Voormalig St. Elisabeth Gasthuis

Op nummer 47 staat de poort van het voormalige Sint Elisabeths Gasthuis. Op de steen boven de deur is te zien hoe een zieke wordt vervoerd in een grote draagmand. Het St-Elisabeth Gasthuis was het ziekenhuis voor de armen. De rijke bovenlaag werd thuis verpleegd. Sinds 1581 was het hier aan het Groot Heiligland gehuisvest, in het oude minderbroederklooster. De Gasthuispoort is het enige overblijfsel van het oude klooster. Het gasthuis werd bestuurd door vijf regenten en vier regentessen. De regenten zorgden voor het beheer en behoud van de goederen van het Gasthuis. Een door de stad aangestelde doctor medicus en een chirurgijn waren verantwoordelijk voor de medische zorg. 

Poort van het voormalig Elisabeth Gasthuis

Groot Heiligland 47, Haarlem. Bron: Jane023/cc-by-sa/wikimedia commons

Poort van het voormalig Elisabeth GasthuisPoort van het voormalig Elisabeth Gasthuis

Eerste regentenportretten

In 1641 schilderde Frans Hals de portretten van de regenten van het Sint Elisabeths Gasthuis. De regentessen lieten zich in het zelfde jaar schilderen door de andere beroemde 17de-eeuwse Haarlemse portretschilder, Johannes Verspronck. Het waren de eerste regentenportretten die in Haarlem gemaakt werden. Frans Hals schilderde de regenten alsof zij aan tafel zitten te vergaderen. Door houding, gebaar en blikrichting ontstaat er een levendige interactie tussen deze vijf sober geklede regenten.  Op de achtergrond hangt tegen de muur een landkaart. Die wijst mogelijk op een van de taken van de regenten; zij beheerden de landerijen die het Gasthuis bezat. De pachtopbrengsten waren in de 17de eeuw de belangrijkste inkomsten van het ziekenhuis.

Frans Hals, Regenten van het Elisabeth Gasthuis

Foto: Frans Hals Museum, Haarlem

Frans Hals, Regenten van het Elisabeth GasthuisFrans Hals, Regenten van het Elisabeth Gasthuis

Verschil in schilderstijl

Johannes Verspronck (1600-1662) was net als Frans Hals gespecialiseerd in het schilderen van portretten. Allebei portretteerden ze heel veel Haarlemmers. Hun manier van werken verschilt sterk. Frans Hals schilderde met vrije, brede en grove penseelstreken, en Verspronck schilderde preciezer en gedetailleerder. Dit is verschil is goed te zien wanneer je beide groepsportretten met elkaar vergelijkt. De compositie in het schilderij van Versponck is ook statiger dan die bij Hals. Waarom de regentessen van het Elisabeth Gasthuis zich door Verspronck lieten portretteren en de regenten voor Hals kozen, is niet bekend; mogelijk heeft het iets te maken met hun schilderstijlen.Wil je meer weten over de schilderkunst in de Gouden Eeuw? Bekijk hier de openingstijden van het Frans Hals Museum en plan je bezoek.

Regentessen van het St. Elisabeths Gasthuis in Haarlem.Johannes Cornelisz Verspronck , 1641

Beeld: Frans Hals Museum

Regentessen van het St. Elisabeths Gasthuis in Haarlem.Johannes Cornelisz Verspronck , 1641Regentessen van het St. Elisabeths Gasthuis in Haarlem.Johannes Cornelisz Verspronck , 1641

Publicatiedatum: 23/08/2013