en de Middellandse Zee. Een grote brand in 1699 verwoest het rijkste deel van het dorp en maakt een abrupt einde aan de welvaart. De hervormde kerk uit 1636 in het centrum van het dorp overleeft de brand.

Niet trommelen of bommelen in de kerk

In die tijd wordt er in de kerk begraven, gewandeld, gespeeld en vergaderd. Om onregelmatigheden in en rondom de kerk te voorkomen hangt er aan de noordkant van de kerk een bord met voorschriften. Het ordonnantiebord vermeldt regels zoals:

Niemand mag tot enige tijd bij dag, avond of nacht bedrijven onbeschaamdheid, moedwil of dartelheden van lopen, jagen, roepen, krijten, trommelen of bommelen in de kerk, in het portaal of buiten rond de kerk … Op boete van 20 stuivers elk keer te bekeuren …
Het is verboden te troeven, met dobbelstenen te werpen, kaatsen, klauwen, tollen, pinken, gijben, knikkeren of dergelijke dartelheid te bedrijven in de kerk of buiten de kerk of 't kerkhof en daaromtrent op boete van 20 stuivers.
Wie op het dak van de kerk klimt zonder toestemming van de kerkmeester om mussen of andere vogels te zoeken, uit te halen of met stokken te stofelen verbeurt 20 stuivers.

Regionaal Archief Alkmaar. Gravure, 1732, A. Zeeman.

Het laat-gotische interieur van de huidige kerk in Scherm...

Regionaal Archief Alkmaar. Gravure, 1732, A. Zeeman.

Het laat-gotische interieur van de huidige kerk in Schermerhorn heeft een magnifiek beschilderd houten tongewelf en elf gebrandschilderde ramen, geschonken door de Noord-Hollandse steden. De windwijzer op het dak in de vorm van een walvisvaarder bewaart de herinnering aan het zeevarende verleden

De koekenbakker gedraagt zich niet

De kerkenraad vervult de rol van hoeder van goede zeden en een passende levenswijze. De handel en wandel van de kerkleden wordt dan ook streng in de gaten gehouden. Zo blijkt uit de -samenvatting van- de oude tekst uit het kerkarchief: Gerrit Struik, koekenbakker van beroep, is in 1726 getrouwd met Jannetje Gerrits, een weduwe. Vier jaar later komt Gerrit in de kerkenraad ter sprake. Hij heeft zich op 24 december 1730 'onbetamelijk gedragen tegen de jongedochter Anna Clases'.
Arien Smit is opgeroepen als getuige. Hij vertelt dat hij 's morgens rond 7 uur langs het huis van Jan Kroon kwam en Anna hoorde schreeuwen; 'Vent, als gij zulke dingen wilt doen, gaat dan naar uw vrouw toe'.
Daarop gaan dominee Henrica en twee ouderlingen meteen naar het huis van Jan Kroon om Anna Clases zelf te spreken. Zij legt een zeer belastende verklaring af.
Gerrit mag voorlopig niet deelnemen aan het avondmaal.

Geen teken van berouw

In de loop van de volgende tien jaar verschijnt Gerrit Struik met enige regelmaat voor de kerkenraad.
In 1731 maakt Gerrit zich nog steeds schuldig aan aanhoudende dronkenschap en komt hij niet naar de kerkdiensten. Hij moet zich voorlopig onthouden van de tafel des heren.
In 1732 bekent hij nogmaals zijn 'kwaad bedrijf' maar hij toont daarover geen 'droefheid of berouw maar een lachend gelaat en ergerlijke actiën des lichaams'.
De kerkenraad leest hem keer op keer de les maar Gerrit weigert steevast een belofte van beterschap. Als hij zo doorgaat - waarschuwt de kerkenraad - moeten ze hem ' van de gemeente af snijden.' Hij maalt hier echter niet om, vraagt of er nog meer te zeggen is en vertrekt.
Een paar jaar gaan voorbij. In 1740 lijkt het toch goed te komen. Koekenbakker Gerrit Struik is 'na belofte van een godzalige wandel' weer toegelaten tot het avondmaal.

Gerelateerde verhalen: 26 mei 1971: begrafenis van het laatste Amsterdamse begijntjeEngelmunduskerk: het oudste kerkje van West-NederlandDe Heer van Jericho in HeerhugowaardDe oudste kerk in de Hoornse binnenstadDe Sint Victorkerk in Obdam

3 reacties op Geen dartelheden in de kerk

  • Geschreven door Gjaltema Germen
  • |
  • 04 februari 2012

Dat kaatsen in de kerk is eeuwenlang bedreven door geheel Nederland in de late middeleeuwen. Werd vooral door kinderen gedaan. Ook op het kerkhof, wat het vroegere schoolplein was, werden de 4 K spelen - Kaatsen, Kolven, Klootschieten en Kegelen uitgeoefe

  • Geschreven door redactie
  • |
  • 06 februari 2012

Beste Germen Gjaltema, Hartelijk dank voor uw reactie. Wij hebben uw bericht doorgestuurd naar het 'Land van Leeghwater'.

  • Geschreven door Land van Leeghwater
  • |
  • 07 februari 2012

In aanvulling op Oneindig Noord-Holland heeft Land van Leeghwater uw informatie doorgegeven aan de lokale organisaties die zich inzetten voor het behoud van 'ons' cultureel erfgoed. Misschien inspireert de kennis over het kaatsen in de toekomst tot een ka



U bent ingelogd als:


Schrijf een Reactie
Voeg je eigen verhaal toe Je eigen verhaal kun je via drie eenvoudige stappen toevoegen aan Oneindig Noord Holland