Vergelding aan de Harddraverslaan

Een paar auto´s draaien op 17 november 1944 met hoge snelheid de Alkmaarse Harddraverslaan op. Ze stoppen bij een zijlaantje. In het donker en de kletterende regen springen Duitse politiemannen met machinegeweren uit de auto´s. Ze duwen vijf mannen naar buiten. Een is een grote, knappe man, een ander draagt een bruin jasje en een draagt een platte portierspet. Kort daarna klinken er schoten. Als de kruitdamp optrekt wordt er nog een keer geschoten. De meeste Duitsers vertrekken, drie van hen blijven achter om de plek des onheils te bewaken. Tegen middernacht haalt een platte wagen de vijf lichamen op. Het enige bewijs dat overblijft van de fusillade is de platte portierspet.

Pieter Booy en Arie Kapitein. Beeld: 5 Mei Comité Alkmaar.

Pieter Booy en Arie Kapitein. Beeld: 5 Mei Comité Alkmaar.Pieter Booy en Arie Kapitein. Beeld: 5 Mei Comité Alkmaar.

Pieter Booy en Arie Kapitein

Pieter Booy is een van de vijf en vader van een jong kind. Vanwege werkloosheid moet hij verplicht werken in Duitsland. Pieter weet te ontsnappen. Enkele maanden later wordt hij gearresteerd in zijn woonplaats Amsterdam als hij probeert een pistool te kopen. Arie Kapitein is de tweede man die de rit langs de Harddraverslaan niet overleeft. Hij is weduwnaar en vader van vier kinderen. Kapitein wordt door de bezetter verdacht van illegale handel in benzine en steun aan het verzet. Veel bewijs wordt hier tijdens een huiszoeking niet voor gevonden, maar toch wordt de veehandelaar gearresteerd.

Marinus Post,Pieter van Velzen en Frans van der Zeijden. Beeld: 5 Mei Comité Alkmaar.

Marinus Post,Pieter van Velzen en Frans van der Zeijden. Beeld: 5 Mei Comité Alkmaar.Marinus Post,Pieter van Velzen en Frans van der Zeijden. Beeld: 5 Mei Comité Alkmaar.

Marinus Post en Pieter van Velzen

Ook Marinus Post, slachtoffer nummer drie, is veehouder. Hij leidt daarnaast verschillende verzetsgroepen en doet mee aan een serie overvallen en moordaanslagen op Duitsers. Tijdens een verzetsactie in Amsterdam wordt hij verraden en opgepakt. Pieter van Velzen, een van de jongste slachtoffers, is net vader geworden en werkt als portier in Haarlem. Hij brengt kranten rond die door de Duitsers verboden zijn en helpt onderduikers. Tijdens een controle wordt hij gesnapt met vijftien illegale kranten.

Frans van der Zeijden

Het laatste slachtoffer, Frans van der Zeijden, is even oud als Pieter van Velzen, pas 31 jaar. Van der Zeijden is vader van een zesjarig dochtertje en werkt als winkelier in Alkmaar. Al vroeg in de oorlog raakt hij betrokken bij verzetswerk en verzorgt een aantal onderduikers. Tijdens een wapentransport raakt hij zwaar gewond in een vuurgevecht met Duitse militairen. Gewond en wel wordt hij gearresteerd en opgesloten, tot die bewuste zeventiende november.

De gedode landwachter na de aanslag in Alkmaar. Beeld: 5 Mei Comité Alkmaar

De gedode landwachter na de aanslag in Alkmaar. Beeld: 5 Mei Comité AlkmaarDe gedode landwachter na de aanslag in Alkmaar. Beeld: 5 Mei Comité Alkmaar

Van vergelding tot Eerebegraafplaats

Pieter Booy, Arie Kapitein, Marinus Post, Pieter van Velzen en Frans van der Zeijden verliezen het leven als vergelding voor een aanslag die het verzet eerder pleegt aan de Harddraverslaan. Daarbij werd een landwachter gedood, een Nederlandse politieman die voor de Bezetter werkte. De vijf mannen zaten opgesloten in Amsterdam en werden speciaal voor de represaille naar Alkmaar gebracht om te worden doodgeschoten. Hun lichamen werden naar de duinen bij Bloemendaal gebracht en in een kuil gedumpt. Na de oorlog werden de mannen gevonden door de politie. Samen met de lichamen van 413 andere verzetsstrijders werden ze opnieuw begraven op de Eerebegraafplaats in Bloemendaal.

Het monument van de Alkmaarse Stedenmaagd. Beeld: Wikimedia Commons

Het monument van de Alkmaarse Stedenmaagd. Beeld: Wikimedia CommonsHet monument van de Alkmaarse Stedenmaagd. Beeld: Wikimedia Commons

Treurende stedenmaagd

Op de plek waar de vijf mannen op de regenachtige namiddag het leven verloren treurt de Alkmaarse Stedenmaagd om haar dode burgers. In haar linkerhand draagt zij het stadswapen en in haar rechterhand een lauwerkrans, het teken van de overwinning. Het beeld werd in 1950 aan de Harddraverslaan geplaatst. Al vanaf 10 mei 1945 komen Alkmaarders op deze plek bij elkaar om de oorlogsslachtoffers te gedenken. Op het voetstuk van het beeld luidt een gedicht van Adriaan Roland Holst: ‘Zij staat hier voor alle burgers die hun leven hebben gegeven in de strijd. Maar echt dood zijn de doden niet, want zij leven voor altijd in onze herinnering’. De platte portierspet is van de Harddraverslaan verdwenen, maar de Alkmaarse Stedenmaagd zal daar blijven treuren om de levens van Booy, Kapitein, Post, Van Velzen en Van der Zeijden.

Bron: dit verhaal is gebaseerd op de interactieve lesbrief over het monument van de Alkmaarse Stedenmaagd, gemaakt door het 5 Mei Comité Alkmaar, in samenwerking met het Regionaal Archief Alkmaar, historica Carly Misset en mogelijk gemaakt dankzij de financiële steun van de Gemeente Alkmaar.

VrijheidNH

Ieder jaar gedenken we oorlogsslachtoffers en staan we stil bij het grote geluk om in vrijheid te kunnen leven. In 2017 is de Nationale Viering van de Bevrijding in Noord-Holland. Oneindig Noord-Holland maakt de verhalen en plaatsen van betekenis in tijden van oorlog en vrede, vrijheid en onvrijheid zichtbaar en tastbaar.De verhalen over vrijheid en onvrijheid in Noord-Holland vertellen kan alleen dankzij drie belangrijke opdrachtverstrekkers en partners: de Provincie Noord-Holland, het Nationaal Comité 4 en 5 mei en Bevrijdingspop Haarlem. Oneindig Noord-Holland verzamelt en bewaart zoveel mogelijk verhalen over vrijheid en onvrijheid voor de toekomst. Dit verhaal maakt onderdeel uit van deze campagne. Klik hier voor alle verhalen over vrijheid.

Publicatiedatum: 15/02/2017