Adriaen van Ostade (1610-1685)

Adriaen Jansz. van Ostade (1610-1685) is een bekende Haarlemse kunstenaar uit de Gouden Eeuw. Hij staat veelal bekend om zijn ietwat spottende boerentaferelen. Er staan ruim achthonderd schilderijen, een honderdtal aan tekeningen en aquarellen en een aantal etsen op zijn naam. De kunstschilder is in de leer geweest bij Frans Hals en was lid van de Haarlemse schildersgilde en schutterij.

Boerengezelschap binnenshuis

Boerengezelschap binnenshuis, Adriaen van Ostade, 1661. Bron: Rijksmuseum Rijks Studio

Boerengezelschap binnenshuisBoerengezelschap binnenshuis

Jeugd en huwelijk

Adriaen van Ostade werd als Adriaen Hendricx in 1610 in Haarlem geboren en op de 19 december dat jaar in de Hervormde kerk daar gedoopt. Zijn vader, Jan Hendricx, was een wever afkomstig uit Ostade, een plaatsje bij Eindhoven in Brabant. Zowel Adriaen als diens broer Isaac (Isak, of Izaak) zijn ‘van Ostade’ als achternaam gaan gebruiken. Adriaen trouwde in 1638 met Machtelga Pieterse, die al na vier jaar overleed. Als weduwnaar stapte hij vervolgens in 1657 met Anna Ingels in het huwelijksbootje. Zij kwam van een aanzienlijke Amsterdamse Familie, waardoor de aanvankelijk in Haarlem gesitueerde schilder ook vaak in de hoofdstad te vinden was.

De kwakzalver

De kwakzalver, Adriaen van Ostade, 1648. Bron: Rijksmuseum Rijks Studio

De kwakzalverDe kwakzalver

Boerenvoorstellingen

Van Ostade ging in 1627 in de leer bij Frans Hals, waarschijnlijk tegelijk met Adriaen Brouwer. Diens invloed is goed zichtbaar in de vroegere werken van Van Ostade. In 1634 werd de kunstenaar lid van het Sint-Lucasgilde in Haarlem, waar hij verschillende functies heeft bekleed, en van de schutterij. Van Ostade schilderde vooral genrestukken met scènes uit het boeren leven, geïnspireerd door de schilderijen met vergelijkbare voorstellen die Pieter Bruegel honderd jaar voor hem had gemaakt. Naast alle boeren in huiskamers, boeren in herbergen, boerenwoningen en boeren op het land, schilderde de Haarlemse kunstenaar ook figuren die indertijd vaak een twijfelachtige reputatie genoten, zoals kwakzalvers en advocaten.

Schildersatelier

“Rijk is deze schilder niet: zijn atelier bevindt zich in een oud, donker gebouw. Zijn artistieke ambities zijn niet hoog, want op de ezel staat een bescheiden land- schap. Toch heeft hij twee leerjongens. Van Ostade spot hier met zijn eigen specialisatie. Hij schilderde niet zijn eigen atelier, maar verzon een atelier van een eenvoudige schilder die al zijn boerentaferelen geschilderd zou kunnen hebben”, schrijft het Rijksmuseum. Bron: Rijksmuseum Rijks Studio

SchildersatelierSchildersatelier

Schilderstijl

De vroegste werken van Adriaen van Ostade zijn grote composities met grote figuren en een sterke belichting, vergelijkbaar met de werken van Adriaen Brouwer. Al snel worden de genrestukken intiemer en donkerder, met voorstellingen van drinkende, dansende of vechtende boeren in ruimtes als herbergen. De beweging in de schilderijen lijken rustiger en de algemene sfeer is inniger. Halverwege de zeventiende eeuw schilderde Van Ostade ook volkse en boerentaferelen in de buitenlucht, naast de warmer gekleurde voorstellingen binnenshuis. De kleuren werden iets feller en lichter.

Dans in de herberg

Prent, ets. Dans in de herberg, Adriaen van Ostade, 1650 – 1654. Bron: Rijksmuseum, Rijks Studio

Dans in de herbergDans in de herberg

Aquarellist en prentkunstenaar

In het rampjaar ‘1672’, was Van Ostade mogelijk voor enige tijd naar Amsterdam gegaan, uit vrees voor de oprukkende Franse troepen. Rond deze periode heeft hij een aantal aquarellen geschilderd die in het bezit kwamen van de stadsecretaris van Amsterdam Jonas Witsen (1676-1715). Hiernaast heeft de kunstenaar ook een aantal prenten en etsen gemaakt van vooral dorpsvoorstellingen met uiteraard boeren, een enkele kwakzalver, een koopman, vissers, maar ook kinderen. Deze etsen komen voornamelijk uit de jaren tussen 1647 en 1678.

Een barbierswinkel

Waterverf en dekverf. Een barbierswinkel, Adriaen van Ostade, 1673. Bron: Rijksmuseum, Rijks Studio

Een barbierswinkelEen barbierswinkel

Populair en leermeester

De werken van Adriaen van Ostade waren in zijn eigen tijd al populair. Er waren genoeg andere schilders die zijn schilderstijl trachtten te kopiëren of zelfs te evenaren. Van Ostade heeft zelf nog les gegeven aan zijn broer Isaac, Cornelis Bega en mogelijk Jan Steen. Adriaen van Ostade overleed in 1685 in Haarlem en is daar op 2 mei begraven. Zijn werken zijn onder andere te bezichtigen in het Rijksmuseum in Amsterdam.

Geschreven door Liza Koppenrade

Bronnen

Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek (NNBW). Molhuysen, Dr. P. C., Blok, Prof. Dr. P. J. (1911). Ostade. Deel 9, 732-737. Geraadpleegd op 27 mei 2015, via: http://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/nnbw/#source=9&page=375&accessor=accessor_index&view=imagePane

Rijksbureau van Kunsthistorische Documentatie. (z.d.). Adriaen van Ostade. Geraadpleegd 27 mei 2015, via: https://rkd.nl/nl/artists/61082

Rijksmuseum. (z.d.). Adriaen van Ostade. Geraadpleegd op 27 mei 2015, via: https://www.rijksmuseum.nl/nl/ontdek-de-collectie/overzicht/adriaen-van-ostade

Van Capelleveen, Ruud. (z.d.). Adriaen van Ostade (1610-1685). Nederlandse kunstschilder. Geraadpleegd op 27 mei 2015, via: http://www.cultuurarchief.nl/kunstenaars/ostadeadriaenvan1610.htm

Publicatiedatum: 27/05/2015

Aanvullingen

Vul deze informatie aan of geef een reactie.

Plaats een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Vereiste velden zijn gemarkeerd met *. Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.