Duyvis Machinefabriek

Aan de Schipperslaan in Koog aan de Zaan ligt, enigszins verscholen, het indrukwekkende bedrijf 'Royal Duyvis Wiener'. De Koninklijke machinefabriek is met het maken van cacao- en chocolademachines een belangrijke speler op de wereldmarkt, maar heeft zich niet altijd met cacaoverwerking bezig gehouden en is ooit opgericht door de zoon van Teewis Duyvis, oprichter van de bekende Nederlandse borrelnootjesfabrikant 'Duyvis'.

Fairbairn Kraan P.M. Duyvis

Detail van de Fairbairn kraan op het terrein van Machinefabriek P.M. Duyvis (Duyvis Wiener BV, Schipperslaan 15) op Koger Hem in Koog aan de Zaan. Bron: Steamseeker, via flickr.com

Fairbairn Kraan P.M. DuyvisFairbairn Kraan P.M. Duyvis

Geen olie, maar machines

Pieter Mattheus Duyvis werd in 1875 geboren als vierde zoon uit het huwelijk van Teewis Duyvis, oprichter van de Duyvis Stoomoliefabriek, met Debora Geertruida Verkade. Alleen Pieters oudste broer, Ericus Gerardus Duyvis, mocht het bedrijf van zijn vader voortzetten. Pieter ging daarom zijn eigen weg en studeerde werktuigbouwkunde in Delft. Op zijn 22ste studeerde hij hier af als werktuigbouwkundig ingenieur en begon hij in 1885 met Ir. D. W. Stork, zoon van machinefabrikant Stork, een machinefabriek aan het Heiligpad in Koog aan de Zaan.

Kranen, liften en bruggen

De fabriek, tegenwoordig ‘Royal Duyvis Wiener’, heeft de overgang van wind naar stoomtijdperk in de industrie volledig meegemaakt. De productie van krukassen, die een op en neer gaande beweging omzetten in een roterende beweging, voor molens maakten plaats voor krukassen voor stoommachines. Duyvis en Stork bouwden met het bedrijf veel kranen, liften en bruggen. Ze werden groot in de hijs- en transportsector en waren bij houtzagerijen ook niet onbekend. Bekende producten van toen waren onder andere de zeven portaalkranen voor de Amsterdamse Haven, de hefbrug in Barendrecht, de Noorderbrug, de Kogersluisbrug en het aandrijfwerk van de tweede Hembrug. Echter de cacaopers is vooral een bekende creatie van Duyvis.

Cacaoboterpers

Pieter Mattheus (P.M.) werd in 1929 opgevolgd door zijn zoon P. M. junior die tot in de jaren zestig van de 20ste eeuw de fabriek zou blijven besturen. Aanvankelijk wilde het bedrijf niet teveel afhankelijk zijn van een enkele tak in de industrie, zoals bijvoorbeeld de Cacaoverwerking. Tegenwoordig lijkt de machinefabriek dat echter los te hebben gelaten. De aandacht gaat vooral uit naar de cacao –en chocoladeverwerking, waar diens mondiale marktaandeel met de cacaoboterpers meer dan 80% is. Het bedrijf kreeg in 2011 het predicaat ‘Koninklijk’ en bestaat dan al meer dan 125 jaar.

Industrieel Erfgoed

2015 is benoemd tot het Europese jaar van het Industrieel Erfgoed. Oneindig Noord-Holland vertelt aan de hand van dit themajaar de geschiedenis van het Noordzeekanaalgebied en de Zaanstreek. De provincie Noord-Holland is hierin een belangrijke partner omdat zij het industrieel erfgoed wil behouden en de beleving hiervan door haar bewoners en bezoekers zo breed mogelijk maken. Dit verhaal is onderdeel van deze campagne. Klik hiervoor het overzicht van alle verhalen.

Het industrieel erfgoed van Noord-Holland wordt in de schijnwerpers gezet met het Festival Industrie Cultuur. De festivalactiviteiten vertellen het verhaal van de industrie toen en nu. Van historische windmolens aan de Zaan tot de staalindustrie in IJmuiden, iedereen is uitgenodigd industriecultuur van Noord-Holland te beleven op verschillende en verrassende manieren. Het festival concentreert zich hierbij vooral op de Zaanstreek en het Noordzeekanaalgebied, waar de industriële motor van de metropoolregio zich bevindt.

Meer informatie en alle activiteiten van het Festival Industrie Cultuur zijn te vinden op http://www.festivalindustriecultuur.nl/.

Auteur: Liza Koppenrade

Bronnen

Duyvis Wiener. Geraadpleegd op 25 maart 2015, via: http://duyviswiener.com/

Elzenga, Henk. (Zaans Erfgoed 2010). Koninklijke Machinefabriek Duyvis Wiener. Geraadpleegd op 25 maart 2015, via: http://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/hvkz/index.php/home/artikel/koninklijk_machinefabriek_duyvis_wiener

P.M. Duyvisfonds. (z.d.). Historie. Geraadpleegd 25 maart 2015, via: http://www.pmduyvisfonds.nl/historie

Publicatiedatum: 01/04/2015