Schapenduinen in Bloemendaal

Haarlemse stedelingen bedwongen in de 18de eeuw circa 130 ha. Bloemendaals stuifzand. De opeenvolgende eigenaren plantten er helmgras en (Schotse) grove dennen en lieten er Merino schapen grazen. Ook bouwden ze er enkele landhuizen en legden ze er lanen aan. Onder meer het huidige Duinlustpark, Schapenburg, Caprera, Klein Wildhoef, Euphrasia en Dennenheuvel staan in het gebied dat in de 18de eeuw even een enkele eigenaar kende.

Book 3 min

Helmaanplant

In 1756 koopt mr. Mattheus Willem van Valckenburg (1718-1784) voor maar liefst 8.000 guldens Wildhoef. Hij is burgemeester geweest van Haarlem, woont daar aan de Groote Markt, en heeft al in 1746 de buitenplaats Papenburg/Groeneveen gekocht. In1756 koopt hij nog ruim17,5 haduingrond rond de Donkerelaan, wat hij flink naar het noorden uitbreidt door een jaar later een groot stuk van de zogeheten Molenduinen te kopen. In 1761 erft hij de boerenhoeve en gronden van Veen & Duin. Aanvankelijk laat hij alle duingrond met helm beplanten om het wandelen van het zand te bedwingen.

Grove dennen uit Schotland en merino-schapen

Vanaf 1787 komen Wildhoef en Veen & Duin in handen van Willem Philips Kops (1755-1805, textielkoopman (ook) wonend in Haarlem (aan de Nieuwe Gracht 74) met Cornelia de Wolff (1763-1820). Zij maken veel werk van hun zomerverblijf. De “wildernis” wordt beplant met veel grove dennen uit Schotland, en vanaf 1794 begraasd. Uit Spanje komen 150 merino-schapen. Vandaar de naam Schapenduinen. Het geheel van eigendommen wordt nog uitgebreid, onder andere met Huis te Bloemendaal, dat20 haomvat. In totaal is er in 1820 dan130 ha. te verdelen onder hun drie dochters.

Villa Schapenduinen te Bloemendaal. Beeldcollectie van de gemeente Bloemendaal, Noord-Hollands Archief.

Schapenduinen met verschillende namen en eigenaren

Deze en volgende verervingen en verkopingen maken dat Schapenduinen steeds wisselende omvang heeft. Het Noordelijke deel heet vanaf het tweede kwart van de 19de eeuw Aelbertsberg. Een ander gedeelte gaat Dennenheuvel heten.

Begin jaren ’30 van de 20steeeuw bouwt de gemeente Bloemendaal op het door haar inmiddels verworven gedeelte van Schapenduinen 65 woningen onder de noemer Duinlustpark.

Een van de vele opeenvolgende eigenaren is Adriaan Volckert Teding van Berkhout (1822-1889). Hij heeft ongeveer30 hain bezit, waarvan een deel bij het Meertje van Caprera aan de westzijde van de Brederodelaan, dan nog Meer en Bergscheweg. Hij richt met anderen de Haarlemsche Brandverzekering Maatschappij op, is raadslid in Haarlem, vanaf 1877 lid van de Eerste Kamer, en regent van de hofjes van Noblet en Staats in Haarlem. Hij wordt gekenschetst als een progressief volksvertegenwoordiger (destijds: liberaal). De Italiaanse vrijheidsstrijder Garibaldi is zijn held, en het eiland waarop deze geboren is, Caprera, wordt de naam van het Meertje en van zijn buitenplaats, waarop hij het gelijknamige landhuis laat bouwen.

Geen ziekenhuis, sanatorium of krankzinnigengesticht

Bijzonder is dat een oostelijk gedeelte van Schapenduinen in 1918 wordt verkocht onder de voorwaarde dat er op deze grond nooit een ziekenhuis, sanatorium of krankzinnigengesticht opgericht wordt.

In de Schapenduinen, 1798 – 1803. Beeldcollectie van de gemeente Haarlem, Noord-Hollands Archief.

Groot landhuis

Na de koop bouwt de nieuwe eigenaar op zijn gedeelte van Schapenduinen een groot landhuis met de naam Schapenduinen. Dit landhuis met bijbehorende toegangspartij is ontworpen door W. Hamdorff in een late vorm van romantisch expressionistisme. Opdrachtgever van dit omvangrijke landhuis was Jacob Bierens de Haan. De bouw had plaats in de jaren 1930-1932. De in 1942 geplaatste sluitsteen in de ontlastingsboog boven het portiek bevat de naam Schapenduinen en een gebeeldhouwde voorstelling van bomen, schaapskooi, schapen en herder (beeldhouwster Nel Bakema). Het landhuis staat omringd door een gazon in een bosrijk terrein waarvan de hoofdtoegang ligt aan de Brederodelaan en een dienstingang aan de Schultzlaan.

Landschap Noord-Holland / Cultuur Compagnie

Literatuur:

  • Post, W.,Buitenplaatsen van Bloemendaal, Schuyt & Co, 1992.
  • Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, redengevende beschrijving Rijksmonument.

Publicatiedatum: 30/04/2012

Aanvullingen

Vul deze informatie aan of geef een reactie.

Plaats een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Vereiste velden zijn gemarkeerd met *. Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

NL | EN