Lootjes trekken in de Amstelkerk

In de Amstelkerk werd het lot bepaald van vele jonge mannen. Wel of niet in dienst in het leger van Napoleon? De houten noodkerk speelde een bijzondere rol tijdens het bewind van de Franse keizer. Er wordt zelfs beweerd dat de kerk als stal diende voor zijn paarden, toen hij in oktober 1811 een paar weken lang in Amsterdam verbleef.

Het lot van vele jonge mannen is bezegeld in de Amstelkerk. In 1810 werd het Koninkrijk Holland bij Frankrijk ingelijfd. Dat betekende onder andere dat vanaf dan de Franse wetgeving ook voor Holland gold, inclusief de wet op de dienstplicht die in Frankrijk al sinds 1798 van kracht was. Ook Hollandse jongens moesten in dienst en dat werd bepaald door middel van loting in de Amstelkerk. Door middel van een houten trommel met een draaizwengel werden lotnummers getrokken. Het lot besliste of een jongen in dienst moest of niet. Iemand die door het lot aangewezen werd, werd een ‘conscrit’ of ‘loteling’ genoemd.

In eerste instantie vluchtten vele jongeren naar het buitenland om de dienstplicht te ontlopen. Anderen stuurden een vervanger en kochten zich vrij door een minder vermogende via betaling zijn dienstplicht te laten vervullen. In het begin stond Napoleon dit toe om de bevolking langzaam te laten wennen aan de wet, maar de procedures werden steeds meer aangescherpt. Ook toen Napoleon in 1815 werd afgezet, bleef de dienstplicht in Nederland gehandhaard. Officieel is deze pas op 1 mei 1997 afgeschaft.

Gezicht op de Amstelkerk

Gezicht op de Amstelkerk

Paardenstal?

Hoewel nooit bewezen is dat Napoleon tijdens zijn bezoek aan Amsterdam zijn paarden in de kerk heeft gestald, hing er in de jaren 1970 nog wel een bordje naast de deur van de kerk met de tekst: ‘stal van Napoleon’. Het verhaal over de paardenstal van Napoleon is hardnekkig en het kan zijn dat men het over de broer van Napoleon heeft: Lodewijk Napoleon. De broers werden nogal eens door elkaar gehaald. Waarschijnlijker is het daarom dat de paarden van Lodewijk Napoleon een klein poosje in de Amstelkerk hebben gestaan.

Zeker is in ieder geval dat er noodoplossing werd bedacht voor het stallen van de paarden van keizer Napoleon. Tijdens zijn bezoek aan Amsterdam wilde Napoleon namelijk zijn paarden dicht in de buurt hebben staan van het Koninklijk Paleis waar hij logeerde. Op die manier kon hij zo snel mogelijk uit rijden wanneer hij dat wilde. Zijn paarden werden daarom gestald op het Amstelveld, het plein voor de Amstelkerk. De ‘mythe’ van de paardenstal van Napoleon leeft hardnekkig voort. Diverse cafés en andere gelegenheden op en rond het Amstelveld vermelden het als een vaststaand feit in hun reclame-uitingen.

Noodkerk

De Amstelkerk is gebouwd in de zeventiende eeuw. Hij diende als tijdelijke noodkerk voor de bewoners van het nieuw aangelegde tweede deel van de grachtengordel. Plannen om een stenen kerk te bouwen werden echter niet uitgevoerd en zo bleef de houten preekschuur bewaard tot op de dag van vandaag bewaard.

Na het vertrek van Napoleon bevond de Amstelkerk zich in behoorlijk verwaarloosde toestand. Tussen 1840 en 1843 vonden er verbouwingen en uitbreidingen plaats. In de jaren tachtig van de vorige eeuw werd de kerk grondig gerestaureerd en kwamen er kantoorruimten in de zijbeuken. Tegenwoordig is de kerk eigendom van Stadsherstel Amsterdam, die hier ook kantoor houdt. De centrale ruimte wordt daarnaast verhuurd voor concerten, recepties en bruiloften.

Tekst: Eva van Dijk

Dit verhaal maakt deel uit van de campagne Werelderfgoed.
Klik hier om naar het thema Amsterdamse grachtengordel te gaan.

Publicatiedatum: 22/09/2011